II SA/Kr 863/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.W. i Z.W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2008 r. oddalającego wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na rozbiórkę postanawia: I. zwolnić skarżących w 3/5 części od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu [...] listopada 2008 r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym) K. i Z.W. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2007 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę. Był to ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy jaki skarżący złożyli w przedmiotowej sprawie. We wniosku skarżący domagali się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, duże koszty leczenia i utrzymania. Podnosili, że są emerytami w podeszłym wieku. Stan zdrowia wnioskodawców stale się pogarsza, na dowód czego przedstawili szereg skierowań do lekarskich poradni specjalistycznych. Wskazywali, że ze względu na zły stan zdrowia często korzystają ze specjalistycznej, prywatnej pomocy lekarskiej i wydają na lekarstwa około 700 zł miesięcznie. We wrześniu 2008 r. po badaniach diagnostycznych zmuszeni byli do zakupu okularów oraz aparatu słuchowego. Łącznie był to wydatek rzędu 3000 zł. Dodatkowo wnioskodawcy wskazali, że na zakup opału w wysokości 3.418 zł zapożyczyli się u rodziny; a przy tym spłacają dług w wysokości [...] zł miesięcznie. Na utrzymanie przeznaczają kwotę około 530 zł (wydatki na prąd, gaz, wywóz śmieci, środki czystości). Dla udokumentowania oświadczeń skarżący dołączyli ostatnie badania okulistyczne, rachunek za węgiel, zaświadczenia lekarskie od okulisty i skierowania do lekarzy specjalistów oraz druki z ZUS o wysokości ich emerytur. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 863/07 oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowienie to doręczono skarżącym w dniu 11 grudnia 2008 r. Natomiast w dniu 17 grudnia 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wnieśli sprzeciw od tego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podnieśli, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych ani opłacić wynagrodzenia adwokata bez spowodowania uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący wskazywali, że utracili dochód z najmu w wysokości 250 zł miesięcznie, co spowodowało pogorszenie ich sytuacji życiowej. Obecnie nie są w stanie poczynić oszczędności ani nawet zakupić obuwia zimowego. Nadto skarżący podnieśli, iż referendarz nie wziął pod uwagę stale rosnących kosztów utrzymania jak choćby cen żywności. Skarżący wskazywali, że zakup nowych okularów i aparatu słuchowego był wydatkiem koniecznym dla zapewnienia komunikacji z otoczeniem i normalnego funkcjonowania. Na wezwanie Sądu skarżący przedłożyli pismo, w którym podali, iż nie posiadają żadnych nieruchomości, nie otrzymują pomocy od dzieci, nie korzystają z pomocy społecznej. Skarżący wskazali, że są zmuszeni z korzystania z prywatnej służby zdrowia z powodu braku specjalistów w L. oraz z powodu wielomiesięcznego oczekiwania na termin wizyty. Do pisma dołączyli kserokopie dokumentów stwierdzających rozwiązanie umów najmu lokali użytkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Mając na uwadze oświadczenie skarżących o wysokości ich dochodów (potwierdzonych dokumentami) należy stwierdzić, iż ich wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata jest nieuzasadniony. