II SAB/Kr 130/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Asocjacji Ochrony Właścicieli Mieszkań w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi E.S. i Asocjacji Ochrony Mieszkań w K. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. p o s t a n a w i a oddalić wniosek Asocjacji Ochrony Właścicieli Mieszkań o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika W dniu 24 listopada 2010 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Asocjacji Ochrony Właścicieli Mieszkań o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tego Sądu z dnia 25 października 2010 roku odrzucającego skargę Asocjacji Ochrony Właścicieli Mieszkań na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. We wniosku wskazano, iż Asocjacja Ochrony Właścicieli Mieszkań jest organizacją non-profit działającą w obronie praw i wszelkich interesów właścicieli mieszkań. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPPr" wynika, że ostatni rok obrotowy strona zamknęła stratą w wysokości [...] zł. Ponadto wskazano, iż wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym [...], na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy odnotowano kwotę [...] zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały załączone kopie następujących dokumentów: zeznań o wysokości osiągniętego dochodu przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za lata 2008 i 2009 wraz z potwierdzeniami ich nadania, historii rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2009 roku do 22 listopada 2010 roku oraz bilansu za lata 2008 i 2009. Wykonując wezwanie Referendarza Sądowego do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 8 grudnia 2010 roku strona przedłożyła pełnomocnictwo dla P.S. do występowania w imieniu Asocjacji Ochrony Właścicieli Mieszkań oraz pismo informujące o strukturze i dochodach stowarzyszenia. Z treści pisma wynika, że Asocjacja OWM jest stowarzyszeniem zwykłym, organizacją nie przekraczającą 15 osób. Dyrekcję stanowią członkowie Główni, którzy są członkami stałymi, a opinie i decyzje pozostałych członków mogą być tylko doradcze. Żaden z tych członków nie jest zobowiązany do opłacania składek w związku z tym, że działają charytatywnie w ochronie praw innych właścicieli mieszkań (są to w większości porady telefoniczne). Dochodem Asocjacji jest ewentualnie jednorazowe wpisowe osób wspomaganych przez Asocjację, tylko w wypadkach, jeśli zachodzi taka potrzeba. Według Regulaminu wewnętrznego opłata jednorazowego wpisowego na trzy/sześć/dwanaście miesięcy jest uzależniona od potrzeby i sytuacji finansowej osoby potrzebującej (emerytowani – 15 %). Ze względu na to, że wpłata wpisowego uzależniona jest również od kwestii z jaką ludzie zwracają się do Asocjacji, biorąc pod uwagę przychody wykazane w deklaracji podatkowej w roku 2009 ([...] zł), strona stwierdza, że w okresie sześciu miesięcy z pomocy Asocjacji osobiście musiało skorzystać 30 osób, lub 60 osób w okresie trzech miesięcy. Osoby wspomagane nie są zobowiązane, ani zmuszane do wznowienia wpisowego, ich statut wygasa w zależności od wybranego okresu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie orzekającego Asocjacja [...]w K. nie wykazała, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Asocjacja [...], jak wynika z akt sprawy, jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Argument strony skarżącej, że członkowie stowarzyszenia nie są zobowiązani do opłacania składek w związku z tym, że działają charytatywnie w ochronie praw innych właścicieli mieszkań nie wpływa na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z § 12 Regulaminu Działalności Stowarzyszenia wynika bowiem, że majątek Stowarzyszenia tworzą składki członkowskie. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów regulaminowych Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Rezygnacja ze składek członkowskich jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit również nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych (składki członkowskie), nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czy ustanowienie pełnomocnika, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).