II SAB/Kr 103/24

Dnia 21 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: WSA Monika Niedźwiedź WSA Sebastian Pietrzyk (spr) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi M. P. na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w M. w sprawie wniosku z dnia 30 grudnia 2023 roku o udostępnienie informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w M. do wydania aktu lub dokonania czynności, II. stwierdza, że Dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących w M. dopuścił się bezczynności w sprawie udzielenia informacji publicznej, III. stwierdza, że bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w M. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. zasądza od Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w M. na rzecz skarżącego M. P. kwotę 100 zł (stp złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 30 grudnia 2023 roku o godzinie 15:24 Skarżący M. P. złożył za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: [email protected] (podany na stronie internetowej szkoły) wniosek do Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Myślenicach (I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach) o udostępnienie informacji o następującej treści, cyt.: ,,W trybie dostępu do informacji publicznej proszę o udostępnienie następujących informacji 1. Przesłanie regulaminu rady pedagogicznej 2. Regulaminu rady rodziców. 3. Podanie daty ostatniej próby przeciw pożarowej 4. Czy rada Pedagogiczna głosowała w przeciągu ostatnich 5 lat nad regulaminu Samorządu uczniowskiego? Jeżeli lak, proszę o protokoły tego głosowania. 5. Czy samorząd uczniowski posiada swój adres email? Czy mogę go otrzymać?". W związku z tym, że pomimo upływu 14 dni podmiot zobowiązany, do którego skierowano wniosek, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi, ani też nie wezwał składającego wniosek do żadnych czynności, ani nie poprosił o wyjaśnienia czy uzupełnienia, Skarżący złożył w dniu 21 stycznia 2024 roku skargę na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Myślenicach w udostępnieniu informacji publicznej. W skardze podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (dalej jako: "MPPOIP") w zakresie w jakim przepis ten stanowi o prawie do swobodnego wyrażania opinii obejmującego swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru, poprzez jego niezastosowanie i nieudostępnienie na wniosek informacji podlegającej udostępnieniu, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa człowieka do informacji, 2) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji podlegającej udostępnieniu na wniosek, 3) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej jako: "UDIP") w zakresie, w jakim z przepisów tych Wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak zastosowania, polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji. Powołując się na powyższe zarzuty wniósł o 1) stwierdzenie, że organ dopuści się bezczynności, 2) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że pomimo złożonego w dniu 30 grudnia 2023 roku do udostępnienie informacji publicznej do dnia wniesienia skargi, to jest do dnia 21 stycznia 2024 roku nie otrzymał żadnej odpowiedzi od Organu skarżonego. Nie został on też wezwany do żadnych czynności ani poproszony o wyjaśnienia czy uzupełnienia. Zaznaczył też, że jeśli nawet organ uznałby jego pytania za niebędące informacją publiczną, nie zwalniało to zobowiązanego podmiotu z obowiązku udzielenia odpowiedzi na wniosek skarżącego. Jeśli podmiot, do którego skierowano wniosek uważa, ze żądana informacja nie ma waloru informacji publicznej, to aby ustrzec się przed zarzutem bezczynności, powinien poinformować o tej okoliczności wnioskodawcę w formie zwykłego pisma. Podobnie nie może być przesłanką do nieudzielenia odpowiedzi tłumaczenie się problemami technicznymi. Fakt więc, że wniosek w postaci elektronicznej został w poczcie elektronicznej zakwalifikowany jako SPAM, nie zdejmuje odpowiedzialności z tego organu w zakresie jego odebrania i odczytania. Zdarza się przecież, że niektóre e-maile kwalifikowane są przez system jako SPAM. Pracownik obsługujący ten system powinien więc przeglądać całość otrzymywanej przez organ poczty elektronicznej, również tej zakwalifikowanej jako SPAM. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Myślenicach J. Ś. wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej, ze względu na fakt, że w sprawie nie zachodzi stan bezczynności. W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że wiadomością elektroniczną z dnia 30.12.2023 r., przesłaną na adres [email protected] Skarżący, wniósł zapytanie o treści: "W trybie dostępu do informacji publicznej proszę o udostępnienie następujących informacji: 1. Przesłanie regulaminu rady pedagogicznej 2. Regulaminu rady rodziców 3. Podanie daty ostatniej próby przeciwpożarowej 4. Czy rada pedagogiczna głosowała w przeciągu ostatnich 5 lat nad regulaminem Samorządu uczniowskiego. Jeżeli tak proszę o protokoły tego głosowania 5. Czy samorząd uczniowski posiada swój adres email? Czy mogę go otrzymać." W dniu 21 stycznia 2024 r. Skarżący wniósł skargę na bezczynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W dniu 25 stycznia 2024 r. Organ, drogą elektroniczną przekazał Skarżącemu wiadomość – wraz załącznikami, które zawierały wnioskowane regulaminy – o treści: "W nawiązaniu do pisma z dnia 30 grudnia 2023 r. przesyłam w załączeniu żądane regulaminy. Równocześnie informuję, że ostatnia próba przeciwpożarowa (ewakuacja), odbyła się w dniu 29.09.2023 r., Rada Pedagogiczna nie głosowała w sprawie Regulaminu Samorządu Uczniowskiego. Rada Pedagogiczna ani Dyrektor nie zgłaszali żadnych poprawek do Regulaminu. Regulamin został uchwalony przez ogół uczniów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym. Regulamin znajduje się na stronie www.almalo.edu.pl Samorząd Uczniowski nie posiada adresu e-mail. Korzysta z adresu [email protected]" Dyrektor wskazał, że w niniejszej sprawie odpowiedź została Skarżącemu udzielona, a tym samym Organ nie pozostaje w bezczynności. Organ podjął przy tym wszelkie działania mające na celu udostępnienie Skarżącemu informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodne z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Stosownie do treści art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a nadto rozstrzyga w kwestii, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). W przypadku, o którym mowa w § 1, Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 2). Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sąd oddala skargę w całości albo w części. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., ani wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ani ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. I OSK 2931/16; NSA z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1692/15; NSA z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. I OSK 503/15; NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. I OSK 88/13). Dokonując kontroli wspomnianych okoliczności w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialnotechnicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje. Innymi słowy, z bezczynnością organu w zakresie dostępu do informacji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ milczy wobec wniosku strony o udzielenie takiej informacji. Prawo dostępu do informacji publicznej obejmuje prawo żądania udzielenia informacji o określonych faktach i stanach istniejących w chwili udzielania informacji. Ustawodawca przewidział w ustawie zamknięty katalog czynności w procedurze dostępu do informacji publicznej. Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 902 ze zm.) udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 1 o dostępie do informacji publicznej odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. W myśl art. 17 ust. 1 o dostępie do informacji publicznej do rozstrzygnięć podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji, niebędących organami władzy publicznej, o odmowie udostępnienia informacji oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji przepisy art. 16 stosuje się odpowiednio. Rozpoznanie wniosku o udzielenie informacji publicznej, zgodnie z rozwiązaniami przyjętymi w powołanej ustawie, następuje zatem albo w formie czynności materialno-technicznej (w przypadku udzielenia informacji publicznej oraz w przypadku zawiadomienia o niedopuszczalności zastosowania trybu wnioskowego udostępnienia informacji publicznej), albo w formie decyzji (w przypadku odmowy udzielenia informacji publicznej, por. np. uzasadnienie do wyroku WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. II SAB/Kr 154/21). Przechodząc do kontrolowanej sprawy, trzeba wskazać, że Skarżący w dniu 30 grudnia 2023 roku o godzinie 15:24 Skarżący M. P. złożył za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: [email protected] (podany na stronie internetowej szkoły) wniosek do Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Myślenicach (I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach) o udostępnienie informacji o następującej treści, cyt.: ,,W trybie dostępu do informacji publicznej proszę o udostępnienie następujących informacji 1. Przesłanie regulaminu rady pedagogicznej 2. Regulaminu rady rodziców. 3. Podanie daty ostatniej próby przeciw pożarowej 4. Czy rada Pedagogiczna głosowała w przeciągu ostatnich 5 lat nad regulaminu Samorządu uczniowskiego? Jeżeli lak, proszę o protokoły tego głosowania. 5. Czy samorząd uczniowski posiada swój adres email? Czy mogę go otrzymać?". Zgodnie z art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej termin 14 dni na udzielenie odpowiedzi upływał w dniu 13 stycznia 2024 r. W dniu 21 stycznia 2024 r. Skarżący wystąpił ze skargą, wszczynającą niniejsze postępowanie sądowe. Natomiast w dniu 25 stycznia 2024 roku Dyrektor Zespołu Szkół przesłał Skarżącemu na podany przez niego adres mailowy odpowiedzi na zadane pytania, a zatem 4 dni po wniesieniu skargi. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący wystąpił o udostępnienie informacji publicznej. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, że został przekroczony 14 dniowy termin, określony w art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej, na załatwienie wniosku. Wobec tego należy uznać, że organ od dnia 13 styczna 2024 r. do dnia 25 stycznia 2024 r. pozostawał w bezczynności. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w dacie wniesienia skargi, to jest na dzień 21 stycznia 2024 roku organ pozostawał w bezczynności. Jednakże z uwagi na udostępnienie w pełnym zakresie wnioskowanej informacji w załączniku do wiadomości mailowej z dnia 25 stycznia 2024 roku wysłanej do Skarżącego konieczne stało się umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności. Obowiązkiem Sądu, stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a., było stwierdzenie, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przypisania organowi kwalifikowanej postaci bezczynności. Dla uznania naruszenia prawa jako rażącego konieczne jest ustalenie, że bezczynność posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy. Oznacza to, że orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się usprawiedliwić w żaden sposób. Rażące naruszenie prawa dotyczyć może w szczególności zawartych w ustawie przepisów o terminach załatwienia sprawy, jednak naruszenie to musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Organ z niezbyt dużym opóźnieniem zareagował na złożony wniosek, a jego postępowania w tym zakresie nie sposób zakwalifikować jako oczywistego czy też intencjonalnego naruszenia terminów do załatwienia wniosku, w związku z czym nie sposób przypisać postępowaniu organu rażącego naruszenia prawa. Z wymienionych przyczyn, na zasadzie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono w punkcie IV wyroku, na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 100 zł składa się uiszczony wpis od skargi.