II SA/Kr 850/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2008 r. sprawy ze skargi C. S. i I. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Starosta [...] decyzją z [...] stycznia 2003 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543) oraz art. 104 kpa odmówił zwrotu na rzecz C. S. i I. K. części działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] położonych w K. - os. [...], w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych położonych w byłej gminie katastralnej K. oznaczonych: l. kat. [...] o pow. 3095 m2, l. kat. [...] o pow. 542 m2, l. kat. [...] o pow. 94 m2, l. kat. [...] o pow. 158 m2, I. kat. [...] o pow. 643 m2, l. kat. [...] o pow. 623 m2 i l. kat. [...] o pow. 216 m2, wszystkie objęte liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] oraz l. kat. [...] o pow. 7898 m2 objętej Lwh [...] położonej w gminie katastralnej K. Odwołanie od powyższej decyzji wniosły C. S. i I. K. Odwołujące zarzuciły organowi I instancji naruszenie art. 7 i 77 kpa poprzez nieprzeprowadzenie wizji lokalnej w terenie oraz art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez niezawieszenie postępowania do czasu uzyskania rozstrzygnięcia w przedmiocie rozwiązania użytkowania wieczystego. Odwołujące podkreśliły, że nieruchomość została wywłaszczona na cel budownictwa przemysłowego, który do dnia dzisiejszego nie został zrealizowany. Wojewoda decyzją z [...]r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia stosownie do art. 137 powołanej ustawy. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana ona została w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa te zostały ujawnione przed dniem 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej. Organ II instancji wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie wnioskowane do zwrotu przez C. S. i I. K. parcele gruntowe objęte Lwh [...], a wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1951 r. tj.: l. kat. [...], l.kat. [...], l. kat. [...], l.kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] stanowią obecnie części działek nr [...], nr [...]. Chociaż działki te stanowią własność Skarbu Państwa, to nie pozostają w jego władaniu, obciążone zostały bowiem prawem wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej, tj. Kopalni Wapienia "[...]" w C., a wpis tego prawa ujawniony został w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Organ odwoławczy wskazał, iż z tego powodu, roszczenie o zwrot wnioskowanych nieruchomości nie przysługuje (art. 229 ustawy) i słusznie organ pierwszej instancji odmówił zwrotu tych nieruchomości. W kwestii żądania zwrotu wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. [...] objętej Lwh [...], stanowiącej w dniu wywłaszczenia współwłasność H. B. ze S. w 1/2 części i M. J. ze S. w 1/2 części, wchodzącej obecnie w skład działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] organ II instancji stwierdził, iż orzeczenie przez organ l instancji o odmowie zwrotu również jest zasadne, bowiem o zwrot tej nieruchomości wystąpili tylko spadkobiercy jednego z poprzednich współwłaścicieli, zaś stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy ewentualny zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosły C. S. i I. K. Skarżące nie zgodziły się z decyzją organu II instancji i wniosły o jej uchylenie oraz decyzji organu I instancji. Skarżące po raz kolejny podkreśliły, że wystąpiły z wnioskiem o rozwiązanie użytkowania wieczystego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 20 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 815/03 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zdaniem Sądu I instancji zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa, zgromadzone w sprawie dokumenty nie pozwalają na pełne i pewne ustalenie, że żądane do zwrotu parcele gruntowe są tożsame z działkami oznaczonymi nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] położonych w K. - os. [...]. Ponadto Sąd stwierdził, że mimo wezwań o uściślenie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości organy orzekające w dalszym ciągu w sposób jednoznaczny nie ustaliły, których to działek spadkobierczynie ich poprzedniej właścicielki domagają się zwrotu. Uznały natomiast, że skoro w piśmie pełnomocnika skarżących, które wpłynęło do Starostwa Powiatowego w K. w dniu [...] grudnia 2002 r. została wymieniona działka nr [...] wchodząca w skład Lwh [...], to domagają się one zwrotu nie tylko nieruchomości objętych Lwh [...], ale i Lwh [...], do czego wymagany byłby wniosek nie tylko skarżących, ale również i M. J. lub jej następców prawnych. Wobec wątpliwości należało zwrócić się do pełnomocnika skarżących o wyjaśnienie tych kwestii, a nie na tej podstawie opierać decyzję odmowną. Sąd nie podzielił stanowiska organów, że istnienie prawa wieczystego użytkowania i ujawnienie jego wpisu w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. było bezwzględną przeszkodą do wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Sąd podkreślił, iż w sprawie na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) doszło do nabycia z mocy prawa [...] grudnia 1990 r. przez Kopalnię Wapienia "[...]" w C. prawa użytkowania wieczystego dz. nr [...]. Decyzję tę następnie zmieniono za zgodą stron, m. in. w pkt 1 w ten sposób, że doszło do nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, składającego się z działek: nr [...], [...], [...], powstałych z podziału działki nr [...]. Z kolei z aktu notarialnego z [...] listopada 1996 r. wynika, iż doszło do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego i własności budynków. W związku z powyższym po jednoznacznym ustaleniu, że żądane do zwrotu działki odpowiadają działkom oznaczonym nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obowiązkiem organów było rozważenie, wobec których z nich ustanowienie prawa wieczystego użytkowania, a następnie jego przeniesienie, stanowi ewentualnie przeszkodę w wydaniu orzeczenia o ich zwrocie. Zdaniem Sadu l instancji należy przyjąć jako generalną zasadę postępowania w takich przypadkach, że wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie została usunięta. