II SAB/Kr 214/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na bezczynność Przewodniczącego Rady Gminy [...] p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 16 lipca 2014r. skarżący – Stowarzyszenie "[...]" złożyło wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na bezczynność Przewodniczącego Rady Gminy [...]. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych, umożliwiających uiszczenie należnych opłat. Wskazuje, iż stowarzyszenie nie jest organizacją nastawioną na zysk, a działalność społeczna oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia. Skarżący dodaje, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku trwałego, a składki członkowskie wynoszą 550 zł rocznie. Składki przeznaczane są na realizacje celów statutowych takich jak np. monitorowanie działalności urzędu gminy, akcje ulotkowe dla społeczeństwa itp. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący – Stowarzyszenie "[...]" prowadzi działalność w zakresie ochrony środowiska, gruntów ornych, ochrony zdrowia mieszkańców gminy, ochrony krajobrazu historycznego gminy. Jak wynika z oświadczeń, stowarzyszenie działa społecznie, opiera się na społecznej pracy swoich członków. Składki członkowskie wynoszą 550 zł rocznie. Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 0,00 zł, wartość środków trwałych – 0,00 zł, skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie posiada bilansu zysków i strat. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy z kwotą 6,12 zł. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, posiada niewielki majątek niewystarczający na opłacenie pomocy prawnej za usługi profesjonalnego pełnomocnika. Nie posiada majątku ruchomego ( wykazuje jedynie kserokopiarkę ) ani nieruchomego. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z przepisem art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba ( prawna, fizyczna ) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania , że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10.01.2005r. ( sygn. akt FZ 478/04, niepublik. ) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej, a także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m. innymi ze składek członkowskich. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Tym bardziej, iż z pkt. 4 dotyczącego celów Stowarzyszenia przedstawionego Regulaminu Stowarzyszenia zwykłego wynika, iż stowarzyszenie realizuje swe cele poprzez m. innymi występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji, które z definicji wiąże się z przewidzianymi przepisami prawa kosztami. Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą składki członkowskie, darowizny, zapisy, spadki, środki pochodzące z ofiarności prywatnej, zbiorki publiczne, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, dochody z nieruchomości, wpływy z odpłatnej działalności pożytku publicznego, dochody z działalności gospodarczej. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. W Regulaminie Stowarzyszenia, w pkt 7 czytamy, iż uzyskuje ono środki na swoja działalność głównie ze składek członkowskich. Nie wyklucza się zatem innych, dozwolonych prawem źródeł przychodów. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy czy określenie ich zbyt niskiej wysokości jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej czy regulaminowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych ( co zresztą ma potwierdzenie w pkt. 4 regulaminu Stowarzyszenia, iż jednym ze sposobów realizacji celów Stowarzyszenia jest kontakt z organami administracji, co w swej formie niejednokrotnie przybiera postać udziału w postepowaniach administracyjnych czy sądowych ) . Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, bądź też robi to w niewystarczającym zakresie, nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Orzekający pragnie podkreślić, iż Wnioskodawca winien się liczyć z tym, iż w trakcie swojej działalności będzie również, być może zmuszony dochodzić swoich praw przed sądem, realizować swe prawa statutowe, regulaminowe również na drodze sądowej, a co za tym idzie, będzie musiał z tego tytułu ponieść stosowne koszty sądowe. Stowarzyszenie zatem ma możliwość pozyskiwania środków finansowych z szeregu form finansowania i nawet brak prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Argument strony, że pobiera składki od swoich członków tylko w wysokości 550 zł rocznie nie zasługuje na uwzględnienie. Jakiekolwiek decyzje władz Stowarzyszenia co do sposobu egzekwowania prawa do składek członkowskich są wewnętrzną sprawą wnioskodawcy i nie wpływają na ocenę jego sytuacji majątkowej. Prowadząc zaś liberalną politykę odnośnie składek skarżący sam pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych - w takiej akurat formie finansowania – niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 173, art. 175 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).