II SAB/Kr 102/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II SAB/Kr 102/07 zwalniającego skarżącą od wpisu sądowego oraz oddalającego w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego w pełnej wysokości; II. w pozostałej części oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sadowych; III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. W dniu [...]2007 r. J.P. złożyła wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata z urzędu. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że jest wdową wieku [...] lat i jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości [...] zł. Mieszka w mieszkaniu stanowiącym własność jej wnuczki i uiszcza opłaty mieszkaniowe w wysokości [...] zł. Dodatkowo skarżąca pokrywa opłaty za energię elektryczną w wysokości ok. [...] zł miesięcznie i gaz w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Koszty zakupu lekarstw wynoszą miesięcznie ok. [...] zł. Skarżąca posiada dwie działki o powierzchni [...]m2 bez dojazdu, przeznaczone jako tereny zielone. Działki te nie przynoszą dochodu a ich zbycie jest niemożliwe. Dwoje dorosłych dzieci skarżącej jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia [...]października 2007 r., sygn. akt II SAB/Kr 102/07 zwolnił skarżącą od wpisu sądowego oraz oddalił w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na to postanowienie skarżąca wniosła w dniu [...] r., z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu sprzeciw. W sprzeciwie wskazano, że z miesięcznego dochodu skarżącej po odliczeniu wszystkich wydatków pozostaje dziennie ok. [...]zł przeznaczone na zakup żywności. Tym samym każdy wydatek, w tym wydatek na adwokata z wyboru oznacza uszczerbek koniecznego jej utrzymania poprzez ograniczenie wyżywienia i lekarstw. Skarżąca podniosła, że nie może liczyć na żadną pomoc ze strony swoich schorowanych dzieci i tylko świadczona jej bezinteresownie pomoc w przygotowywaniu pism i załatwianiu korespondencji pozwala na dochodzenie jej praw. W związku z tym nie jest skarżąca w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w całkowitym zakresie, a odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia ją możliwości dochodzenia praw w postępowaniu sądowym zagwarantowanym art. 45 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowym oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt II SAB/Kr 102/07 zwolnił skarżącą od wpisu sądowego oraz oddalił w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej prawa pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata z urzędu. Zwolnienie od opłat sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia opłat sądowych przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istniej ą uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 4.01.2005 r, sygn. akt II SA/Gd 758/04, opub. w LEX nr 203329 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z dnia 7.09.2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, opub, w LEX nr 191863). Ze środków uiszczanych do budżetu państwa przez współobywateli pochodzą dochody, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Analogicznie ustanowienie adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie będzie pokrywane przez Skarb Państwa stanowi formę pomocy udzielanej strome. Stosownie do art. 246 § l P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. W tej sprawie skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] . Niewątpliwie skarżąca ponosi również wydatki związane z korzystaniem z mieszkania oraz zakupami lekarstw i żywności. Nie oznacza to jednak, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając sytuację materialną skarżącej Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. Wprawdzie dochody uzyskiwane przez skarżącą nie są zbyt wysokie, ale jest to kwota ponad dwukrotnie przekraczająca minimum dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej jako kryterium uzasadniające przyznawanie świadczeń społecznych. Zwolnienie w całkowitym zakresie skarżącej z ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania oznaczałoby zrównanie sytuacji skarżącej mającej miesięczne dochody w wysokości [...] zł z osobą np. bezrobotną, która nie ma żadnego dochodu lub osobą uzyskującą dochód nie przekraczający kwoty 477zł (zgodnie z art. 8 ust. l pkt l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest to kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w zakresie przyznania świadczeń społecznych). Mając jednak na uwadze wiek skarżącej oraz konieczność zakupu lekarstw za kwoty ok. [...] miesięcznie należy uznać, iż uzasadnionym jest przyznanie w częściowym zakresie prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania wpisu sądowego. Skarżąca bowiem nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przyznanie w takim zakresie prawa pomocy nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Obowiązek zagwarantowania skutecznego prawa do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Nie przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie w tej sprawie nie stanowi naruszenia art. 6 ust. l Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). W związku z powyższym Sąd przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, w pozostałym zaś zakresie wniosek skarżącej oddalił. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § l, § 3 i § 4, art. 246 § l pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.