II SA/Kr 863/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. i Z. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 863/07 zwalniającego stronę skarżącą w 2/5 części od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy postanawia: I. zwolnić skarżących w 2/5 części od wpisu sądowego, a pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu [...] lipca 2007 r. K. i Z. W. wnieśli skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty L. o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę części budynku na działce nr [...] w L. W dniu [...] października 2007 r. skarżący wnieśli do Sądu wnioski o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, zawierającym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że skarżąca K. W. jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i nieporadną, wymagającą stałego i kosztownego leczenia. Skarżąca leczy się z choroby zawodowej, cukrzycy, reumatyzmu, choroby Parkinsona, choroby niedokrwienia serca jaskry i zespołu depresyjnego. Dodatkowo podano, że postępująca utrata słuchu uniemożliwia udział w rozprawie sądowej i większość dochodów wydają skarżący na kosztowne leki i leczenie. Jako dochód podano miesięcznie kwotę 2906,46 zł, na którą składa się emerytura i renta skarżącej K. W. w wysokości 1752,07 zł; emerytura Z. W. w wysokości 904,39 zł oraz dochód z najmu w wysokości 250 zł. jako majątek skarżący podali połowę domu o powierzchni 75 m2 i nieruchomość o powierzchni 463 m2. Na lekarstwa i dojazdy skarżący wydają ok. 900 zł miesięcznie, około 800 zł pochłaniają wydatki na wodę, gaz, energię elektryczną i inne stałe opłaty, a 250 zł płacone jest za korzystanie z odpłatnej pomocy domowej. Łączne miesięczne wydatki wynoszą 1950 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia [...] listopada 2007r., sygn. akt II SA/Kr 863/07 zwolnił stronę skarżącą w 2/5 części odpisu sądowego, a pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Postanowienie to doręczono skarżącym w dniu 20 grudnia 2007 r. i dnia 27 grudnia 2007 r. K. i Z. W. wnieśli sprzeciw od tego postanowienia. W uzasadnieniu tego sprzeciwu skarżący podnieśli, że mieszkają w 40-letnim domu wymagającym remontów i wysokość ich miesięcznych wydatków wynosi 900 zł na leczenie i rosnące koszty utrzymania. Skarżący podnieśli, że nie mogą sprzedać swojego domu, ani zaciągnąć kredytu, bo nikt im kredytu nie udzieli. Pomoc adwokata jest niezbędna skarżącym, bo sami są osobami nieporadnymi. Na wezwanie Sądu skarżący przedłożyli szereg dokumentów obrazujących ich sytuację materialną. Wyjaśnili, że nie mają kopii rachunków za wykupione lekarstwa. Z tytułu wynajmowania kiosku otrzymują miesięcznie kwotę 700 zł, ale po odliczeniu wszystkich wydatków pozostaje kwota 300 zł. Córki skarżących nie udzielają im żadnej pomocy. Nie zaciągali żadnej pożyczki w banku i nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, a remont domu wykonują metodą gospodarczą. Do wyjaśnień dołączono: 1) umowę pożyczki na remont na kwotę 8000 zł; 2) oświadczenie M. P. o otrzymywaniu kwoty 250 zł miesięcznie za wykonywanie prac porządkowych na działce skarżących; 3) oświadczenie A. W. o udzieleniu w 2005 r. Z. W. kwoty 8000 zł tytułem pożyczki na remont domu; 4) rachunek za gaz za okres od listopada 2007 r. do stycznia 2008 r. na kwotę 164,69 zł; 5) kopię rocznego rozliczenia podatku dochodowego za 2007 r. (Z. W.) na kwotę 12888,60 zł (dochód); 6) kopię rocznego rozliczenia podatku dochodowego za 2007 r. (K. W.) na kwotę 25445,90 zł (dochód); 6) zeznanie podatkowe za dochody z tytułu najmu za 2007 r., z którego wynika, że roczny dochód wyniósł 8400 zł; 7) faktura za dostarczanie wody i odbieranie odpadów na kwotę 196, 70 zł; 8) półroczne zestawienie opłat za energię elektryczną na kwotę 398,29 zł (miesięcznie ok. 65 zł); 9) opłaty związane z utrzymaniem czystości w średniej wysokości ok. 15 zł miesięcznie; rachunek zakupu węgla na 2005 r. na kwotę 2448 zł; 10) kilka zaświadczeń lekarskich stwierdzających pozostawanie w leczeniu K. i Z. W.; 11) kilka ulotek leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożyli wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowym i ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. przyznał skarżącym prawo pomocy jedynie w zakresie zwolnienia w 2/5 części wpisu sądowego. Na to postanowienie skarżący wnieśli w 7-dniowym terminie sprzeciw. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Mając na uwadze przedłożone przez skarżących dokumenty potwierdzające wysokość dochodu z 2007 r. ich wspólne miesięczne dochody wynoszą około 3894 zł, a tym samym dochód jednej osoby - 1947 zł. Kwota ta wynika ze zsumowania dochodów z tytułu rent i emerytur oraz dochodu z tytułu najmu (kwota dochodu z emerytur: 12888,60 zł + 2445,90 zł + dochód z najmu 8400 zł). Niczym nie jest uzasadnione twierdzenie skarżących, jakoby z kwoty czynszu najmu, wynoszącej 700 zł miesięcznie skarżący muszą oddać ok. 400 zł. Z zeznania rocznego wynika, ze kwota najmu wynosiła 8400 zł rocznie, a jedyny wydatek uszczuplający tą kwotę to podatek w wysokości 714 zł (rocznie). Tym samym z najmu skarżący uzyskali kwotę 7686 zł. Zwolnienie od opłat sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia opłat sądowych przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r., [...] (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. Sami skarżący podali, że wysokość ich miesięcznych wydatków wynosi około 1950 zł. Z kopii rachunku za gaz za okres od listopada 2007 r. do stycznia 2008 r. wynika, ze w tym okresie zapłacili kwotę 164,69 zł, co miesięcznie daje kwotę 82 zł. Z zestawienia półrocznych opłat za energię elektryczną wynika, że miesięcznie zakup energii elektrycznej stanowi wydatek ok. 65 zł. Z faktury za dostarczenie wody i usunięcie odpadów wynika kwota 196, 70 zł, aczkolwiek nie wiadomo za jak długi okres świadczenia usług została ona wystawiona, zwłaszcza, że opłaty związane z utrzymaniem czystości średnio miesięcznie wynoszą ok. 15 zł. Dodatkowo rachunek za zakup węgla na 2005 r. opiewa na kwotę 2448 zł. Z dołączonych kopii zapłaty za nieruchomość, co może stanowić ratę podatku od nieruchomości wynika, że rata ta wynosi 472 zł, czyli miesięcznie około 157 zł. Sumując te wydatki (zakup gazu, energii elektrycznej, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości) to miesięcznie wynoszą one około 320 zł. Doliczając do tego kwotę około 200 zł miesięcznie, jaką należało "odłożyć" celem zakupu węgla na okres zimy, to i tak kwota miesięcznych wydatków nie przekracza 550 zł. Skarżący nie przedstawili wprawdzie rachunków zakupu lekarstw, ale z dołączonych zaświadczeń wynika, że z pewnością ponoszą oni jakieś środki finansowe na zakup lekarstw czy inne koszty leczenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że nawet przy założeniu, iż ich wydatki na zakup lekarstw wynosi 900 zł, to suma miesięcznych wydatków oscyluje wokół kwoty 1400-1500 zł. Odejmując tą kwotę od dochodu w wysokości 3894 zł miesięcznie otrzymuje się kwotę około 2400 zł. Nawet mając na uwadze i to, że od kwoty 3894 zł należy odliczyć podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (łącznie w wysokości 6852 zł rocznie), czyli miesięcznie około 571 zł, to i tak pozostaje skarżącym co miesiąc kwota około 1800-1900 zł na zakup żywności i inne jeszcze wydatki jak np. opłacanie kwoty 250 zł za wykonywanie prac porządkowych czy też remont domu. Tym samym należy uznać, że kwota 1800 zł stanowi kwotę wystarczająca tak na uiszczenie 3/5 kwoty wpisu wynoszącej 300 zł, jak i wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika do sprawy. Ponadto Sąd uwzględnił i tą okoliczność, polegającą na zwolnieniu skarżących w zaskarżonym przez nich postanowieniu w 2/5 części od wpisu sądowego. Nie byłoby zasadnym w tej sprawie, aby tylko dlatego, że skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia, ich sytuacja uległa pogorszeniu i po rozpoznaniu tego sprzeciwu nie przyznano by im żadnej formy pomocy tak w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu w żadnym wypadku nie można stwierdzić, że przy takich dochodach skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków w toku postępowania sądowego. W postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Sąd ocenia jedynie to, czy skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Sąd nie dał wiary skarżącym, że kwota uzyskiwanego przez nich dochodu wystarcza jedynie na pokrycie kosztów utrzymania. W ocenie Sądu kwota ta pozwala co najmniej na zaoszczędzenie wydatku w wysokości 300 zł na uiszczenie części wpisu i jeszcze wynajęcie adwokata. Postępowanie sądowe z założenia jest objęte wymogiem uiszczenia stosownych opłat i z przedłożonych przez nich dokumentów wynika, że skarżący uzyskują dochód pozwalający na ich pokrycie. Czym innym jest natomiast to, czy skarżący nie mogliby przeznaczyć środków uiszczanych tytułem np. wpisu sądowego na inne dla nich ważne cele. Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.05.2005 r., sygn. akt III SAB/Wa 65/04, opub. w LEX nr 193942 zawarł tezę, zgodnie z którą "zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. (...)". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w tej sprawie w pełni akceptuje ww. stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia 24.05.2005 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.