III SA/Kr 1125/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Barbara Pasternak Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi B. W. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 13 maja 2014r. nr [ ] w przedmiocie ustalenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w związku z pracą w indywidualnym gospodarstwie rolnym uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Rozkazem personalnym z dnia 13 maja 2014 r. Nr [...] Komendant Wojewódzki Policji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 roku, poz. 267, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania sierż. szt. B. W. (dalej: skarżący) od rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 15 czerwca 1986 r. do dnia 9 stycznia 1987 r. oraz odmowy zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym za okres od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. Powyższy rozkaz został wydany w następującym stanie prawnym i faktycznym: Organ I instancji ustalił, że B. W. służbę w Policji pełni od dnia 21 grudnia 1998 roku, aktualnie na stanowisku referenta Rewiru Dzielnicowych Komisariatu Policji. Raportem z dnia 4 lutego 2013 r. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji o zaliczenie do wysługi lat okresów pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym dziadków od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 9 stycznia 1987 r. Do przedmiotowego raportu skarżący dołączył następujące dokumenty: zaświadczenie z dnia 19 listopada 2012 r. potwierdzające swoje zameldowanie na pobyt stały od dnia 16 marca 1968 roku do dnia 23 sierpnia 2010 r., w miejscowości C nr [...], gmina S; zaświadczenie z dnia 4 grudnia 2012 r. potwierdzające, że jego dziadkowie, J. i W. B., zam. C, posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 2,16 ha w latach 1984 - 1987; zeznani świadków: S. W. i A. C., potwierdzające, że skarżący pracował w gospodarstwie rolnym swoich dziadków w okresie od dnia 17.03.1984 r. do dnia 09.01.1987 r.; swoje oświadczenie, z dnia 14 stycznia 2013 r., że w okresie od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 9 stycznia 1987 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadków jako rolnik w pełnym wymiarze czasu pracy; zaświadczenie wydane przez wójta Gminy, z dnia 6 marca 2013 r. poświadczające, że skarżący w okresie od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 9 stycznia 1987 r. pracował w indywidualnym gospodarstwie rolnym dziadków; duplikat świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej potwierdzający, że B. W. w dniu 14 czerwca 1986 r. ukończył naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej zawodzie mechanik pojazdów samochodowych; kserokopię świadectwa pracy potwierdzającego, iż w okresie od dnia 10 stycznia 1987 r. do dnia 30 kwietnia 1988 r. skarżący był zatrudniony w Zakładzie [...] H. W. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika fizycznego. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] 2013 r. Komendant Powiatowy Policji odmówił przyznania skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym jego dziadków. Komendanta Wojewódzkiego Policji, rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] 2013 r., na skutek odwołania skarżącego, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po uzupełnieniu materiałów postępowania administracyjnego Komendant Powiatowy Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] 2013 r. zaliczył skarżącemu do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od dnia 15 czerwca 1986 r. do dnia 9 stycznia 1987 r., jednocześnie odmawiając zaliczenia pracy za okres od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r. W odwołaniu B. W. domagał się uchylenia powyższego rozkazu, zarzucając, że Komendant Powiatowy Policji błędnie przyjął, że skarżący nie może być uznany za domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym swoich dziadków w okresie od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r. ze względu na naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej, jako szkole ponadpodstawowej. W jego ocenie, nauka w szkole ponadpodstawowej nie wyklucza uznania, że jego praca w gospodarstwie rolnym dziadków stanowiła główne źródło jego utrzymania, w myśl art. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określającego domownika, jako osobę, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Rozkazem personalnym z dnia 13 maja 2014 r. Nr [...] Komendant Wojewódzki Policji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący urodził się w dniu [...] 1968 r. i w związku z tym 16 rok życia ukończył w dniu [...] 1984 r. Stwierdzenie tego faktu jest niezbędne, aby policjant spełniał jeden z warunków ustawowych wliczenia do stażu pracowniczego pracy w gospodarstwie rolnym. Okresy pracy w gospodarstwie rolnym podlegają wliczeniu do stażu pracy z mocy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310). Art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy stanowi, że do stażu pracy wlicza się okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Do dnia 31 grudnia 1990 r., zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 269 ze zm.) "domownikiem" był członek rodziny, który pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem i ukończył 16 rok życia, nie podlegał ubezpieczeniu na podstawie innych przepisów, a praca w gospodarstwie stanowiła jego główne źródło utrzymania. Ponadto rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy, to jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zmianami) precyzowało w § 2 pkt 2, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej albo rolnik udowodnił, że domownik był inwalidą I lub II grupy, jeżeli był całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Ze zgromadzonej podczas prowadzonego postępowania dokumentacji wynika, że skarżący po ukończeniu szkoły podstawowej podjął naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej. Szkołę tę ukończył 14 czerwca 1986 r. Oznacza to, że w znacznej części analizowanego okresu, tj. od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r., miał on status ucznia szkoły ponadpodstawowej, co wskazuje, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła wówczas głównego źródła jego utrzymania. Skoro więc w świetle przepisów obowiązujących w czasie wykonywania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, w przeważającej części nie był w rozumieniu ówcześnie obowiązujących przepisów domownikiem, to okresu od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r. nie można uwzględnić przy ustalaniu uprawnień związanych ze wzrostem uposażenia. Nieistotny jest fakt, że we wnioskowanym okresie skarżący zamieszkiwał i wykonywał jakieś czynności w gospodarstwie rolnym dziadków. Stan ten zmienił się dopiero od dnia 1 stycznia 1991 r, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7 poz. 24 ze zm.). W art. 6 pkt 2 definiującym pojęcie domownika nie wymagane jest już, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania tego domownika. Wprowadza natomiast wymóg stałej pracy w gospodarstwie. Praca zainteresowanego powinna być więc oceniona z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania. Konsekwencją tego stanowiska jest też konieczność stosowania wskazanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Policjant nie był zatem domownikiem w zakwestionowanym okresie czasu w rozumieniu ówcześnie obowiązujących przepisów. Nadto organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji popełnił błędy przy przeliczaniu okresów składkowych skarżącego, zatem dokonał ponownego ich przeliczenia, ustalając, że na dzień 14 lutego 2013 r. okres służby skarżącego w Policji wynosi 14 lat, 1 miesiąc, 25 dni, nie zaś, jak błędnie ujęto w zaskarżonym rozkazie personalnym - 14 lat, 2 miesiące, 20 dni. Organ odwoławczy wskazał jednak, ze błąd ten nie ma żadnego wpływu na orzeczenie, którym określono termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień 14 lutego 2013 roku w wysokości 22,5%. W skardze B. W. zarzucił organom naruszenie prawa materialnego, w szczególności § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, poprzez jego zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego sprawy, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie dla potrzeb ustalania obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu i nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Z tych względów wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 13 maja 2014 r. oraz poprzedzającego go rozkazu Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] 2013 r. oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego powyższe rozkazy błędnie przyjęły, że nie może być uznany za domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym swoich dziadków w okresie od dnia 17 marca 1984 r. do dnia 14 czerwca 1986 r. ze względu na naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej, jako szkole ponadpodstawowej. W ocenie organów obu instancji, nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie, że jego praca w gospodarstwie rolnym dziadków stanowiła główne źródło jego utrzymania, co miałoby wynikać z wykładni art. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określającego domownika, jako osobę, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. W przekonaniu skarżącego nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, zatem § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Powołany przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. służył w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób przyjąć jako zasady - jak uczyniły to organy obu instancji, że samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, że praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania. Powstaje bowiem pytanie, co w takim przypadku stanowi główne źródło utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący wskazał na liczne wyroki sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że z zarówno zaskarżona decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji, jak i poprzedzająca ją decyzja Komendanta Powiatowego Policji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest art. 101 ust. 1 i art. 106 ust. 1 ustawy o Policji ( Dz.U. z 2011 r. Nr 287 poz.1687 ze zm.), § 4 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), a także § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1988 r. Nr 2 poz.10). Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy do stażu pracy wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W związku z takim brzmieniem tych przepisów, dla oceny czy wnioskowany okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców skarżącego od 17 marca 1984 r. do 14 czerwca 1986 r. może być wliczony do wysługi lat uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego koniecznym jest ustalenie w pierwszej kolejności czy skarżący był w tym okresie " domownikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin". Organy obu instancji przyjęły, iż według stanu prawnego obowiązującego do końca 1990 r., skarżący nie mógł być uznany za domownika w rozumieniu art. 2 pkt 2 poprzednio obowiązującej ustawy ubezpieczeniowej, ponieważ z akt sprawy bezspornie wynika, że w tym okresie kształcił się w szkole ponadpodstawowej - w Zasadniczej Szkole Zawodowej. Fakt, że skarżący oprócz nauki w szkole pracował w gospodarstwie rolnym swoich dziadków, zdaniem organów nie stanowi podstawy do wliczenia tego okresu do wysługi lat skarżącego w Policji, gdyż zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 1983 r. pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej wykluczało uznanie, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania. Podkreślić jednak należy, że takie stanowisko organów jest błędne. Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Ustawodawca odesłał w ustalaniu normatywnej treści tego pojęcia do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 2 pkt 2, obowiązującej w tym okresie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 24 poz.133 ze zm.) przez użyte w ustawie określenie "domownicy" rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. W ocenie organów, nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza bowiem uznanie, iż praca skarżącego w gospodarstwie rolnym dziadków stanowiła główne źródło jego utrzymania, co wynika z wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, co miałoby wynikać z wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określającego domownika, jako osobę, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, według którego praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.. Stanowisko organów nie jest prawidłowe. Definicja ustawowa zawarta w art. 2 pkt. 2 ww. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. nie wyklucza z kręgu domowników pracujących w gospodarstwie domowym osoby , która kształciła się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Sąd w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku z 22 października 2010 r. sygn. akt. I OSK 650/10, zgodnie z którym, nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Powołany przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. służył zatem w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady, iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej (...). W konsekwencji powyższych okoliczności, należy stwierdzić, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego skutkowało zaniechaniem przez organ oceny materiału dowodowego pod kątem ustalenia czy nauka skarżącego w szkole ponadpodstawowej wykluczała pracę w gospodarstwie rolnym. Fakt ten byłby bowiem istotny, gdyby w tym czasie skarżący mieszkał w internacie lub na stancji, w konsekwencji czego nie miał możliwości codziennego powrotu do domu. Jeżeli jednak skarżący, mimo jednoczesnego uczęszczania do szkoły wywiązywał się z powierzonej mu pracy w gospodarstwie, to nie istnieją podstawy do tego, by odmówić mu statusu "domownika" w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Jak wynika z akt sprawy dowody takie, w postaci zeznań świadków oraz stosownych zaświadczeń, zostały przez skarżącego przedłożone. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, co powoduje konieczność uchylenia obu aktów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.