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca K.W. osiąga dochód z emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie, a skarżący Z.W. w kwocie [...] zł. Łącznie ich miesięczny dochód wynosi [...] zł. Zwolnienie od opłat sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia opłat sądowych przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z oświadczenia skarżących ponoszą oni wydatki w następującym zakresie: za prąd i gaz około 250 zł miesięcznie, za wywóz śmieci, wodę, kanalizację i telefon - około 180 zł miesięcznie. Suma tych wydatków wynosi więc około 430 zł. Wprawdzie sami skarżący nie wskazują, aby w zakresie tych wydatków nastąpiła zamiana w porównaniu z 2007 r. - 2008 r., ale należy uznać, że z powodu okresowych podwyżek cen energii elektrycznej, gazu taka zmiana z pewnością nastąpiła. Sąd rozpoznając poprzedni wniosek skarżących ustalił, że w ww. zakresie miesięczne wydatki skarżących wyniosły około 320 zł (akta sądowe sprawy, karta nr [...]), a tym samym przyjęcie, iż obecne wydatki z tych tytułów wynoszą około 430 zł, czyli są o ponad 100 zł większe uwzględnia podnoszone przez skarżących podwyżki cen. Dodając do ww. wydatków kwotę około 100 zł na zakup "środków czystości", Sąd ustalił, że miesięczne wydatki skarżących oscylują wokół kwoty 530 zł. Skarżący stwierdzają, że kwotę ok. 700 zł miesięcznie przeznaczają na lekarstwa oraz prywatną służbę zdrowia i wprawdzie nie przedstawiają żadnych rachunków potwierdzających zakup przez nich lekarstw lub potwierdzających wizyty lekarskie u prywatnych lekarzy to można przyjąć, że istotnie kwota ta (około 700 zł) rzeczywiście może obejmować zarówno wizyty lekarskie jak i zakup lekarstw, skoro skarżący niewątpliwie są osobami chorymi. Tym samym łączne wydatki skarżących miesięcznie wzrastają do kwoty około 1230 zł. Po odliczeniu od kwoty całkowitego dochodu w wysokości [...] zł wydatków w wysokości 1230 "zł, pozostaje skarżącym co miesiąc kwota około 1700 zł. Z tej to kwoty, stanowiącej stała część miesięcznego dochodu, skarżący powinni być w stanie zabezpieczyć sobie inne wydatki (w tym wydatki na ogrzewanie domu oraz np. z zakup żywności). Dokonując matematycznego wyliczenia wysokości tej części dochodu należy wskazać, iż rocznie kwota 1700 zł daje dochód w wysokości ponad 2000 zł, a tym samym wydatek na zakup węgla w wysokości 3418,75 zł stanowi roczne obciążenie dochodu skarżących z tego tytułu. Sami skarżący winni liczyć się, że mając, jak sami twierdzą, tak mały dochód, należy w ciągu roku oszczędzać na zakup opału. Miesięczne oszczędności na zakup opału wynosiłyby (przy wydatkowaniu kwoty ok. 3500 zł na zakup węgla) około 290 zł. Stąd należy przyjąć, iż racjonalnie gospodarując posiadanymi środkami skarżący nie powinni być zaskakiwani koniecznością zakupu opału na zimę, ale co miesiąc "odkładać" określoną kwotę na zakup opału. Tym samym w ocenie Sądu oceniając wysokość miesięcznych wydatków skarżących należy przyjąć, że od kwoty ok. 1700 zł należy odjąć ok. 300 zł jako kwotę niezbędną na zakup opału. Pozostaje dla skarżących do dyspozycji kwota ok. 1400 zł. Skarżący podali również, że do sumy wydatków należy doliczyć kwotę ok. 3000 zł za zakup okularów i aparatu słuchowego, przy czym skarżący nie przedstawili żadnych rachunków potwierdzających wysokości wyżej wymienionych opłat. Przedstawili zaświadczenia poradni okulistycznej i ortopedycznej. Niewątpliwie kwota takiego wydatku, o ile miała ona miejsce, stanowi w przypadku skarżących istotne pomniejszenie ich stałego dochodu, ale to pomniejszenie ma charakter jednorazowy, zabezpieczający w tym zakresie ich potrzeby co najmniej na okres kilku lat. Mając przy tym na uwadze, że po wszystkich wyżej wymienionych wydatkach (poza wydatkami na zakup żywności i odzieży) co miesiąc skarżącym powinna pozostawać kwota około 1400 zł, to rozsądnie wydatkując