III SA/Kr 1030/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 lipca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r., znak: [...] odmawiającą M. B. – dalej jako " skarżący" – świadczenia w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia alimentacyjnego na rzecz żony. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalony przez organy: W dniu 04 maja 2017r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na spłatę zadłużenia alimentacyjnego na żonę . Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochodem skarżącego jest zasiłek stały w wysokości 604,00 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 115,00 zł. Łączny dochód pomniejszony o kwotę alimentów regulowanych na rzecz żony w kwocie 200,00 zł, wynosi 519,00 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżący ponosi koszty związane z opłatami mieszkaniowymi lokalu przy ul. K tj., czynsz w wysokości 314,32 zł, energia elektryczna jest nadpłacona do sierpnia 2017 r. Opłaty mieszkaniowe lokalu przy ul. C, w którym faktycznie mieszka , reguluje właścicielka mieszkania tj. siostra skarżącego . Prezydent Miasta odmawiając skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia alimentacyjnego na rzecz żony wskazał, że skarżący zawierając w dniu 14 stycznia 2016r. ugodę przed Sądem Rejonowym, Wydział III Rodzinny i Nieletnich , sygn. akt [...], zobowiązując się do alimentów na rzecz żony w wysokości 400 zł miesięcznie przyjął na siebie zobowiązanie mając świadomość własnych możliwości finansowych. Skarżący był beneficjentem pomocy społecznej i nie mógł oczekiwać, że wynikający z ugody obowiązek zostanie przerzucony na organu pomocy społecznej. W ocenie organu, pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie nie można uznać za niezbędną potrzebę bytową skarżącego w rozumieniu art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( Dz.U. 2016.930) . Ponadto organ podniósł, że z uwagi na fakt, że skarżący płaci na rzecz żony alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie, zasiłek okresowy został przyznany skarżącemu w wysokości 115 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił , że w niniejszej sprawie zastosowanie winien mieć nie art. 39 ww. ustawy wskazany przez organy , a art.41 tej ustawy dotyczący sytuacji nietypowanych. Skoro skarżący jest zobowiązany do alimentów na rzecz żony, to pomoc społeczna winna zagwarantować skarżącemu możliwość wywiązania się z tego obowiązku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzielił stanowisko organu I instancji zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak i co do stanu prawnego, znajdującego zastosowanie w sprawie. Skarżący świadomie zobowiązał się do uiszczania świadczeń alimentacyjnych mimo braku własnych środków finansowych i utrzymywania się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący jest objęty pomocą ze strony organów i niezależnie od przyznanego zasiłku stałego i okresowego , otrzymuje również świadczenie w postaci gorącego posiłku ( w okresie od dnia 1 marca 2017r. do dnia 31 grudnia 2017r.) , a także zasiłki celowe. Organ odwoławczy podkreślił , że skarżący nie może oczekiwać, iż każda prośba o pomoc zostanie spełniona , gdyż organ dysponuje ograniczonymi środkami i musi wspierać wiele rodzin , a w konsekwencji zmuszony jest tak rozdzielać środki , by jak największa liczba osób, które nie radzą sobie w oparciu o własne możliwości, zasoby i uprawnienia, mogła otrzymać wsparcie ze środków społecznych. Wskazana przez skarżącego kwota 6000 zł zaległości alimentacyjnych przekracza możliwości organu , niezależnie od tego, że splata zaległości alimentacyjnych nie należy do podstawowych potrzeb bytowych skarżącego . Odnosząc się do argumentacji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło , że art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie , gdyż przepis ten stosuje się w przypadku , w których kryterium dochodowe zostało przekroczone. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wyraził swoje niezadowolenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, nie zaś według kryterium słuszności. Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369) – dalej jako "p.p.s.a.". Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że zarówno decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Podstawą prawną rozstrzygnięć administracyjnych zapadłych w kontrolowanym postępowaniu były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne pomocy społecznej zostały zawarte w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które to przepisy stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego. Ten rodzaj świadczenia został uregulowany w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i to w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Wskazać należy, że użyty w art. 39 ustawy o pomocy społecznej zwrot "może" oznacza, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, lecz fakultatywnym. Organ nie ma bowiem obowiązku przyznania świadczenia nawet wówczas, gdy wnioskodawca spełnia przesłanki ustawowe do otrzymania zasiłku, choć może to uczynić według własnego uznania. Inaczej mówiąc, konstrukcja art. 39 u.p.s. oparta jest na uznaniu administracyjnym. Jakkolwiek przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to jednak nie powinno oznaczać dowolności. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Jak wskazano powyżej, redakcja art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. daje organom administracji szeroki zakres uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisie przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia bowiem ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy z art. 39 u.p.s. nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza (por. wyroki sądów administracyjnych: z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2696/14 , z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2261/15, z dnia 20 października 2016 r. o sygn. akt I OSK 404/15, CBOSA). W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1325/15, CBOSA). Kontrola sądowa decyzji uznaniowych sprowadza się zatem wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc – o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie – nie może kwestionować wysokości przyznanego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest , że skarżący spełnia kryterium dochodowe , od którego uzależniona jest pomoc społeczna. Powodem odmowy przyznania tej pomocy skarżącemu jest cel , na jaki środki z pomocy społecznej miały być przeznaczone . Skarżący zadeklarował , że oczekuje wsparcia na spłatę zadłużenia alimentacyjnego wobec swojej żony. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd w całości podzielił stanowisko organów , że spłata zadłużenia alimentacyjnego nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej skarżącego . Organy zasadnie zarzuciły , że zawierając ugodę sądową skarżący miał pełną świadomość swojej sytuacji finansowej . Osoba utrzymująca się z pomocy społecznej nie powinna przyjmować na siebie dodatkowych zobowiązań finansowych , a w konsekwencji nie może oczekiwać , że ciężar tego zobowiązania zostanie przerzucony na organy pomocy społecznej. Tego rodzaju zobowiązania nie mieszczą się w celach i zasadach przyznawania pomocy społeczne . W tej sprawie Sąd podziela stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 885/07, zgodnie z którym co do zasady ani zasiłek celowy , ani też specjalny zasiłek celowy nie może być przyznany na zaspokojenie zobowiązań alimentacyjnych ciążących na dłużniku alimentacyjnym. Tym bardziej zasadniczo zasiłek celowy nie może być przyznany na zaspokojenie zobowiązań alimentacyjnych ciążących na takim dłużniku alimentacyjnym, który dobrowolnie zgodził się na uiszczanie zobowiązania alimentacyjnego wobec inne osoby. W tej sytuacji, uwzględniając obowiązujące przepisy oraz argumentację skargi Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że odmawiając udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego, organy postąpiły w sposób niezgodny z prawem lub dowolny. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału, dlatego pomimo subiektywnych i odmiennych odczuć skarżącego należy uznać, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.