III SA/Kr 1067/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "A" z siedzibą w K na decyzję Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia dochodzenia przez Rzecznika Dyscyplinarnego postanawia oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Strona skarżąca - Stowarzyszenie "A" z siedzibą w K - reprezentowana przez D. S. - wniosła na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Strona skarżąca wskazała, że Stowarzyszenie nie jest organizacją nastawioną na zysk, nie ma osobowości prawnej, a zatem nie posiada żadnych funduszy, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i nie ma możliwości pokrycia kosztów pomocy prawnej. Z oświadczenia wynika, że Stowarzyszenie działa społecznie, opiera się na społecznej pracy swoich członków. Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 0,00 zł, wartość środków trwałych – 0,00 zł, skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie posiada bilansu zysków i strat. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 19 października 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek Stowarzyszenia o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Podniosło, że w celu wniesienia skargi kasacyjnej ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest obligatoryjne. Stowarzyszenie wskazało, że działalność Stowarzyszenia opiera się na społecznej pracy członków, a składki członkowskie pokrywają jedynie koszty biurowe i ewentualne koszty administracyjne, lecz nie w zakresie pozwalającym na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Stowarzyszenia, z uwagi na pożyteczną działalność społeczną Stowarzyszenia, Skarb Państwa może pokryć koszty udzielonej mu pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie jest jednostką organizacyjną o statusie stowarzyszenia zwykłego, o którym mowa w art. 40 - 43 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855). Jak wynika z art. 42 powołanej ustawy stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, nie może natomiast prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Strona skarżąca ma więc możliwość pozyskania środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie działalności. Sytuacja, w której - jak podaje Stowarzyszenie - składki członkowskie są zbyt niskie by wystarczyły na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika - nie może stanowić podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie powinno bowiem podjąć odpowiednie kroki do uzyskania środków na pokrycie kosztów pełnomocnika. Niewykorzystywanie przewidzianych prawem możliwości pozyskiwania środków niezbędnych do prowadzenia statutowej działalności (a wniesienie skargi w niniejszej sprawie jest przejawem właśnie takiej działalności) jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy. Na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2006 r., sygn. akt II OZ 1361/05, gdzie stwierdzono: "To, że od kilkunastu lat działa Komitet i nie zgromadził żadnych środków finansowych, ani nie przewiduje, że będzie musiał w przyszłości gromadzić środki na koszty sądowe, świadczy wyłącznie o braku operatywności i bierności władz Stowarzyszenia, a nie o tym, że jest to argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa". Odnosząc się do argumentu, że skarżące Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy członków, a skarga w niniejszej sprawie dotyczy interesu społecznego należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2010 r., sygn. II OZ 488/10, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Zdaniem Sądu niniejsze postanowienie nie narusza przysługującego Stowarzyszeniu prawa do sądu, którego urzeczywistnianie w przedmiotowym przypadku jest uzależnione wyłącznie do dobrowolnej inicjatywy skarżącego w zakresie pozyskiwania środków na realizację określonych w regulaminie celów. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie, mając świadomość, że jego działalność regulaminowa może wiązać się z ponoszeniem wydatków, zobligowane było gromadzić odpowiednie środku umożliwiające mu realizację wyznaczonych przez siebie zadań. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji postanowienia.