III SA/Kr 1120/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi I. G. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście-Zachód w Krakowie D. J. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia 8 maja 2023 r., nr WO-II.621.1.37.2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej I. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania. Wojewoda Małopolski postanowieniem z 8 maja 2023r., nr WO-II.621.1.37. 2023 stwierdził, że odwołanie I. G. (dalej jako: "skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 3 marca 2023r., nr [...], orzekającej o wymeldowaniu strony z pobytu stałego z lokalu przy ul. J. [...] w K., zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji, decyzją z dnia 3 marca 2023r. orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w K. Decyzja ta została wysłana na podany przez skarżącą adres do korespondencyjny w W., gdzie skarżąca wynajmowała pokój. Przesyłka, została odebrana przez dorosłego domownika w dniu 15 marca 2023 r. Zatem termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 29 marca 2023 r. Tymczasem skarżąca odwołanie do Wojewody Małopolskiego nadała w placówce pocztowej w dniu 31 marca 2023r. W dniu 8 maja 2023r. Wojewoda Małopolski wydał postanowienie, o którym mowa na wstępie. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 129 § 2 k.p.a., art. 134 k.p.a., uznając, że uchybienie terminu było w przedmiotowej sprawie oczywiste. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że ww. postanowienie zostało wydane z pominięciem okoliczności, że jest ona osobą głuchą, nie włada językiem polskim (w zakresie czytania i pisania) w zakresie umożliwiającym samodzielne zapoznanie się z treścią takiego pisma, jak decyzja administracyjna i samodzielne sformułowanie odwołania - co sprawia, że przy wszelkich tego rodzaju działaniach musi korzystać z pomocy innych osób, w tym pomocy tłumacza języka migowego, co zajmuje bardzo dużo czasu i w znaczny sposób wydłuża czas zapoznania się z pismem i sporządzenia odwołania. W tym przypadku doprowadziło do wniesienia odwołania z dwudniowym opóźnieniem, ale bez jej winy. Skarżąca podała, że jako osoba głuchoniema na co dzień posługuje się językiem migowym, a w języku polskim czyta na poziomie bardzo podstawowym - jedynie w zakresie prostych słów, jak np. nazwy towarów na półkach w sklepie lub prostych komunikatów. Nie jest jednak w stanie przeczytać ze zrozumieniem takiego pisma, jak decyzja wydana w postępowaniu administracyjnym. Po otrzymaniu decyzji organu I instancji z dnia 3 marca 2023r., ww. musiała skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego, który pomógł jej zrozumieć treść decyzji, a następnie sporządzić odwołanie. Podejmowanie tego rodzaju czynności zazwyczaj zajmuje ww. sporo czasu, a w tym przypadku sprawiło, że nie wniosła odwołania w terminie, czego nie była świadoma. Działała tak szybko, jak to było możliwe w jej sytuacji. Nie wiedziała również, że w przypadku przekroczenia terminu powinna złożyć wniosek o przywrócenie terminu. W oparciu o powyższą argumentację skargi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie odwołania, ewentualnie o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, a także o dopuszczenie dowodu z orzeczenia o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Zwrócił uwagę, że mimo powoływania się przez skarżącą na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, nie zostało ono dołączone do skargi, dlatego też organ nie mógł odnieść się do treści tego dokumentu. W dniu 4 grudnia 2023r. do sprawy przystąpił Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód w Krakowie i w piśmie procesowym wniósł o rozważenie możliwości uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na niepełnosprawność skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Ze względu na przedmiot zaskarżenia Sąd korzystając z dyspozycji ww. przepisu rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle powołanego przepisu Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Wojewody Małopolskiego z dnia 8 maja 2023r. w granicach kompetencji, przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że zawiera ono wady, powodujące konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był m.in. art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) – dalej k.p.a., zgodnie, z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Rozpoznając przedmiotową sprawę należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ta idea demokratycznego państwa prawa znajduje odzwierciedlenie w art. 9 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wynikający z tego przepisu obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Należy podkreślić, że obowiązek przestrzegania przez organy władzy publicznej wskazanych zasad w toku prowadzonych postępowań jest bezwzględny i konsekwentnie egzekwowany w orzecznictwie, także sądów administracyjnych. Organ obowiązany jest zatem do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej. Nadto organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją. Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2015r., sygn. akt I OSK 557/14 oraz wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GSK 51/08). Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 69 Konstytucji RP osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Przepis ten należy odczytywać na tle szerszego kontekstu konstytucyjnego, a to wymaga łączenia zarówno z nakazem poszanowania godności człowieka (art. 30), jak i zakazem dyskryminacji (art. 32), co pozwala to na ogólniejsze stwierdzenie, że z całokształtu przepisów konstytucyjnych wynika nakaz ochrony osób niepełnosprawnych przed sytuacjami społecznego wykluczenia (por. Komentarz do art. 69 Konstytucji RP, tom II, wyd. II po red. L. Garlickiego i M. Zubika, Wyd. Sejmowe, 2016). W dniu 1 kwietnia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się, która uregulowała sposób obsługi osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się z instytucjami publicznymi. Ustawodawca nie zdefiniował w niej pojęcia osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się. Do grona osób posiadających problemy z komunikowaniem się należy jednak z całą pewnością zaliczyć osoby głuche, głuchonieme oraz niedosłyszące. Z ustawy tej wynika również obowiązek zapewnienia przez organy możliwości korzystania przez osoby uprawnione (głuche) z pomocy tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie odwołanie zostało wniesione przez skarżącą z uchybieniem terminu. Podkreślić jednak należy, że organy wiedząc, że mają do czynienia z osobą głuchą, nie udzieliły jej żadnej pomocy. Faktem jest, że skarżąca nie przedłożyła na tą okoliczność stosownego orzeczenia o niepełnosprawności, jednak fakt podnoszony jest w każdym piśmie skarżącej, nie jest kwestionowany przez siostrę skarżącej, nadto rodzice skarżącej we wniosku z dnia 3 października 2022 r. wprost wskazali, że skarżąca jest osobą głuchoniemą. W tej sytuacji organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania powinien był udzielić skarżącej stosownej pomocy, poprzez umożliwienie korzystania jej z pomocy tłumacza języka migowego. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że skarżąca w dniu 2 lutego 2023 r. uczestniczyła w rozprawie administracyjnej. Z protokołu rozprawy nie wynika, czy skarżąca uczestnicząc w tej rozprawie bez tłumacza języka migowego zrozumiała treść składanych przez świadków zeznań. Sama złożyła jedynie pisemne oświadczenie do akt. W skardze do Sądu skarżąca podnosiła, że na co dzień posługuje się językiem migowym, natomiast przy formułowaniu jakichkolwiek pism urzędowych, musi korzystać z pomocy innych osób, a także z pomocy tłumacza języka migowego, co zajmuje bardzo dużo czasu i w znaczący sposób wydłuża czas zapoznania się z pismami oraz sformułowania odpowiedzi na te pisma. Skarżąca wskazała również, że z uwagi na niepełnosprawność i niemożność swobodnego posługiwania się językiem polskim, nie była od razu świadoma przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji i mimo pomocy tłumacza języka migowego, okazało się że odwołanie zostało wniesione z opóźnieniem. Sama treść odwołania, napisana jest nieporadnie i powinna spowodować reakcję stosowną organu odwoławczego, w postaci pouczenia o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Tymczasem organ odwoławczy potraktował skarżącą, jak osobę zdrową. Nie budzi wątpliwości Sądu, że poprzez inne kryteria powinno się oceniać sprawę w odniesieniu do osoby niepełnosprawnej, a inne wobec osoby zdrowej, samodzielnej, która nie wymaga pomocy osób trzecich, choćby w zakresie czytania, pisania, czy formułowania pism procesowych, które charakteryzują się wyższym stopniem trudności. W konsekwencji, mając na uwadze niepełnosprawność skarżącej, uznać należy, że organ naruszył szereg przepisów, w tym Konstytucji RP, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności, organ pouczy skarżącą o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, w którym należy wskazać powody, dla których strona uchybiła terminowi do jego złożenia. Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, zobowiązując organ do uwzględnienia powyższej argumentacji. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących zwrot uiszczonego wpisu od skargi, orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.