II SA/Kr 923/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.T. i K.F.-T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 marca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] marca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący, działający przez adwokata J.Z. , zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 czerwca 2011 roku, pełnomocnikowi skarżącego został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z tytułu kontraktu wynosi [...] zł. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym. Posiada zasoby pieniężne w wysokości 1.000 zł. Koszty bieżącego utrzymania wnioskodawcy wynoszą 2.000 zł. W związku z tym, że formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierał brak formalny (brak podpisu wnioskodawcy), a ponadto dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez podpisanie wniosku oraz wyjaśnienia gdzie aktualnie zamieszkuje, czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania, oświadczenia z jakich środków skarżący prowadzi budowę budynku mieszkalnego w Z. , udokumentowanie uzyskiwanych dochodów poprzez nadesłanie aktualnego zaświadczenia od pracodawcy, przesłanie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów skarżącego osiągniętych w roku 2010, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie dochodów i stanu majątkowego żony – ze wskazaniem źródła tych dochodów i ich wysokości, a także przesłanie aktualnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącego koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem (m. in. prąd, gaz, woda, opał, itp.). W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że zamieszkuje pod adresem ul.[...] w Z. Nieruchomość ta stanowi wyłączną własność skarżącej K.F.-T. . Pomimo pozostawania w związku małżeńskim oboje skarżący prowadzą dwa odrębne ogniska domowe, albowiem zawarli umowę ustanawiającą pomiędzy nimi rozdzielność majątkową. Skarżący nie jest zatrudniony na umowę o pracę, wobec czego nie jest możliwym przedstawienie zaświadczenia od pracodawcy. J.T. nie uzyskuje dochodów na terenie RP, wobec czego nie jest możliwe przedstawienie zeznania podatkowego za rok 2010. Skarżący nie ponosi wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, poza wydatkami za telefon (500 zł /mc), utrzymanie dzieci (1.000 zł/mc), wyżywienie (1.000 zł/mc), zakup sprzętu informatycznego niezbędnego dla prowadzenia działalności (500 zł/mc). Dla wykazania stanu przychodów i oszczędności przedłożony został wykaz transakcji na koncie. Do pisma załączony został podpisany formularz wniosku "PPF". Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane w bardzo ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżącego w kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków w kontekście prowadzonej przez skarżącego inwestycji budowy budynku mieszkalnego w Z. . Ponadto we wniosku skarżący nie podał informacji o stanie majątkowym i wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę K.F.T. . Wobec szeregu dokumentów, do których przedstawienia skarżący został wezwany, przesłał on jedynie wykaz transakcji na koncie bankowym za okres od 1 stycznia 2011 roku do 21 lipca 2011 roku. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego przesłany wydruk nie może stanowić wykazania stanu przychodów oraz oszczędności J.T. . Wyciąg z rachunku bankowego, o którego nadesłanie skarżący został wezwany, jest dokumentem sporządzanym przez oddział operacyjny banku dla posiadacza rachunku bankowego. Zawierać on powinien między innymi takie dane jak nazwa banku prowadzącego rachunek, numer rachunku, imię i nazwisko właściciela rachunku, walutę rachunku. Przesłany przez skarżącego wydruk takich danych nie posiada. Poza tym jest sporządzony w języku obcym (angielskim), bez tłumaczenia na język polski. Z tych względów Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę danych zawartych w nadesłanym wydruku, gdyż w przedłożonej formie nie może on stanowić dowodu w sprawie. Skarżący, mimo wyraźnego wezwania, nie udzielił informacji na temat stanu majątkowego i dochodów żony. Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie orzekającego postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji należy uznać, że nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).