III SA/Kr 1058/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi U. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego D. G. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 3, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015.114) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania U. R. (dalej: skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...], którą to decyzją organ orzekł, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacony na syna M. R. w okresie od dnia 2 stycznia 2013 r. do 30 września 2014 r., w łącznej wysokości 8386,70 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym – utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Skarżąca miała przyznane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego wraz z przysługującymi jej dodatkami na podstawie decyzji z dnia [...] 2012 r., nr [...] oraz decyzji z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...]. Decyzje te zawierały stosowne pouczenia o koniczności niezwłocznego powiadomienia organu, w przypadku uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W 2015 r. organ I instancji uzyskał informację, że w okresie od dnia 2 stycznia 2013 r. do 31 września 2014 r. kiedy skarżąca miała ustalone prawo do świadczeń rodzinnych podjęła pracę w wymiarze ½ etatu na stanowisku sprzedawcy w Firmie Handlowej "O" w W. Wobec powyższego organ I instancji orzekł, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacony skarżącej na syna M. w okresie od dnia 2 stycznia 2013 r. do 30 września 2014 r. w łącznej wysokości 8386,70zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podjęta przez skarżącą praca w charakterze sprzedawcy w firmie handlowej w wymiarze czterech godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu w sposób oczywisty uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, na które został udzielony urlop wychowawczy, zatem świadczenie w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego we wskazanym okresie powyżej było świadczeniem nienależnie pobranym. W trakcie postepowania skarżąca przedłożyła aneks do umowy o pracę z dnia 16 marca 2015 r., z którego wynika, że w przedmiotowym okresie zatrudniona była jako sprzątaczka, jednak organ nie dał wiary zapisom tego aneksu ponieważ jest on sprzeczny z wcześniejszymi oświadczeniami skarżącej oraz wcześniejszym zaświadczeniem pracodawcy z dnia 4 marca 2015 r. W odwołaniu U. R. wyjaśniła, że została wprowadzona w błąd przez księgowego firmy w której pracowała, gdyż nie stwierdził on niezgodności z prawem podczas zawierania umowy. Praca, którą wykonywała w godzinach popołudniowych była wykonywana w tej samej miejscowości, w związku z czym w każdej chwili mogła wyjść z tej pracy do domu, do dziecka, gdyby tylko zaszła taka konieczność. Wskazała także, że w tamtym czasie miała razem z mężem ciężką sytuację materialną, gdyż ich dochody były niskie, a pieniądze były im potrzebne do życia. Podkreśliła, że chciała tylko uczciwie zapracować, żeby nie korzystać z pomocy MOPS-u. Decyzją z dnia 23 czerwca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji powołało art. 10 ust.5 pkt 3 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że w okresie kiedy skarżąca miała przyznane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego wraz z przysługującymi jej dodatkami, podjęła pracę w wymiarze ½ etatu na stanowisku sprzedawcy w Firmie Handlowej "O" w W w okresie od dnia 2 stycznia 2013 r. do 31 września 2014 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że podjęta przez skarżącą praca na pół etatu, przez pięć dni w tygodniu uniemożliwia jej faktyczną opiekę nad dzieckiem i z tych powodów zasadnie organ przyjął, że w okresie zawarcia umowy, czyli od dnia 2 stycznia 2013r. do 30 września 2014 r. skarżąca pobrała nienależnie świadczenie jakim był dodatek do zasiłku rodzinnego przyznany na syna M, w wysokości 400 zł miesięcznie i obowiązana jest go zwrócić. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie U. R. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do rozpoznania organowi II instancji. Skarżąca podniosła, że po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, przebywając na urlopie wychowawczym, wróciła do pracy na pół etatu, ponieważ godziny pracy były elastyczne, w każdej chili mogła wrócić do domu, gdyby działo się coś złego z dzieckiem, a sytuacja materialna jej rodziny była bardzo zła, gdyż mąż pracował jedynie dorywczo. Dodatkowo podniosła, że w 2014 r. skarżąca urodziła córkę, a mąż musiał wyjechać za granicę w poszukiwaniu pracy, jednak udało mu się znaleźć tylko dorywczą pracę i ich miesięczne dochody wynosiły ok 1500 zł. Skarżąca wskazała także, że razem z mężem i dziećmi mieszka u rodziców, którzy nie są w stanie pomóc jej finansowo. Matka nie pracuje zawodowo, więc w czasie, gdy ona pracowała, matka zajmowała się jej synkiem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosła o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015.114), w myśl którego dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Brzmienie powołanego przepisu zostało zmienione na podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.237.1654). Do dnia noweli przesłanką wyłączającą uprawnienie do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego było samo podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Taki stan prawny wykluczał możliwość podjęcia jakiejkolwiek formy zatrudnienia przez osobę uprawnioną do przedmiotowego dodatku. Natomiast po wejściu w życie przepisów zmienionej ustawy, samo podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej, nie wykluczały możliwości pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem, w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Możliwość skorzystania z tego dodatku wykluczały tylko takie formy zatrudnienia, które uniemożliwiały sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Zatem istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia w jaki sposób należy rozumieć pojęcie: "uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego". Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowy dodatek nie przysługuje wówczas, gdy osoba pozostając na urlopie wychowawczym podejmuje zatrudnienie lub taką formę zatrudnienie, które uniemożliwiają sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W konsekwencji nie czyni zadość powyższemu wymaganiu takie zatrudnienie, które jedynie ogranicza sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, ale tej opieki nie uniemożliwia. Jednocześnie ustawa stanowi, że uniemożliwienie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ma nastąpić "w okresie korzystania z urlopu wychowawczego", a nie "w okresie wykonywania zatrudnienia lub pracy zarobkowej". Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem należy odnieść – zgodnie z zapisem ustawy – do całego okresu korzystania z urlopu wychowawczego, a nie tylko do tej części okresu, kiedy rodzic korzystający z przedmiotowych dodatków z faktycznie wykonuje pracę zarobkową. Zatem w świetle art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z całą pewnością wyklucza możliwość pobierania przedmiotowego dodatku praca wykonywana przez rodzica przebywającego na urlopie wychowawczym poza miejscem zamieszkania (miejscem sprawowania opieki nad dzieckiem). Natomiast praca zarobkowa podjęta przez rodzica w ograniczonym wymiarze godzin nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko zgodnie z którym sprawowanie opieki osobiście na dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, a sprawująca opiekę osoba nie może być zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze (kilkugodzinne) czy dłuższe (kilku- czy kilkunastodniowe) okresy." ( tak zob. M. Włodarczyk, Komentarz bieżący do art. 1862 k.p., LEX 2012). Taki pogląd wyraził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w prawomocnym wyroku z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 497/13 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia. nsa.gov.pl ). Również autorzy opracowania "Urlop wychowawczy i związane z nim uprawnienia socjalne" Agnieszka Górnicz-Mulcahy, Monika Lewandowicz-Machnikowska stwierdzili, że ograniczenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w związku z podjęciem pracy nie należy utożsamiać z uniemożliwieniem wykonywania tejże opieki, a tym bardziej z jej zaprzestaniem ( publ. w: Księga dla naszych kolegów: prace prawnicze poświęcone pamięci doktora Andrzeja Ciska, doktora Zygmunta Masternaka i doktora Marka Zagrosika/pod red. Jacka Mazurkiewicza. - Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, 2013. (Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego) (e-Monografie; nr 36, str. 135). W obu prezentowanych stanowiskach istnieje zgoda co do tego, że tak skonstruowana norma wymaga, aby każdorazowo poddawać ocenie konkretny przypadek podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego, a więc należy rozważyć wszelkie okoliczności związane z wykonywaną pracą tj. jej charakter, wymiar oraz podstawowy warunek, że praca ta nie zniweczy celu urlopu, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem. W konsekwencji pozbawione powyższego dodatku mogą być wyłącznie te osoby, które podjęły taką formę pracy lub zatrudnienia, która uniemożliwia im sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem w całym okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 392/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 497/13 oraz z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 878/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 801/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Go 311/14. (wszystkie wyroki dostępne na http;//orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że, organy nie wykazały, aby skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na swoim synem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Owszem należy zgodzić się z organami, że skarżąca w okresie od dnia 2 stycznia 2013r. do 30 września 2014 r. podjęła pracę, która uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem ale wyłącznie w okresie faktycznego wykonywania tej pracy. Jest to jednak ustalenie niewystarczająca do stwierdzenia, że skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na dzieckiem w całym okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wykonywanie pracy przez cztery godziny dziennie ogranicza sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jednak nie uniemożliwia wykonywania tej opieki, a zatem nie może skutkować zastosowaniem w niniejszej sprawie przepisu art. 10 ust. 5 pkt 3, a w konsekwencji art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi uchylił, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzje organu pierwszej instancji, uznając, że jest to niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy.