III SA/Kr 1154/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Ewa Michna Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 marca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. C. – dalej skarżącej – od dnia 1 sierpnia 2015 r. do bezterminowo świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę S. J. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Skarżąca wniosła do Wójta Gminy w dniu 7 sierpnia 2015 r. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S. J. Wójt Gminy zawiadomieniem z dnia 15 września 2015 r. poinformował strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia dla skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę S. J., które zakończyło się wydaniem w dniu [...] 2015 r. decyzji nr [...] odmawiającej przyznania skarżącej od dnia 1 sierpnia 2015 r. do bezterminowo świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę S. J. Skarżąca nie spełniła wymagań określonych w przepisie art. 17 ust. 1 pkt b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę W. J. z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 18 roku życia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być jej przyznane na zasadzie ciągłości, gdyż wniosek o to świadczenie złożyła w terminie do 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności, to jest od daty uprawomocnienia się wyroku Sądu w dniu 13 maja 2015 r. Orzeczenie o niepełnosprawności nie wskazało daty powstania niepełnosprawności, jedynie dzień, od którego datuje się stopień niepełnosprawności (1 czerwca 2014 r.). Odniosła się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., który orzekł, że przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji odwoławczej przedstawiło dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, z których wynika, że na skarżącej ciąży wobec matki S. J. obowiązek alimentacyjny. Skarżąca sprawuje nad matką opiekę i prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. S. J. leczy się onkologicznie (nowotwór kości) i wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Opieka polega na pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (mycie, kąpiel), w ubieraniu się i w poruszaniu. Skarżąca przygotowuje ponadto posiłki, podaje leki, robi zakupy, gotuje, sprząta, zmywa naczynia, pierze odzież i bieliznę pościelową, zabezpiecza opał, pali w piecu, gotuje, sprząta, zmywa naczynia oraz zawozi matkę do lekarza. Skarżąca złożyła w dniu 7 sierpnia 2015 r. oświadczenie, iż "będąc małżonkiem rolnika zaprzestała prowadzenia i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 września 2012 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą S. J.". Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...] S. J. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (w orzeczeniu podano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 czerwca 2014 r., orzeczenie wydano na stałe). Na skutek odwołania, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 29 lipca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...]. Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył S. J. do znacznego stopnia niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R, 07-S, 11-I, stwierdził konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ, oceniając w świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego, zachowanie przez skarżącą przesłanek z przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjął, że spełniła warunek rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, natomiast nie spełniła przesłanki z przepisu art. 17 ust. 1 b ww. ustawy wymagającej, by niepełnosprawność matki powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności matki skarżącej wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności i dotyczy to zarówno orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 listopada 2012 r. nr [...], jak i orzeczenia z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...]. Orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu przepisu art. 76 § 2 Kpa, to jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 11 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2003 r., Nr 139, poz. 1328 ze zm.) określenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności jest obligatoryjnym elementem orzeczenia o niepełnosprawności. W sytuacji, gdy okoliczności tej nie da się ustalić, zgodnie z § 14 ust. 4 tego rozporządzenia, zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zobowiązany jest zamieścić w treści tego orzeczenia sformułowanie : "nie da się ustalić". Wynika z powyższego, że omawiane orzeczenie jest dla organu wiążące w tym znaczeniu, że nie da się na jego podstawie ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej. W trybie odwoławczym przedmiotem odwołania strony było jedynie ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z treścią § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności za datę powstania niepełnosprawności przyjąć należy datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności – w sprawie jest to dzień 19 września 2012 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ wskazał, że od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) zmienione zostały m.in. przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17). Charakterystycznym elementem nowej konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego było wprowadzenie przez ustawodawcę kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby ubiegającej się o to świadczenie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) w zakresie, jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go jednak z ustawy. Nadal obowiązuje i winien być przez organy administracji stosowany. Wyrok stanowi podstawę przyszłych działań legislacyjnych. K. C. w skardze na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sposób niezgodny ze wzorcem konstytucyjnym. W treści skargi wskazała, że bezpośrednim sutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie ograniczeń podmiotowych, zatem organ winien zastosować ten przepis w wersji zmodyfikowanej przez Trybunał. Ponownie zwróciła uwagę na konieczność rozstrzygnięcia jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z wniosku z dnia 7 sierpnia 2015 r. na zasadzie ciągłości orzeczenia o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016, poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm.dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji i postanowień sąd bada, czy zaskarżona decyzja bądź postanowienie nie naruszają prawa oraz czy zostały wydane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga K. C. podlega uwzględnieniu. Zdaniem Sądu organy administracji dopuściły się uchybienia przepisów prawa materialnego, gdyż nie wzięły pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104), który ma istotne znaczenie dla kontrolowanej sprawy. Trybunał orzekł, że: 1. Art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Orzekające