III SA/Kr 1075/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 29 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzje Inspektora Pracy z dnia 21 lipca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Określając majątek swój i męża wskazała, że wchodzi do niego mieszkanie o powierzchni 48 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dochody swego gospodarstwa domowego oszacowała na 5234 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Wniesiona przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarga odnosi się do orzeczonego przez właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy umorzenia postępowań administracyjnych zainicjowanych skargami pracowników Szpitala [...] w A. składanymi w trybie art. art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych do Państwowej Inspekcji Pracy w związku z nieumieszczeniem ich przez pracodawcę będącego płatnikiem składek w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP (Fundusz Emerytur Pomostowych). W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot skargi zaliczono w ramach symbolu "619" opisywanego przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako "Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy" do kategorii "8 - Inspekcja pracy". W oparciu o dane z Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach (CBOIS) okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, iż kwalifikowanie przedmiotu tych skarg nie zostało ujednolicone w praktyce sądowoadministracyjnej. W sprawie zapisanej do sygn. akt. IV SA/Po 606/10 jaka prowadzona była przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu nadano analogiczne oznaczenie i w podobny sposób określono jej przedmiot. Natomiast w sprawie prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach do sygn. akt II SA/Ke 456/10 przedmiot sprawy zakwalifikowano jako "wpis do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze" nadając mu symbol "6199" co oznacza zaliczenie go do kategorii spraw innych o symbolu podstawowym 619. Z uwagi na fakt, że w sprawach prowadzonych przed tamtejszymi wojewódzkimi sądami administracyjnymi strony nie były wzywane o uiszczenie wpisu od skarg a ich sprawy zostały rozpoznane przez sądy (vide: informacja o sprawie CBOiS) pomimo, że strony nie uiściły żadnych kosztów sądowych (dowód: zapisek urzędowy w aktach III SA/Kr 1063/10), pojawia się tym samym na gruncie prawa pomocy problem prawny sprowadzający się do konieczności znalezienia odpowiedzi, czy sprawy takie są w istocie sprawami z zakresu inspekcji pracy czy też może sprawami ze stosunku pracy lub stosunku służbowego? Właściwa kwalifikacja skargi pociąga za sobą określone konsekwencje prawne. W przypadku uznania, że sprawa przynależy do pierwszej kategorii zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych stosownie do treści art. 243 §1 pkt. 2 ppsa uzależnione będzie od oceny sytuacji materialno-bytowej strony. Natomiast w przypadku przyjęcia, że opisany na wstępie przedmiot sprawy kwalifikuje ją bardziej do kategorii drugiej, skarżąca skorzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Stosownie bowiem do treści art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Kłopot w tym, że ustawodawca w żadnym przepisie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wyjaśnił co należy rozumieć pod pojęciem "sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych". Dostępne komentarze ograniczają się natomiast w zasadzie do wskazania, że w orzecznictwie sądowym przyjęto, iż za sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych, w których strona jest zwolniona z kosztów sadowych na mocy art. 239 pkt. 1 lit. d) ppsa uznano m.in. sprawy dotyczące wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby (post. WSA w Rzeszowie z 26 sierpnia 2006 r. II SA/Rz 45/2006), nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela (post. NSA z 5 stycznia 2005 r. OZ 413/2004), podjęcia uchwały w przedmiocie powołania sekretarza gminy (post. NSA z 25 września 2005 r. II OZ 827/2005). Z kolei rozstrzygnięcia Szefa Służby Cywilnej podejmowane w postępowaniu konkursowym o którym mowa w art. 41 i n. ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Służbie Cywilnej nie są podejmowane w sprawach ze stosunku pracy i stosunków służbowych w rozumieniu art. 239 pkt. 1 lit. d) ppsa (uchwała 7 sędziów NSA z 10 lipca 2006 r. I OPS 7/05, ONSAiWSA 2007, nr 1, poz. 2). Ostatnie z wymienionych orzeczeń zawiera jednak pewną wskazówkę. Mianowicie w uzasadnieniu powoływanej uchwały, skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentował stanowisko, iż określenie "sprawa ze stosunku" oznacza, że chodzi o sprawę, której przedmiot wyznacza określony stosunek prawny, którego źródłem są przepisy prawa regulujące treść oraz strony tego stosunku prawnego. Skoro zaś sprawa ze stosunku prawnego oznacza sprawę, której przedmiot wyznacza stosunek prawny, to sprawą ze stosunku pracy lub stosunku służbowego, o której mowa w art. 239 pkt. 1 lit. d ppsa jest sprawa, której przedmiot ma swoją podstawę w stosunku pracy lub stosunku służbowym. W konsekwencji wskazany przepis dotyczy takich spraw, w których przedmiotem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej jest określone rozstrzygniecie, które wynika ze stosunku pracy lub stosunku służbowego skarżącego albo którego podstawą jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Tak więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie tego przepisu dotyczy skarżącego, który wnosi skargę w sprawie, której przedmiotem jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Odnosząc to stanowisko do niniejszej sprawy wydaje się, że okoliczność, iż w myśl art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 07/89/589 ze zm.) zwanej dalej "upip" właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. 08/237/1656) zwanej dalej "uep" wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji nie powinna być rozstrzygająca dla kilku względów. Po pierwsze na zadania inspekcji pracy należy potrzeć jednak przez pryzmat art. 13 i art. 10 upip. Po drugie skoro ustawa o emeryturach pomostowych nakłada w art. 41 ust. 4 na płatnika składek czyli pracodawcę (por. art. 2 pkt. 2 uep) obowiązek prowadzenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze a także ewidencji pracowników wykonujących taką pracę, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) to takie opisanie czynników ryzyka w przedmiotowym wykazie stanowisk i wskazanie przez pracodawcę osób narażonych na nie w podmiotowej ewidencji konkretyzuje jednak treść stosunku prawnego łączącego pracodawcę z pracownikiem. Po trzecie nie można tracić z pola widzenia, że przewidziana w art. 41 ust. 6 uep możliwość wniesienia przez pracownika do Państwowej Inspekcji Pracy skargi w przypadku nieumieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze wynika z tego, że wpis pracownika do tej ewidencji warunkuje późniejsze uprawnienie pracownika (po spełnieniu pozostałych warunków) do ubiegania się o emeryturę pomostową (por. art. 4 i art. 15 uep). Na uprawnienie właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy określone w art. 11a upip nie można więc patrzeć jako zadanie per se, bo pełni ono tu rolę li tylko służebną w stosunku do roszczeń pracowników wynikających z faktu, że pozostają z danym pracodawcą w określonym stosunku pracy. Zestawienie tego wszystkiego prowadzi zatem do wniosku, iż więcej argumentów przemawia za stanowiskiem, że przedmiot skargi wpisuje się w dokonaną przez skład siedmiu sędziów NSA charakterystykę "sprawy ze stosunku pracy lub stosunku służbowego" o jakiej mowa w art. 239 pkt. 1 lit. d) ppsa. Zestawienie tego wszystkiego prowadzi zatem do wniosku, iż więcej argumentów przemawia za stanowiskiem, że przedmiot zaskarżonego działania właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy wpisuje się w dokonaną przez skład siedmiu sędziów NSA charakterystykę "sprawy ze stosunku pracy lub stosunku służbowego" o jakiej mowa w art. 239 pkt. 1 lit. d) ppsa. Nie można też tracić z pola widzenia, że ponieważ w dotychczasowej praktyce sądów administracyjnych w Poznaniu czy Kielcach (IV SA/Po 606/10; II SA/Ke 456/10) strony nie były wzywane o wpis od skargi w takich sprawach i zostały one rozpoznane pomimo, że strony nie uiściły żadnych kosztów sądowych więc także i z punktu widzenia art. 32 Konstytucji RP brak jest racjonalnych podstaw by różnicować sytuację stron. Przewidywalność praktyki sądowej jest bowiem również wartością w ramach demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). W konsekwencji wszystkiego co zostało powiedziane i przyjęcia, że skarżąca korzysta jednak z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w ramach art. 239 pkt. 1 lit. d) ppsa - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 241 ppsa) - postanowiono jak w sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa.