III SA/Kr 1067/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "A" o ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 9 maja 2012r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia dochodzenia przez Rzecznika Dyscyplinarnego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 9 października 2012r. skarżący – Stowarzyszenie "A" złożyło wniosek o ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie odmowy wszczęcia dochodzenia przez Rzecznika Dyscyplinarnego. Skarżący domaga się ustanowienia radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej z uwagi na brak środków finansowych, umożliwiających uiszczenie należnych opłat. Wskazuje, iż stowarzyszenie nie jest organizacją nastawioną na zysk, nie ma osobowości prawnej, a zatem nie posiada żadnych funduszy, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i nie ma możliwości pokrycia kosztów pomocy prawnej. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący – Stowarzyszenie "A" prowadzi działalność w zakresie ochrony praw pacjentów. Jak wynika z oświadczeń, stowarzyszenie działa społecznie, opiera się na społecznej pracy swoich członków. Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 0,00 zł, wartość środków trwałych – 0,00 zł, skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie posiada bilansu zysków i strat. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych. Z dokumentów wynika, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomego, nie korzysta z dotacji, darowizn, opiera swą działalność na pracy społecznej członków, a jedynym źródłem uzyskiwania środków finansowych są składki członkowskie (§ 19 regulaminu Stowarzyszenia z dnia 1 kwietnia 2010r. ). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z przepisem art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba (prawna, fizyczna) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania , że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10.01.2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m. innymi ze składek członkowskich. Podobnie § 19 regulaminu Stowarzyszenia przewiduje, iż źródłem uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie są składki członkowskie. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Tym bardziej, iż z § 9.4 regulaminu Stowarzyszenia "Zaufanie" wynika, iż stowarzyszenie realizuje swe cele poprzez m. innymi występowanie przed właściwymi organami administracji publicznej, służby zdrowia i służb weterynaryjnych w sytuacji naruszania praw pacjentów i praw zwierząt, które z definicji wiąże się z przewidzianymi przepisami prawa kosztami. Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą składki członkowskie. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej czy regulaminowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych ( co zresztą ma potwierdzenie w § 9 regulaminu Stowarzyszenia, iż jednym ze sposobów realizacji celów Stowarzyszenia jest udział w postępowaniach administracyjnych ). Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych czy też ustanowienie pełnomocnika rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Orzekający pragnie podkreślić, iż Wnioskodawca winien się liczyć z tym, iż w trakcie swojej działalności będzie również, być może zmuszony dochodzić swoich praw przed sądem, realizować swe prawa statutowe, regulaminowe również na drodze sądowej, a co za tym idzie, będzie musiał z tego tytułu ponieść stosowne koszty sądowe. Stowarzyszenie ma zatem możliwość pozyskiwania środków finansowych w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również występowanie przed organami państwowymi. Argument strony, że pobiera składki od swoich członków i jest to jedyny majątek i źródło finansowania tegoż Stowarzyszenia, a zatem nie ma możliwości pokrycia kosztów pomocy prawnej nie zasługuje na uwzględnienie. Jakiekolwiek decyzje władz Stowarzyszenia co do sposobu egzekwowania prawa do składek członkowskich są wewnętrzną sprawą wnioskodawcy i nie wpływają na ocenę jego sytuacji majątkowej. Prowadząc zaś liberalną politykę odnośnie składek skarżący sam pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych - w takiej akurat formie finansowania – niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 173, art. 175 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).