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda wnosząc o uchylenie wyroku Sądu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Wojewoda zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na przyjęciu, że organ administracji prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości obowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie wystąpienia przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia pomimo zaistnienia stanu faktycznego objętego dyspozycja art. 229 w/w ustawy Nadto Wojewoda zarzucił naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, ze organy administracji naruszyły art. 7, art. 77 oraz art. 97 § 1 pkt. 4 kpa i przyjęcie, że organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zgromadził pełnego materiału dowodowego, nie rozpatrzył go należycie oraz, że nie zawiesił postępowania do czasu zakończenia sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu nabycia lub oddania nieruchomości w wieczyste użytkowanie. C. S. i I. K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosły o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 948/07 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku podał, że Wojewoda słusznie zarzucił, iż Sąd l instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, że organy administracji naruszyły przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że organ administracji prowadzący postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie wystąpienia zbędności nie ruchomości na cel wywłaszczenia, pomimo zaistnienia stanu faktycznego objętego dyspozycją art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie bowiem do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 (żądanie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu) nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (to jest przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powyższy przepis zamieszczony został w dziale VII ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Jest to przepis przejściowy o charakterze intertemporalnym. Z samej jego istoty wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Celem art. 229 było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie ustawy w wyniku okoliczności tam wskazanych, o ile prawa nabywcy, przed datą wejścia w życie ustawy, zostały ujawnione w księdze wieczystej. Wówczas to, zgodnie z wolą ustawodawcy, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu nieruchomości wynikające z art. 136 w związku z art. 137 cyt. ustawy. Z uwagi na treść art. 229 omawianej ustawy, w którym stwierdzono, że w sytuacjach określonych w tym przepisie roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 1 nie przysługuje, organy administracji publicznej rozstrzygające wniosek o zwrot nieruchomości nie mają w takich przypadkach obowiązku rozważania kwestii dotyczących pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości, zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bowiem kwestie te nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Takie stanowisko w omawianym względzie wyrażone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt l OSK 386/06 (Lex nr 290617) i skład orzekający w sprawie w pełni je podzielił. Sąd II instancji podał, że jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały okoliczności wskazujące na konieczność zawieszenia przez organy postępowania na podstawie art. 97 § 4 kpa. Nie występowały bowiem w sprawie, jak to błędnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, okoliczności mające charakter zagadnienia prejudycjalnego, od którego uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd zależy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji. Jak wynika bowiem z akt postępowania przekazanych przez organ nie istniał zarówno w czasie rozpatrywania przez organy wniosku o zwrot nieruchomości, jak i w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie spór dotyczący przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Jeśli zaś idzie o postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 1995 r. w przedmiocie uwłaszczenia Kopalni Wapienia "[...]" działką nr [...] położoną w C., to zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005 r. sygn. l OSK 1331/04, który znajduje się w aktach sprawy, oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2004 r., sygn. akt l SA/Wa 25/04 oddalającego skargę C. S. i I. K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1995 r., czego nie wziął pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Sąd II instancji wskazał, że rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie winien przede wszystkim mieć na uwadze, że w zakresie, w jakim przed dniem 1 stycznia 1993 r rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy. Konsekwencją tego stanowiska jest - w przypadku stwierdzenia przesłanek wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - pozostawienie kwestii dotyczących pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości poza zakresem niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznając sprawę nie stwierdził, aby organy administracji wydając zaskarżone decyzje naruszyły przepisy prawa materialnego czy przepisy postępowania administracyjnego w stopniu przesądzającym o niezgodności z prawem tych decyzji. W myśl art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W szczególności należy zauważyć, że skarżące C. S. i I. K. wniosły o zwrot części działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] położonych w K. - os. [...], w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych położonych w byłej gminie katastralnej K. oznaczonych: l. kat. [...] o pow. 3095 m2, l. kat. [...] o pow. 542 m2, l. kat. [...] o pow. 94 m2, l. kat. [...] o pow. 158 m2, I. kat. [...] o pow. 643 m2, l. kat. [...] o pow. 623 m2 i l. kat. [...] o pow. 216 m2, wszystkie objęte liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] oraz l. kat. [...] o pow. 7898 m2 objętej Lwh [...] położonej w gminie katastralnej K. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego aktem notarialnym repertorium A nr [...] z [...] listopada 1996 r. przeniesiono użytkowanie wieczyste w/w nieruchomości z Kopalni Wapienia "[...]" w C. na Kopalnię Wapienia "[...]" Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w C. Prawo użytkowania wieczystego przeniesione na Kopalnie Wapienia "[...]" Sp. z o.o. zostało ujawnione w księgach wieczystych poszczególnych nieruchomości. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. W myśl art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.) roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Artykuł 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Przepis art. 229 cyt. ustawy ma więc zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Powołana ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 tej ustawy) – wyrok NSA w Warszawie 27.02.2007 r. sygn. akt I OSK 544/06 Lex nr 362099, wyrok NSA w Warszawie 30.01.2007 r. sygn. akt I OSK 386/06 Lex nr 290617. Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że w przypadku stwierdzenia, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poza zakresem postępowania dowodowego w sprawie pozostawało ustalenia czy na wywłaszczonych nieruchomościach został zrealizowany cel, dla którego zostały one wywłaszczone. Organ rozpatrujący wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zobowiązany jest bowiem w pierwszej kolejności do wykluczenia negatywnej przesłanki opisanej w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prowadzenie dalszego postępowania w sytuacji stwierdzenia sytuacji opisanej w powyższym przepisie jest bowiem bezcelowe (por. WSA w Gdańsku z 14.11.2007 r., sygn. akt II SA/Gd 500/07, Lex 342307). Mając zatem na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając skargę za nieuzasadnioną, w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.