III SA/Kr 102/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2016 r. sprawy ze skarg A Sp. z o.o. w B na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry skargi oddala. Po przeprowadzeniu kontroli przez funkcjonariuszy celnych w dniu 16 sierpnia 2013 r. w lokalu "J" przy ul. D w K i stwierdzeniu włączonych do zasilania i gotowych do gry 11 automatów do gry należących do A Spółka z o.o. z siedzibą w B oraz po przeprowadzeniu eksperymentów (gier kontrolnych), w wyniku których ustalono, że gry przeprowadzone na tych automatach maja charakter losowy i spełniają definicję art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] nałożył na A Spółkę z o.o. z siedzibą w B karę pieniężną w wysokości 132.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Po przeprowadzeniu kontroli przez funkcjonariuszy celnych w dniu 17 października 2013 r. w lokalu "H" przy ul. B w K i stwierdzeniu włączonych do zasilania i gotowych do gry 3 automatów do gry należących do A Spółka z o.o. z siedzibą w B oraz po przeprowadzeniu eksperymentów (gier kontrolnych), w wyniku których ustalono, że gry przeprowadzone na tych automatach maja charakter losowy i spełniają definicję art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] nałożył na A Spółkę z o.o. z siedzibą w B karę pieniężną w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Po przeprowadzeniu kontroli przez funkcjonariuszy celnych w dniu 2 lipca 2013 r. w lokalu ""J" przy" przy ul. R w B i stwierdzeniu włączonych do zasilania i gotowych do gry 14 automatów do gry należących do A Spółka z o.o. z siedzibą w B oraz po przeprowadzeniu eksperymentów (gier kontrolnych), w wyniku których ustalono, że gry przeprowadzone na tych automatach maja charakter losowy i spełniają definicję art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] nałożył na A Spółkę z o.o. z siedzibą w B karę pieniężną w wysokości 168.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Po przeprowadzeniu kontroli przez funkcjonariuszy celnych w dniu 1 maja 2014 r. w lokalu "J" przy ul. D w K i stwierdzeniu włączonych do zasilania i gotowych do gry 11 automatów do gry należących do A Spółka z o.o. z siedzibą w B oraz po przeprowadzeniu eksperymentów (gier kontrolnych), w wyniku których ustalono, że gry przeprowadzone na tych automatach maja charakter losowy i spełniają definicję art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] nałożył na A Spółkę z o.o. z siedzibą w B karę pieniężną w wysokości 132.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Po przeprowadzeniu kontroli przez funkcjonariuszy celnych w dniu 12 sierpnia 2013 r. w lokalu "J" przy ul. R w B i stwierdzeniu włączonych do zasilania i gotowych do gry 12 automatów do gry należących do A Spółka z o.o. z siedzibą w B oraz po przeprowadzeniu eksperymentów (gier kontrolnych), w wyniku których ustalono, że gry przeprowadzone na tych automatach maja charakter losowy i spełniają definicję art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] nałożył na A Spółkę z o.o. z siedzibą w B karę pieniężną w wysokości 144.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W odwołaniach od powyższych decyzji organów I instancji A Spółka z o.o. z siedzibą w B wniosła o ich uchylenie i umorzenie postępowania. Decyzjom organów I instancji odwołująca się Spółka zarzuciła: 1. brak notyfikacji przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, 2. że to nie organ celny a Minister Finansów posiada wyłączną kompetencję do rozstrzygania decyzją czy gra na konkretnym automacie jest grą w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Dyrektor Izby Celnej w wyniku rozpatrzenia powyższych odwołań Spółki utrzymał w mocy wymienione wyżej decyzje, a konkretnie: – decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2015r. nr [...]; – decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2015r. nr [...]; – decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2015r. nr [...]; – decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2015r. nr [...]; – decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2015r. nr [...]. Powyższe decyzje organu II instancji zostały wydane na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r. poz. 613) w związku z art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612). W uzasadnieniach decyzji Dyrektor Izby Celnej nie uznał zarzutów Spółki i podniósł, że podstawą wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa jest w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (u.g.h.) jest zaistnienie w sposób łączny następujących przesłanek: 1) ustalenie konkretnego podmiotu urządzającego gry na automatach; 2) ustalenie w sposób jednoznaczny charakteru urządzanych gier, tj. muszą to być gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych; 3) ustalenie, że gry na automatach urządzane były poza kasynem gry. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszych sprawach niesporne jest, że zakwestionowane automaty do gier to urządzenia elektroniczne. Losowy charakter gier urządzanych na tych automatach potwierdziły eksperymenty przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych, które wykazały, że grający nie miał wpływu na wynik gry. Zdaniem organu II instancji, oczywistym jest również, że gry na wymienionych wyżej automatach urządzane były poza kasynem gry, bowiem skontrolowane lokale nie posiadają takiego statusu. Wątpliwości organu nie budzi również fakt, że to odwołująca się Spółka prowadziła w tych lokalach działalność gospodarczą i czerpała z niej zyski. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska odwołującej się Spółki o technicznym charakterze ustawy o grach hazardowych. Organ II instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt P 4/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2, art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji RP. Organ powołał się również na inne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych i stwierdził, że na dzień wydania zaskarżonych decyzji ustawa o grach hazardowych jako całość ma walor powszechnie obowiązującego prawa, skutkiem czego organ podatkowy nakładając na odwołującego się karę pieniężną za naruszenie regulacji tej ustawy, działał na podstawie i w granicach prawa, respektując tym samym zasadę praworządności, o której stanowi art. 120 Ordynacji podatkowej. Odnośnie kwestii kompetencji do rozstrzygania czy gra na konkretnym automacie jest grą w rozumieniu ustawy o grach hazardowych organ – powołując się na konkretne orzecznictwo sądownictwa administracyjnego stwierdził, że Minister Finansów wydaje decyzje tylko i wyłącznie co do przedsięwzięć legalnych, a takiego charakteru gry na zakwestionowanych automatach nie posiadają. W skargach na powyższe decyzje Dyrektora Izby Celnej A Spółka z o.o. z siedzibą w B wniosła o ich uchylenie wraz z poprzedzającymi je decyzjami organu I instancji z zaleceniami umorzenia postepowania jako bezprzedmiotowego. Zaskarżonym decyzjom strona skarżąca ponownie zarzuciła: 1. brak notyfikacji przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, 2. że to nie organ celny a Minister Finansów posiada wyłączną kompetencję do rozstrzygania decyzją czy gra na konkretnym automacie jest grą w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, a także podniosła, że 3. skarżąca jest objęta ochronnym okresem dostosowawczym trwającym do dnia 1 lipca 2016 r. W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skarg. Odnośnie kwestii, jakoby skarżąca była objęta ochronnym okresem dostosowawczym trwającym do dnia 1 lipca 2016 r. organ zaznaczył, że przepisy przejściowe ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych, tj. 3 września 2015 r. prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Na rozprawie w dniu 21 lipca 2016 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg A Spółka z o.o. z siedzibą w B na wymienione wyżej decyzje Dyrektora Izby Celnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w dniu 16 maja 2016 r., II GPS 1/16, zgodnie z którą: "1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.)". Sąd orzekający zwraca uwagę na treść art. 269 § 1 p.p.s.a, który nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli skład sądzący w sprawie nie stwierdzi zasadności uruchomienia trybu przewidzianego w art. 269 p.p.s.a. – a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie - to obowiązany jest respektować stanowisko wyrażone w uchwale składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd stwierdza więc, że nie mogły w niniejszej sprawie osiągnąć skutku zamierzonego przez stronę skarżącą zarzuty podniesione w skargach, a dotyczące wyżej określonego przedmiotu związanego z ewentualnym technicznym charakterem przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia czy brakiem notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych. Sąd podkreśla, że organy rozważały podstawę prawną podjętych rozstrzygnięć dając temu wyraz w ich uzasadnieniu i dochodząc do prawidłowych konkluzji. Należy podkreślić, że przeprowadzenie dowodu z eksperymentu znajdowało swoją podstawę prawną w treści art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2015 r., poz. 990), zgodnie z którym funkcjonariusze wykonujący kontrole są uprawnieni "do przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu". Przeprowadzenie zatem dowodu z eksperymentu nie było sprzeczne z prawem i przyczyniało się do wyjaśnienia sprawy, a zatem nie doszło do naruszenia przepisów ani ustawy o grach hazardowych, ani ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.). Należy podkreślić, że zestawienie treści art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym kontrola wykonywana przez służbę celną polega na sprawdzeniu prawidłowości przestrzegania przepisów prawa przez zobowiązane do tego podmioty w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych oraz zgodność tej działalności z udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem wykazuje, że ustawodawca przyznał służbie celnej i jej funkcjonariuszom samodzielne uprawnienia do wykonywania tego rodzaju eksperymentów, nie wprowadzając żadnych dodatkowych wymogów formalnych w zakresie posiadanych kompetencji do sprawdzenia działania urządzeń do gier i przeprowadzania na nich stosownych doświadczeń. W niniejszych sprawach wystąpił "uzasadniony przypadek", który według wymienionego wyżej art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej umożliwiał funkcjonariuszom celnym sięgnięcie po ten instrument procesowy. O "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu tego przepisu należy mówić już w sytuacji stwierdzenia organizowania gry na automacie znajdującym się w lokalu niespełniającym ustawowych warunków urządzania gier hazardowych, gdy organizujący taką grę nie legitymuje się stosowną koncesją lub zezwoleniem. Bezpośredni eksperyment przeprowadzony na kontrolowanym urządzeniu może niejednokrotnie znacznie lepiej odzwierciedlić stan automatu, jego cechy i możliwości prowadzenia na nim gier o charakterze losowym, a nie