III SA/Kr 1000/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 sierpnia 2009 r. Nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 17 sierpnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 14, art. 41, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], organ I instancji - Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102, art. 104, art.106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, póz. 950) odmówił skarżącej – B. K. - przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego na leki. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego, zebranej dokumentacji oraz przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż skarżąca mieszka sama, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną l grupą inwalidzką, pozostaje w leczeniu, nie pracuje. Utrzymuje się z emerytury. Dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie pomocy tj. maja 2009 r. wyniósł 1006,83 zł. W tym miejscu organ wskazał, że ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń z pomocy społecznej obliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe wynosi 477,00 zł. W związku z powyższym z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, organ stwierdził, że przyznanie zasiłku celowego nie jest możliwe. Jednocześnie organ z urzędu rozważył sytuację skarżącej także pod kątem udzielenia pomocy w oparciu o regulacją art. 41 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Z analizy sytuacji skarżącej wynika jednak, że w miesiącu maju 2009 r. nie uregulowała ona żadnych opłat mieszkaniowych, gdy tymczasem na zaspokojenie potrzeb dysponowała kwotą 1006,83 zł. Organ wskazał, że opłaty za czynsz w wysokości 328,83 zł nie są przez skarżącą regulowane od kwietnia 2009 r. Ponadto skarżąca nie reguluje na bieżąco także opłat za gaz czy energię. Organ podniósł, że skarżącą winna regulować opłaty mieszkaniowe na bieżąco, a dochód jakim dysponuje pozwala na zakup leków we własnym zakresie. Podkreślono, że skarżąca jest objęta systematyczną pomocą w formie usług opiekuńczych. Organ wskazał także, że skarżąca może wykorzystać własne możliwości tj. może wynająć część posiadanego dwupokojowego mieszkania. Odwołanie od tej decyzji złożyła B. K., kwestionując zasadność odmowy przyznania jej świadczenia na zakup leków. Opisała swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Wskazała, że jest chora na raka. Podniosła, że istnieją przeciwwskazania lekarskie dla wspólnego zamieszkiwania z osobami trzecimi, gdyż jako osoba chora, wymaga leczenia i spokoju. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że z przeprowadzonej w dniu 19 czerwca 2009 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego (k. 511 – 532 akt administracyjnych) wynika, że skarżąca ma 68 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przebywa w stałym leczeniu. Miesięczny dochód, na który składała się emerytura, obliczony zgodnie z art. 8 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł w maju 2009 r. 1006,83 zł. W tym miejscu organ wskazał na regulację art. 8 ust. 1 pkt 1, oraz art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy, a w tym z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 19 czerwca 2009 r., podpisanej własnoręcznie przez skarżącą, jednoznacznie wynika, że miesięczny dochód wynosi 1006,83 zł., a zatem przekracza obowiązujące kryterium dochodowe o kwotę 529,83 zł. Równocześnie organ odwoławczy wskazał, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie służy niewątpliwie zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jednakże jej sytuacja majątkowa nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem w świetle art. 41 ustawy. Jak wskazano skarżąca posiada środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, zwłaszcza, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, skarżąca nie reguluje terminowo opłat za czynsz czy energię. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżąca permanentnie korzysta z usług pomocy społecznej, o czym świadczą wydane decyzje przyznające jej świadczenia (decyzja z dnia [...] 2009 r., znak: [...]; decyzja z dnia [...] 2009 r., znak: [...]; decyzja z dnia [...] 2008 r., znak: [...]). W ocenie Kolegium, organ I instancji wydał w przedmiotowej sprawie decyzję w granicach dopuszczalnego uznania administracyjnego, nie popełnił też w postępowaniu administracyjnym uchybień formalnych, ani merytorycznych. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła B. K., podnosząc że nie jest prawdą, iż nie ponosi żadnych kosztów związanych z opłatami za czynsz, energię i gaz oraz, że posiada środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zaznaczyła, że nie posiada pokoju do wynajęcia. Podkreśliła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Ustawodawca poprzez użycie w treści tego przepisu sformułowania "może być przyznany" podkreśla, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, nie pozwala jednakże na dowolność w załatwieniu sprawy. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje bowiem ograniczenia ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego oraz zasadami i celami pomocy społecznej. Organ powinien więc kierować się postanowieniami artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a., zobowiązującymi go do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które następnie ma poddać całościowo ocenie, w myśl art. 80 k.p.a. Podejmując rozstrzygnięcie co do istoty musi mieć na względzie słuszny interes strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ nie może też zapominać o zasadach udzielania pomocy oraz o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), a także, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy ). Przez pojęcie "szczególny" rozumie się "odznaczający się, charakteryzujący się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, wyjątkowy." (słownik języka polskiego PWN, pod red, Mieczysława Szymczaka, Warszawa 2002). Ocena zatem przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, jak trafnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 4 listopada 2009 r.; sygn. akt II SA/Sz 854/08, LEX nr 531607. W pełni akceptując powyższy pogląd, stwierdzić należy za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, że organ pomocy społecznej winien więc, (zgodnie z postanowieniami art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), ustalić wnikliwe sytuację osobistą, rodzinną i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z utrzymaniem – z uwzględnieniem stanu zdrowia i kosztów ponoszonych na mieszkanie (por. wyrok WSA w Olsztynie z 23 października 2008 r.; sygn. akt II SA/Ol 706/08, LEX nr 497597). Wprawdzie przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od kryterium dochodowego, to jednak organ oceniając kwestię przyznania zasiłku nie może abstrahować od sytuacji majątkowej strony (wyrok WSA w Olsztynie z 30 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 707/08, LEX nr 509569). Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca pozostaje na długotrwałym leczeniu onkologicznym i reumatologicznym (vide: wywiad środowiskowy z 29 czerwca 2009 r., k. 532 akt administracyjnych). Analiza akt administracyjnych wskazuje, że powyższa sytuacja zdrowotna skarżącej jest doskonale znana organom pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że żądanie skarżącej dotyczyło podstawowej potrzeby bytowej – zakupu leków – niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, codziennej egzystencji godnej człowieka. Wobec tego nie uwzględnienie okoliczności, zwłaszcza związanych z wyjątkowo ciężką onkologiczną chorobą skarżącej, a co za tym idzie, okoliczności związanych z wyjątkowo wysokimi kosztami leków, których zakup jest konieczny na walkę z tą chorobą, zminimalizowanie towarzyszącego jej bólu, w konfrontacji z dochodami skarżącej, kosztami utrzymania, zakupu żywności czy innych rzeczy niezbędnych do życia, stanowiło, w ocenie Sądu, naruszenie artykułów 7, 77 § 1 k.p.a. Argumentacja organów obu instancji, że skarżącej, jako osobie permanentnie korzystającej z form pomocy społecznej i zalegającej z opłatami za czynsz, gaz i energię elektryczną, nie może być wskutek tego przyznane analizowane świadczenie, jest całkowicie nietrafna. Organy każdorazowo oceniają sytuację wnioskodawcy, a korzystanie już z pomocy nie niweczy kolejnego ubiegania się o jej przyznanie. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że tego rodzaju choroba jak onkologiczna, to nadzwyczajne, wyjątkowo drastyczne i dolegliwe w skutkach zdarzenie, które tak dalece ingeruje w plany życiowe, że wymaga niejednokrotnie podjęcia zabiegów wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, by mogło zostać opanowane, a negatywne objawy tej choroby przezwyciężone. Bez wątpienia zatem taka sytuacja życiowa skarżącej należy do "szczególnie uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Dokonana więc przez organy pomocy społecznej ocena całokształtu materiału dowodowego, narusza art. 80 k.p.a. Udzieleniu tej formy pomocy nie stoi też na przeszkodzie interes społeczny. Dbałość o zdrowie, podejmowanie działań zmierzających do powrotu do zdrowia osób, nie są społecznie obojętne, zwłaszcza przy tego rodzaju chorobach. Pomoc osobom chorym nie sprzeciwia się też celom i zasadom pomocy społecznej. Ma ona służyć do przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych i umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Nic nie stało na przeszkodzie aby pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego mogła być z posiadanych środków udzielona. Wbrew więc twierdzeniom organu odwoławczego doszło w niniejszej sprawie do przekroczenia ram uznania administracyjnego, poprzez naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.