tak posiadaną kwotę skarżący nie musieli wydatkować jednorazowo kwoty 3000 zł na zakup okularów i aparatu słuchowego, ale np. zakupić je na raty lub w inny sposób umożliwiający rozłożenie płatności w czasie. Wówczas pozostały ich miesięczny dochód w wysokości ok. 1400 zł nie byłby uszczuplany tak drastycznie. Przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że zakup okularów i aparatu słuchowego stanowił jednorazowy wydatek i prawdopodobnie skarżący zapłacili za nie z pieniędzy - jak sami wskazują w uzasadnieniu sprzeciwu - pożyczonych u krewnych. Tym samym miesięcznie (lub w innych okresach czasu) spłacają zaciągnięty dług i pomniejszają kwotę pozostałego dochodu w wysokości ok. 1400 zł o ratę pożyczki. Jeżeli rata pożyczki wynosi [...] zł, to jeszcze pozostaje skarżącym kwotą około 900 zł. Należy więc uznać, iż ta kwota (ok. 900 zł) jaką dysponują skarżący jest wystarczająca na uiszczenie kwoty 200 stanowiącej 2/5 część wymaganego wpisu bez uszczerbku koniecznego dla ich utrzymania. Uzyskiwany dochód przez skarżących stanowi kwotę, która nie uzasadnia przyznania adwokata z urzędu, na opłacenie którego skarżący byliby w stanie, mimo, że z dużym wysiłkiem, wyasygnować pewną kwotę miesięcznie z domowego budżetu. Jeszcze raz należy podkreślić, iż w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Sąd ocenia jedynie to, czy skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Wyjaśnienia skarżących budzą przy tym istotne wątpliwości. Podali oni bowiem tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i na wyraźne zapytanie Sądu o posiadane nieruchomości, że żadnych nieruchomości (domu, działki) nie posiadają. Natomiast we wcześniejszym wniosku z dnia [...]10.2007 r. podali, że posiadają połowę domu o powierzchni 75 m2 oraz działkę o powierzchni 463 m2. Należy przy tym zauważyć, że na ogrzewanie tego domu, za korzystanie z energii elektrycznej, gazu i wody skarżący ponoszą wydatki, a to oznacza, że zataili posiadane nieruchomości. Nic nie wiadomo, aby połowę domu skarżący sprzedali a z pewnością o takiej okoliczności poinformowaliby Sąd. Należy zgodzić się z twierdzeniem skarżących, że między wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z października 2007 r., a wnioskiem z [...]11.2008 r. jest różnica wskazująca na pomniejszenie wysokości dochodu skarżących o kwoty uzyskiwane z najmu. Pomijając już i tą okoliczność, że skarżący ani razu nie wymienili jako część swojego majątku wynajmowany przez nich lokal użytkowy przy ul [...] w L. to jednak utrata dochodu z rozwiązania tak zawartych umów wynosi około 250 zł i nie jest to kwota stanowiąca część dochodu skarżących. Uzyskują oni bowiem z innego źródła (emerytury) dochód w wysokości ponad [...] zł, a tym samym utrata kwoty 250 zł stanowi pomniejszenie ich dochodu o mniej niż 10 %. Utrata tego dochodu wynikała z rozwiązania umów najmu za porozumieniem stron, co oznacza, że skarżący zgodzili się na rozwiązanie tych umów i utratę dodatkowego dochodu. Mając jednak na uwadze tą okoliczność Sąd uznał, że należy od skarżących pomniejszyć wysokość części wymaganego wpisu o 3/5 jego część, czyli do-kwoty 200 zł. Niewątpliwie bowiem sytuacja materialne skarżących uległa pewnemu pogorszeniu, ale nadal w części są oni w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.05.2005 r., sygn. akt III SAB/Wa 65/04, opub. w LEX nr 193942 zawarł tezę, zgodnie z którą "zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Sąd w tej sprawie w pełni podziela ten pogląd i dlatego przyznane zwolnienie uwzględnia sytuację materialną samych skarżących. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.