np. zręcznościowym, aniżeli inne dowody, np. opinia sporządzona wyłącznie na podstawie dokumentacji charakteryzującej urządzenie (opis producenta), bez równoczesnego stwierdzenia na konkretnym automacie, jak opisane cechy urządzenia mają się do jego rzeczywistego funkcjonowania w konkretnych okolicznościach i w jaki sposób automat jest faktycznie (nie teoretycznie) wykorzystywany. Ponadto ustalenia oparte na przeprowadzonych eksperymentach są prawidłowe również z tego względu, że eksperymenty te dotyczyły funkcjonowania automatów z chwili ich zatrzymania, a zatem odnosiły się do faktycznego funkcjonowania automatów w określonym czasie i miejscu, a nie jedynie do celu i charakteru gier, do jakich zostały one przeznaczone. Dowody z eksperymentów były zatem miarodajne i wystarczające do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bez potrzeby dopuszczania dowodu z opinii prawnych i opinii biegłych sądowych - dotyczących właśnie sposobu funkcjonowania automatów oraz celu i charakteru gier, do jakich miały służyć automaty, które to dokumenty zostały sporządzone przed włączeniem tych automatów do eksploatacji i odnosiły się do analogicznych automatów, a nie do konkretnych automatów badanych w niniejszej sprawie. Dokonanie ustaleń organu w tym zakresie nie stanowi naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej i określonej w nim zasady swobodnej oceny dowodów, a zatem zarzuty w tym zakresie nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Stanowisko to znajduje oparcie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym m.in. w wyroku z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1788/15, w uzasadnieniu którego stwierdzono: "postępowanie przed Ministrem Finansów w sprawach regulowanych w art. 2 ust. 6 i ust. 7 u.g.h. jest odrębną kwestią od postępowania w sprawie wymierzenia kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zatem ustalenia i rozstrzygnięcia w nim zapadłe nie wyłączają ustaleń czynionych w postępowaniu o nałożenie kary. Trafnie twierdzą organy, że ukaranie podmiotu prowadzącego gry na automatach poza kasynem gry wymaga przeprowadzenia postępowania, w którym organy celne samodzielnie mogą i muszą ustalić ustawowe przesłanki nałożenia takiej kary. W tym zakresie mogą korzystać we wszelkich środków dowodowych, a ich ustalenia są samodzielne, bowiem rozstrzygnięcie w sprawie z art. 2 ust. 6 i ust. 7 u.g.h. przez Ministra Finansów w zakresie charakteru automatu nie jest prejudykatem w stosunku do gry prowadzonej na konkretnym automacie, który ma określone parametry i charakter na podstawie działań i dokumentów dopuszczających automat do użytkowania. Zatem w postępowaniu o nałożenie kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie chodzi o to, jaki charakter ma automat (zręcznościowy, losowy), ale o miejsce w jakim on funkcjonuje. Charakter takiego automatu potwierdzony jest dokumentacją posiadaną przez podmiot korzystający z niego do organizowania gier, z tego powodu kwestia ta nie wymaga rozstrzygania w odrębnym postępowaniu...". Analogicznie, w wyrokach z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1595/15 oraz z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1715/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że ustalenie charakteru gry w drodze decyzji Ministra Finansów jest trybem, który nie znajduje zastosowania w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej za prowadzenie gier bez stosownych uprawnień. Także w wyroku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II GSK 2032/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "w sytuacji, gdy bez zwracania się o rozstrzygnięcie do Ministra Finansów i bez zwracania się o opinię do uprawnionej jednostki, strona podejmuje działania w postaci gier na automatach, należy uznać że wskazany wyżej "bezpieczny" etap wstępnych ustaleń charakteru gry świadomie pomija. W tym stanie rzeczy musi liczyć się z tym, że w przypadku zakwestionowania gry przez organy celne, dalsze postępowanie będzie toczyć się na podstawie przepisów o postępowaniu dowodowym zawartym w ordynacji podatkowej, zaś na żądanie wydania decyzji przez Ministra Finansów jest za późno. (...) art. 2 ust. 7 u.g.h. nie daje legitymacji organowi celnemu do zainicjowania postępowania przed Ministrem Finansów. Organ ten może, co najwyżej, zasygnalizować potrzebę rozstrzygnięcia tej kwestii, co nie oznacza, że na skutek tej sygnalizacji Minister Finansów będzie zobligowany do wszczęcia postępowania z urzędu. Już tylko z tej przyczyny, upatrywanie wadliwości działania organu w naruszeniu art. 2 ust. 6 u.g.h. jest nieuprawnione....". Odnosząc więc powyższe do rozpatrywanych spraw należy ponownie stwierdzić, że brak decyzji Ministra Finansów - wydanej w trybie art. 2 ust. 6 i ust. 7 u.g.h. - nie uniemożliwia organom podatkowym rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 u.g.h. na podstawie własnych ustaleń wynikających z przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404). Sąd podkreśla, że organy mają rację także w kwestii braku możliwości zastosowania w niniejszych sprawach wskazanych przez skarżącą przepisów przejściowych ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych, albowiem przepisy te dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych, tj. 3 września 2015 r. prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia, a taka sytuacja w niniejszych sprawach nie miała miejsca. Nie znajdując więc podstaw do uznania, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.