III SA/Kr 1204/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego postanawia: I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym zwalniając go z wpisu od skargi ponad kwotę 1000 zł (jeden tysiąc złotych), II. w pozostałej części wniosek oddalić. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwoma synami. Pełnoletnim M. oraz szesnastoletnim L. Określając majątek osób tworzących jego gospodarstwo domowe uwidocznił, że do małżonki należy 54 metrowe mieszkanie. Nie posiada jednak zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę około 4000 zł brutto osiąganych przez jego żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadniając swoje starania skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ponieważ jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i bez majątku. Razem z dziećmi pozostaje na utrzymaniu małżonki. Jej dochody nie pozwalają jednak na zaspokojenie potrzeb rodziny. Starszy syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Młodszy natomiast uczy się. Skarżący twierdzi, że pełnomocnik z wyboru nie pobrał od skarżącego żadnego wynagrodzenia. Wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych wyjaśnił, że rodzina zamieszkuje w 62 metrowym mieszkaniu, które ujawnił swego czasu w sprawie zapisanej do sygn. akt. III SA/Kr 708/07. Natomiast wykazywany aktualnie w formularzu PPF lokal o powierzchni 54 m2 małżonka odziedziczyła po swojej zmarłej matce. Mieszkanie to obecnie, nie jest wynajmowane i nie przynosi dochodów. Łączna wysokość miesięcznych opłat gospodarstwa domowego wynosi ok. 1206,65 zł. Składa się na to 524,17 zł opłat czynszowych (vide: kopia informacji SM), 172,71 zł za gaz (vide: kopia faktury), 256,50 zł za telewizję i telefon (vide: kopa faktury), 49 zł za dostęp do Internetu (vide: kopia faktury), 291,98 zł za energię elektryczną (vide: kopia rachunku). Skarżący posiada wykształcenie niepełne średnie. Z zawodu jest monterem instalacji sanitarnych. Z okazanych zaświadczeń GUP wynika, że aktualnie tj. od dnia 11 lutego 2009 r. skarżący zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna. Nie pobierał zasiłku ani stypendium. Skorzystał z 5 ofert pracy lecz nie został przyjęty do pracy. Syn skarżącego M. od dnia 20 lutego 2008 r. także jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W okresie od marca do września 2008 pobierał stypendium. Wydano mu w sumie 11 skierowań do pracy z czego w 9 przypadkach nie został przyjęty do pracy a w dwóch przypadkach usprawiedliwił odmowę. Z przedstawionych przez skarżącego kopii rocznych zeznań podatkowych żony wynika, że prowadzi ona agencję kredytową. Na działalności gospodarczej odnotowuje dochód. W 2009 roku było to 27.685,90 złotych przy przychodzie 55.389,15 złotych. Prócz tego uzyskiwała przychód z najmu rzędu 15.000 zł przychodu. Odnotowała także 23.599,29 zł dochodu z pracy za granicą. Skarżący, jego małżonka i syn M. wszyscy posiadają konta w [...]. L. B. oświadczył natomiast, że nie posiada konta w banku. Przedstawione zestawienie operacji dokonanych na rachunkach M. i M. B. uwidacznia, że w okresie od 26 września do 26 grudnia na obu wykonano niewielką liczbę operacji. Łączna ich wartość nie przekroczyła 404 zł w przypadku skarżącego a w przypadku jego syna 35 zł. Przy tym sumy uznań i obciążeń bilansowały się nawzajem. Małżonka skarżącego posiada dwa rachunki w tym banku ([...] i [...]). Należący do niej rachunek [...] wykazuje w okresie wrzesień-listopada przeciętną liczbę operacji zaś ich miesięczna wartość nie przekracza 2000 zł. Przy tym sumy uznań i obciążeń w zasadzie bilansują się nawzajem. Z okazanej historii rachunku wynika zarazem, że małżonka skarżącego korzysta z karty kredytowej. Rachunek [...] wykazuje większą ilość operacji o wyższych wartościach. We wrześniu uznania wyniosły, 14.454,35 zł, w październiku 4.984,25 zł, w listopadzie 2.736 zł. Poza sytuacją z września 2010 r. rachunek ten z uwagi na wartość obciążeń nie wykazuje wysokiego salda dodatniego. Z własnej inicjatywy skarżący przedłożył kopię umowy majątkowej małżeńskiej w oparciu o którą małżonkowie ustanowili w stosunkach majątkowych pomiędzy nimi rozdzielność majątkową. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 243 §1 w związku z art. art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 ppsa) o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z wolą ustawodawcy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach (art. 252 ppsa). Dokładność owych danych stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów a na wezwanie udzielił dodatkowych wyjaśnień (art. 255 ppsa). Większość twierdzeń skarżący poprał kopiami odpowiednich dokumentów źródłowych. Niewielkie rozbieżności pojawiające się między oświadczeniami np. o łącznej wysokości obciążeń gospodarstwa domowego a sumą dającą się ustalić na podstawie okazanych rachunków i faktur czy początkowy brak informacji na temat mieszkania nie posiadają większego znaczenia i położyć je należy na karb nieporadności skarżącego. Skarżący nie uchylał się bowiem ani od wykazania wysokości poszczególnych obciążeń kopiami stosownych rachunków ani od udzielenia stosownych, dodatkowych wyjaśnień. Wszystko to powoduje, że oświadczenie skarżącego jest wystarczające dla oceny aktualnych możliwości płatniczych strony. Te kształtują się w ten sposób, że rodzina ma zapewnione odpowiednie warunki mieszkaniowe i dysponuje dochodem, którego wysokość odpowiada przeciętnym a nawet wyższym zarobkom pracowników zatrudnionych w gospodarce. Wykazywany na takim poziomie dochód pozwala rodzinie utrzymywać stosunkowo wysoką stopę życiową. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest nie tylko przedstawiona wysokość wydatków na prąd, gaz, telefon ale także ponadprzeciętnie wysokie rachunki za telewizję kablową (obejmujące pakiety max HD z nagrywarką, Premium Canal+ i Premium HBO i CINEMAX). Przy tym nawet po opłaceniu wszystkich stałych wydatków rodzinie pozostaje do swobodnego rozporządzenia dość znaczna jak na polskie warunki kwota. Jeśli bowiem miesięczny dochód brutto małżonki skarżącego wynosi 4000 zł (co oznacza, że realnie jest niższy o ok. 1/4) a wszystkie stałe wydatki zamykają się kwotą ok. 1200 zł, więc po odjęciu tych wydatków rodzinie pozostaje miesięcznie do dyspozycji około 1800 zł. Wyliczona kwota pozwala na czynienie pewnych oszczędności zwłaszcza, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż prowadzenie wspólnego gospodarstwa w ogólnym rozrachunku jest tańsze. Biorąc jednak pod uwagę przewidywaną wysokość kosztów nie można w tym względzie przeceniać możliwości wnioskodawcy. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem, że przy wskazywanej wartości przedmiotu zaskarżenia wysokość wpisu od skargi kształtuje się na poziomie ponad 13 tyś zł. (vide: §1 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 03/221/2193/). Dla większości osób nawet stosunkowo nieźle zarabiających jest to kwota zaporowa. Powyższe prowadzi do konkluzji, że skarżącemu można udzielić pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tyle że nie jak tego chciał poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości a tylko z wpisu od skargi ponad kwotę 1000 zł. Rozstrzygniecie takie uwzględniając sytuację rodzinną i majątkową skarżącego zabezpiecza gwarantowane mu konstytucją prawo do sądu. Przy wykazanych bieżących dochodach gospodarstwo domowe skarżącego będzie bowiem w stanie wygospodarować sumę 1000 zł na wpis od skargi gdyż odpowiada ona połowie wolnych środków jakie pozostają miesięcznie rodzinie do swobodnego rozporządzenia. Zarazem udzielone zwolnienie powinno wpłynąć motywująco na rodzinę skarżącego mobilizując ją do ograniczenia niektórych z wydatków. Celowym wydaje się przypomnienie, że zgodnie z praktyką orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wydatki na telewizję kablową (por. post. NSA z 7 lutego 2005 r. I GZ 12/05), Internet czy telefonię komórkową (por. postan. NSA z 20 czerwca 2006 r. I OZ 805/06 oraz postan NSA z 20 października 2004 r. FZ 454/04) nie należą do wydatków "utrzymania koniecznego" Z drugiej strony rozstrzygnięcie niniejsze chroni wymiar sprawiedliwości przed zbędą, nieuzasadnioną roszczeniowością skarżącego oraz próbą przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Nie można zapominać, że do małżonki skarżącego należy 54 metrowe mieszkanie, które posiada określoną wartość sprzedażną lub podkładową. Poza tym obiektywnie rzecz biorąc nie ma przeszkód by mieszkanie to wynająć i tą drogą pozyskać dodatkowe źródło finansowania na koszty postępowania. O tym, że rozwiązanie takie jest możliwe zaświadcza okazana przez skarżącego kopia zeznania PIT-28 jakie małżonka skarżącego złożyła za rok 2009 wykazując przychód z najmu z wysokości 15.000 zł. Ubocznie można tylko nadmienić, że przychód na takim poziomie przekracza dwukrotnie wysokość wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej (por. §3 cyt. rozp.). Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego akcentującego rozdzielność majątkową małżonków wyjaśnić należy, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postan. NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04 a także postan. WSA w Gdańsku z 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). Stwierdził to zresztą wcześniej na gruncie procedury cywilnej Sąd Najwyższy formułując w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. (sygn. I CZ 37/67) tezę która zachowuje aktualność na kanwie rozstrzyganego przypadku, że "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych i zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy". Oczywistym pozostaje, że drugostronnie odnosi się to do żony. Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)