III SA/Kr 112/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 22 listopada 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącego B. C. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N z dnia [...] 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. C. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 21 grudnia 2020 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. C., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 kwietnia 2019r., znak: [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 22 listopada 2018r. na stałe. Burmistrz Miasta N po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. C. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie organu brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W swoich rozważaniach SKO wskazało, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2021 r. skarżący mieszka wspólnie z matką, która jest inwalidką I grupy. M. C. wymaga stałej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach higienicznych oraz w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nadto ustalono, iż skarżący w ostatnim okresie podejmował wyłącznie prace dorywcze, albowiem zatrudnienie na podstawie umowy o pracę wiąże się dla niego z zajęciem komorniczym z uwagi na zobowiązania alimentacyjne. Skarżący - jak ustalono - jest jedynym synem M. C. M. C. jest rozwiedziona, a jej były małżonek i rodzice nie żyją. Zakres świadczonej opieki pozwala M. C. na funkcjonowanie w miejscu zamieszkania, natomiast jest to opieka świadczona w ramach codziennych obowiązków rodzinnych, nie wymagająca wsparcia specjalistycznego. Skarżący nie przebywa w domu przez cały dzień, pozostawia matkę w mieszkaniu w razie konieczności załatwienia spraw urzędowych czy osobistych. Będąc poza domem nie angażuje innych osób do opieki nad matką. Ponadto zwrócono uwagę, iż podczas pierwszej próby przeprowadzenia wywiadu skarżącego nie zastano w mieszkaniu. Wywiad został przeprowadzony dopiero po uprzednio umówionym terminie. Ponadto ze znajdującego się w aktach sprawy arkusza pomocniczego do wywiadu środowiskowego dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynika, iż M. C. jest osobą sprawną ruchowo, nie jest obłożnie chora. W ramach sprawowanej opieki nad matką skarżący wykonuje takie czynności jak; ubieranie, wymiana pieluchomajtek, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, sprzątanie, pranie, organizacja i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych. Wykonanie powyższych czynności - jak wskazano - zajmuje skarżącemu do 8 godzin dziennie i nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze godzin. W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącego zakres opieki nie ma charakteru tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, czy też prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy nie wynika aby niepełnosprawna M. C. była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Natomiast takie czynności jak: ubieranie, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, sprzątanie, pranie, organizacja i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Na powyższą decyzję skarżący B. C., reprezentowany przez pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższy zarzut. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N z dnia [...] 2021 r., na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką M. C., która orzeczeniem z dnia 11 kwietnia 2019r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności z symbolem przyczyny niepełnosprawności 10-N, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 22 listopada 2018, a orzeczenie zostało wydane na stałe. W aktach sprawy administracyjnej nie ma jakichkolwiek informacji na temat jednostki chorobowej M. C. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący nie pracuje. W ostatnim okresie podejmuje jedynie prace dorywcze, gdyż zatrudnienie na podstawie umowy o prace wiąże się dla niego z zajęciem komorniczym z uwagi na zobowiązania alimentacyjne. Skarżący nie przebywa w domu przez cały dzień, pozostawia matkę w mieszkaniu w momencie koniczności załatwienia spraw osobistych, czy urzędowych. Będąc poza domem nie angażuje osób trzecich do opieki nad matką. Zakres czynności wykonywanych przez skarżącego: kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, mycie protezy, mycie zębów, moczenie nóg, wymiana pielucho-majtek, smarownie kremami, przygotowywanie ubrań, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, posiłków, sprzątanie, pranie, wizyty lekarskie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I oraz II instancji nastąpiła ze względu na fakt, że braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a rezygnacją z zatrudnienia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). W przedmiotowej sprawie skarżący nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącego wymaga opieki, która nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione czynności przez skarżącego można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia. Co więcej część czynności, jak przygotowywanie obiadu, wykonuje on również dla siebie. Należy także zwrócić uwagę, że jako przyczynę niepodejmowania zatrudnienia skarżący podał obawę przed zajęciem komorniczym z powodu ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Nie jest więc przyczyną barku zatrudnienia konieczność opieki nad matką. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący przyznaje, że podejmuje prace dorywcze, które mu nie przeszkadzają w sprawowaniu opieki, jak również, że jego matka zostaje sama w domu. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w sytuacji, gdy opiekun nie ma możliwości zatrudnienia się choćby na ½ etatu, a więc musi ono być powiązane ze stanem zdrowia osoby podopiecznej. W niniejszej sprawie, pomimo że skarżący był reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zostały przez niego przedstawione jakiekolwiek dowody, które świadczyłyby o takim stanie zdrowia matki, który skutkuje koniecznością ciągłego czuwania nad nią. Należy więc przyjąć, że sprawowana przez skarżącego opieka nie jest ani stała, ani długoterminowa, jak również nie była ona podstawą rezygnacji z zatrudnienia. Stąd w niniejszej sprawie nie zostały wypełnione przez skarżącego przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy także podnieść, że ustawodawca przewidział w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.), iż usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone przez Ośrodki Pomocy Społecznej mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Stąd skarżący może mieć zapewnioną niezbędną pomoc również na tej podstawie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.