III SA/Kr 1189/05

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. w przedmiocie wymierzenia grzywny Okręgowej Radzie Adwokackiej postanawia: I. zwolnić skarżącego z wpisu od skargi kasacyjnej, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, III. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżący w sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oświadczył, że nie zatrudnia ani pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Przedstawiając stan swojego majątku podał, że oprócz 90 metrowego domu w którym znajduje się 12 metrowe mieszkanie i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,58 ha nie ma innego majątku nieruchomego, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając swoje starania wyraził swoją dezaprobatę i podał, że jest to jego kolejny wniosek. Wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych skarżący przełamał swoją dotychczasową praktykę polegającą na obstrukcyjnym ignorowaniu kierowanych doń z sądu pism i wyjaśnił, że wysokość wydatków na prąd wynika z załączonego rachunku który opiewa na 12,26 zł (dowód: rachunek). Gazu nie ma, wodę czerpie z własnej studni, na nieczystości ma szambo, śmieci spala w piecu wykorzystując je jako opał. Poproszony o wyjaśnienie raczej nietypowej sytuacji, że przy deklarowanym braku dochodów jest w stanie utrzymać siebie i dom odparł, że taka jest specyfika życia na wsi – żyje się z dnia na dzień – przy czym jak powiada "zaciąga kredyty w bankach na poczet dochodów, których nie osiąga z rożnych powodów, zwłaszcza złej koniunktury gospodarczej, nadto uwikłania w rozliczne procesy". Na okoliczność posiadania niespłaconych kredytów przedstawił kopie pism wzywających go do zapłaty. Wynika z nich, że skarżący posiada zadłużenie z tytułu trzech niespłaconych kredytów. Jednego w [...] Banku na kwotę 9760,44 zł, drugiego w banku PKO BP na kwotę 19903,56 zł i trzeciego w [...] Bank Polska SA na 6072,75 zł, prócz tego na skarżącym ciąży zadłużenie z tytułu niespłaconej należności za posiadaną kartę kredytową na 1199,21 zł (dowód: kopie monitów i wezwań). Jak powiada nie korzysta z pomocy społecznej ani innych osób. Jedynie Gmina umorzyła mu niezapłacony podatek rolny za cały ubiegły rok. (dowód: kopia upomnienia). Użytkuje posiadaną nieruchomość rolną ale przynosi ona straty wynikłe i z spadku cen zboża w stosunku do lat ubiegłych i ze spadku zapotrzebowania na zboże. Nie otrzymuje dopłat unijnych. Nie podejmuje się dorywczych prac zarobkowych bo jak powiada nie jest to takie proste. Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Zacząć wypada od tego, że przed złożeniem obecnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżący już wcześniej trzykrotnie domagał się był przyznania tego prawa. Poprzednie jego starania nie odniosły zamierzonego skutku. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. I OZ 1660/06 (k. 62-64) i z dnia 7 grudnia 2007 r. sygn. I OZ 923/07 (k. 140-142) oraz z dnia 6 sierpnia 2008 r. prawomocnie oddalił bowiem jego zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2006 r. (k. 42-47), z dnia 17 września 2007 r. (k. 121-123) a także z dnia 9 maja 2008 r. odmawiające przyznanie mu prawa pomocy wydane po wniesionych sprzeciwach od takich orzeczeń referendarskich (k. 22-25; 80-82; 163-165). Wyjaśnienie przy tym wymaga, że o ile niezasadność pierwszego wniosku wynikała z uwagi na brak dostatecznego wykazania przez skarżącego swego stanu majątkowego i dochodów o tyle motywem drugiego i trzeciego był brak wskazania przez skarżącego zmiany istotnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowej oceny możliwości płatniczych skarżącego. W swym obecnym wniosku skarżący co prawda nie wyartykułował wprost jaka to zmiana istotnych okoliczności nastąpiła w jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach od chwili ostatniej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia trzech kwestii. Po pierwsze zmianie uległy okoliczności sprawy ze względu na fakt wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowienia o odrzuceniu wniesionej przez skarżącego skargi. Po wtóre art. 175 ppsa przewiduje obligatoryjne sporządzenie skargi kasacyjnej przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie zaś ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt wystąpienia przymusu działania przez takiego pełnomocnika jest zmianą okoliczności sprawy, niezależną od ewentualnych zmian w sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie z dnia 12 sierpnia 2005 r. sygn. II FZ 492/05). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zaś, iż sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu zwłaszcza poprzez uniemożliwienie złożenia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika (por. postan. NSA z 20 października 2005 r. sygn. II FZ 651/05). Wreszcie nie bez znaczenia pozostaje i to, że wbrew swej dotychczasowej praktyce bazującej na podejmowaniu działań li tylko obstrukcyjnych skarżący zdecydował się wreszcie ujawnić wysokość swoich stałych wydatków, wytłumaczyć dlaczego inne nie obciążają jego budżetu, wykazać kopiami stosownych dokumentów źródłowych fakt i wysokość posiadanego zadłużenia. W konsekwencji należy przyjąć, że jeśli przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy a jednocześnie obecny wniosek strony motywowany jest chęcią złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o odrzuceniu jego skargi zachodzą podstawy by złożony przez skarżącego wniosek rozpatrzyć. Skarżący złożył też wymagane prawem oświadczenie (art. 252 ppsa), a na wezwanie udzielił dodatkowych wyjaśnień wspierając je przedkładanymi kopiami dokumentów źródłowych, które należy ocenić jako wiarygodne świadectwo przedstawionych w nich faktów i dat. Za wystarczające należy uznać wyjaśnienia skarżącego w których starając się wyjaśnić raczej nie typową sytuację, że przy deklarowanym braku dochodów jest w stanie utrzymać siebie i dom tłumaczył, że taka jest specyfika życia na wsi – żyje się z dnia na dzień, czego przykładem jest i to, że wodę czerpie z własnej studni, na nieczystości ma szambo, śmieci spala w piecu wykorzystując je jako opał. Ubocznie nadmienić bowiem wypada, że oświadczenia o zbliżonej treści tutejszy sąd uznawał niekiedy w innych sprawach za przekonywujące nawet jeśli referendarz podchodził do nich nieco sceptycznie (por. sygn. III SAB 30/06) co ma znaczenie o tyle, że rozstrzygnięcia sądowe powinny być jednak w pewnym stopniu przewidywalne dla stron. Z wyjaśnieniami skarżącego koresponduje też w pewnym sensie i wykazywana przezeń okoliczność zadłużenia się. A chociaż można mieć pewne wątpliwości co do tego w jaki sposób udało się skarżącemu pozaciągać te kredyty to jednak obecnie nie za bardzo można przechodzić do porządku nad tym, że z tego względu aktualna sytuacja skarżącego nie rysuje się specjalnie optymistycznie. Dokonanie najprostszej operacji arytmetycznej uzmysławia bowiem, że łączna wysokość niespłaconych kredytów sięga kwoty niemal 40.000 zł co stanowi dla skarżącego realny problem. Okoliczność, że do skarżącego należy dom w którym zamieszkuje i kawałek ziemi na której gospodarzy nie zmienia tego spojrzenia. Zarówno bowiem sprzedaż jak i obciążenie tego majątku w celu zdobycia środków na uiszczenie wpisu od skargi i opłacenie pełnomocnika z wyboru stanowiłoby w istocie pozbawienie skarżącego koniecznego utrzymania (por. orzecz. SN z 6.11. 1953 r., IC 1427/53 OSN 54/2/52). Wszystko to razem wzięte prowadzi do konkluzji, że skarżącemu powinno udzielić się pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tyle, że nie w zakresie całkowitym jak tego chciał a w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie -zgodnie z jego życzeniem - adwokata z urzędu. Rozstrzygnięcie takie zabezpiecza bowiem realnie skarżącemu gwarantowane konstytucją prawo do sądu. Jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualnym, zbędnym pieniactwem. W konsekwencji orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 165 i art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).