w sprawie organy odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na jej matkę S. J., stwierdzając, że nie został spełniony warunek wskazany w przepisie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Na podstawie przedstawionych przez skarżącą wraz z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne dokumentów (orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wyrok Sądu) organ nie był w stanie ustalić daty powstania niepełnosprawności. Dokumenty wskazywały jedynie na datę powstania stopnia niepełnosprawności, nie miarodajną dla kwestii uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Ostatecznie na podstawie § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności za datę powstania niepełnosprawności przyjęły datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (19 września 2012 r.), czyli datę w której S. J. przekroczyła wiek wskazany w ww. przepisie. Powyższe stanowisko organu należy uznać za nieprawidłowe. Organowi odwoławczemu znany był powyższy wyrok Trybunału, jednak w jego ocenie, nie miał on wpływu na treść przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie. Należy wskazać, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jak i przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP). Jednocześnie przy rozstrzygnięciach o charakterze negatoryjnym Trybunału Konstytucyjnego, czyli orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, iż do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatoryjnego – bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 ab initio Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy (por. M. Safjan "Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w praktyce sądowej" PiP nr 9/2002, L. Garlicki "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu" Warszawa 2005 r.). Powyższe prowadzi do wniosku, że norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną. Wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie należy zauważyć, że przedstawione zasady dotyczą zarówno wyroku negatoryjnego odnoszącego się do całej kontrolowanej normy prawnej jak też do jej części, czyli tzw. wyroku zakresowego. Natomiast przez "orzeczenie zakresowe" rozumie się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, którego sentencja zawiera frazę: "w zakresie, w jakim" (lub jej podobną). Skutkiem negatoryjnego wyroku zakresowego nie jest utrata mocy obowiązującej całego kontrolowanego przepisu, lecz "wycięcie" z jego zakresu mieszczącego się w nim fragmentu uznanego za sprzeczny z Konstytucją RP. Z sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 wynika, że Trybunał Konstytucyjny odniósł się do określonego zakresu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, że przepis ten w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stosowanie zatem, po ogłoszeniu powyższego wyroku, przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem organów stosujących prawo ukształtowanym na podstawie przywołanych wyżej przepisów, w szczególności art. 190 ust. 1, art. 2 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Co istotne, wyżej wymieniony wyrok nie stanowi orzeczenia, w którym Trybunał Konstytucyjny odroczył w czasie utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego fragmentu kontrolowanej normy. Sąd rozważył także, czy analizowany wyrok może zostać uznany za wyrok określany w piśmiennictwie prawniczym, jako wyrok aplikacyjny ze względu na wskazanie w jego uzasadnieniu skutków dla wydanych decyzji. W praktyce orzeczniczej Trybunał Konstytucyjny wykształcił bowiem szereg instrumentów, które służą minimalizowaniu skutków jego orzeczeń i kształtowaniu sposobu ich wykonania. Można do nich zaliczyć m.in. wyrok aplikacyjny. Wyrok aplikacyjny to orzeczenie, w którego sentencji TK stwierdza nie tylko zgodność albo niezgodność z Konstytucją zaskarżonego przepisu, ale nadto rozstrzyga o skutkach prawnych tego orzeczenia dla ukształtowanych przed dniem jego ogłoszenia sytuacji prawnych. Wskazówki dotyczące wykonywania orzeczeń TK dla prawodawcy i sądów TK formułuje często w uzasadnieniach swoich orzeczeń i chociaż uzasadnienie wyroku TK nie ma mocy powszechnie obowiązującej, to jednak pewne jego fragmenty stanowiąc ratio decidendi są w szczególny sposób związane z sentencją i stanowić mogą w pewnym sensie jej uzupełnienie. Aczkolwiek koncepcja ta jest krytykowana w piśmiennictwie prawniczym (por. glosa do wyroku TK z 18 grudnia 2014r. sygn. akt K 33/13 – gdzie stwierdza się, że ani art. 190 ust. 3 ani też żaden inny przepis Konstytucji nie pozwala na to, by poza rozstrzygnięciem o niezgodności rozważać także o skutkach wyroku) wyjaśnianie skutków swoich orzeczeń oraz wskazówki dotyczące ich wykonania TK postrzega jako przejaw ochrony konstytucyjności porządku prawnego. Samo bowiem wyeliminowanie niekonstytucyjnych norm prawnych z systemu w następstwie orzeczenia TK w wielu wypadkach jest niewystarczające, a zapewnienie stanu zgodnego z Konstytucją wymaga aktywności prawodawcy lub sądów (por. Studia i Materiały Trybunału Konstytucyjnego Tom XLVIII Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa, redakcja Maciej Bernatt, Jakub Królikowski, Michał Ziółkowski, Warszawa 2013). W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Powyższe wskazania dotyczące wykonywania wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku traktowane być mogą jako wskazania charakteryzujące wyrok aplikacyjny. Wskazania te nie przełamują w żadnym wypadku zasad wynikających z wyżej przedstawionych przepisów ustawy zasadniczej stanowiąc o skutkach prawnych tego orzeczenia dla ukształtowanych po jego ogłoszeniu sytuacji prawnych. W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych zarysowała się już linia orzecznicza, którą można uznać za ugruntowaną, a którą podziela skład orzekający w kontrolowanej sprawie (por. wyroki NSA z dnia 4 listopada 2016r. sygn. akt I OSK 1578/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16 i z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1668/14 czy wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 24 czerwca 2015r. sygn. akt II SA/Bd 327/15, WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 577/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn.. akt IV SA/Gl 354/16). Stwierdza się tam m.in., że Trybunał Konstytucyjny nie mógł w uzasadnieniu przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Nadto interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd uznaje, że orzekające w sprawie organy zastosowały art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, co stanowi o naruszeniu prawa materialnego o istotnym znaczeniu dla treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W ponownym postepowaniu organ pierwszej instancji rozstrzygnie prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej prowadząc do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji.