III SA/Kr 1111/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Bożenna Blitek Protokolant Magdalena Karcz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 czerwca 2012 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2012 r. znak: [...], o odmowie przyznania A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej ciotką S. K. Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi: W dniu 6 lutego 2012 roku A. G. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej ciotką S. K. Decyzją z dnia z dnia [...] 2012 r. znak: [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy organ odmówił A. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S. K. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ I instancji ustalił, że mąż i syn S. K. nie żyją, a A. G. jest córką siostry S. K., a zatem jest siostrzenicą S. K. Jak podkreślił organ, na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do S. K. W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. domagała się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i pozbawia jej możliwości sprawowania opieki i pomocy nad jej niepełnosprawną ciotką S. K. Zarzuciła, że organ błędnie uznał, że nie wchodzi w krąg osób uprawnionych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest krewna w dalszym stopniu i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, w rozumieniu przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego. Tymczasem skarżąca podkreśliła, że jest z ciotką bardzo związana, gdyż od trzeciego roku życia mieszkała u ciotki i w zasadzie to ciotka ja wychowała i łożyła na jej utrzymanie. Decyzją z dnia 15 czerwca 2012 roku znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W pierwszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr. 139 poz.992), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny może być przyznane wyłącznie osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny ,względem osoby wymagającej opieki. Osobą taką nie jest siostrzenica, gdyż nie jest ona krewna w linii prostej. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczenia środków utrzymania obciąża wyłącznie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W konsekwencji organ wskazał, że na skarżące nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem ciotki S. K., co oznacza, że w sprawie nie zachodzi jedna z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. G. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im: 1.narusznie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: • art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez zawężającą wykładnię tego pierwszego przepisu opartą jedynie o reguły językowe, zupełnie pomijając reguły wykładni systemowej i celowościowej, tj. w sposób sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości, co zostało potwierdzone stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn.. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138 poz. 872 z 2008 r.) i wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (Dz. U. Nr 138 poz. 875 z 2008 r.) oraz licznym orzecznictwem NSA, w szczególności wyrokiem NSA sygn. akt I OSK 1873/10 i wyrokami Wojewódzkich Sądów Administracyjnych; 2.narusznie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: • art. 8 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., albowiem Organ II instancji w sposób niewystarczający wyjaśnił przyczyny uznania decyzji Organu I instancji za prawidłową oraz w sposób fragmentaryczny odniósł się do zarzutów strony skarżącej podniesionych w toku niniejszego postępowania, pomijając zasadniczą cześć przytoczonej argumentacji prawnej, opierając się wyłącznie na sprzecznej z Konstytucją zasadą równości, językowej wykładni przepisów u.ś.r. i selektywnie wybranym i częściowo przytoczonym orzeczeniu sądowym; • art. 6 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. polegające na nieuzasadnionym przyjęciu przez SKO, iż Organ I instancji zastosował prawidłowo art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r. i przez to nie uchyleniu decyzji Wójta Gminy z równoczesnym orzeczeniem, co do istoty sprawy w sposób zgodny z konstytucyjną zasadą równości, mając na względzie tak interes społeczny jak i słuszny interes skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutów naruszenia prawa, procesowego i materialnego, w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą A. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad jej ciotką S. K. Przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: • matce albo ojcu, • opiekunowi faktycznemu dziecka, • innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej K.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści powyżej powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się nierozerwalnie z obowiązkiem alimentacyjnym potencjalnego świadczeniobiorcy wobec osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy. Przy czym, przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W znowelizowanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1 a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Przedmiotowa nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymała zatem zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Podkreślić jednak należy, że wprawdzie w dodanym przepisie ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nadal nie przyznał takiego prawa powinowatym. Nowelizacje te zostały dokonane po dwóch wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, w których Trybunał wypowiadał się co do konstytucyjności art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści żadnego z tych wyroków nie można jednak wyprowadzić zniesienia jako przesłanki ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, obowiązku alimentacyjnego potencjalnego świadczeniodawcy względem osoby wymagającej opieki. I tak: - wyrokiem z dnia 18.07.2008r. w sprawie o sygn. P 27/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie zdolnej do pracy, obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. - wyrokiem z dnia 22.07.2008r. w sprawie P 41/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1 u ust. 5 pkt 2 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie natomiast z art. 61(7) § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Natomiast w myśl art. 61(8) § 1 K.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że S. K. jest ciotką A. G., a zatem nie należy ona do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 1 a ustawy. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona, do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad swoją ciotką. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. Argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej jej rodziny nie mogą jednak być uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z obowiązującym prawem brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.