III SA/Kr 1220/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów [...]; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...]na rzecz skarżącego G. S. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu, decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...] na podstawie art. 138 1 pkt 1 w zw. z art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) oraz art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 87-88, art. 92-93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm.), § 17 oraz § 25-27 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu, po rozpatrzeniu odwołania G. S. (dalej: "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu z dnia [...] 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 15 stycznia 2021 r. skarżący G. S. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni 2020/2021. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Komisja Stypendialna dla Studentów decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] nie przyznała skarżącemu stypendium socjalnego na semestr letni w roku akademickim 2020/2021. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Komisja podała, że skarżący odbywa studia przez okres dłuższy niż 6 lat, a termin w którym skarżący mógł ubiegać się o przyznanie wnioskowanego stypendium upłynął 30 czerwca 2020 r. Zdaniem Komisji oznacza to, że po tym dniu nie posiada skarżący uprawnienia do otrzymania stypendium socjalnego, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi. Pismem z dnia 9 marca 2021 r. skarżący wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania oraz błędną wykładnię przepisów prawa materialnego i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W obszernym uzasadnieniu skarżący potwierdził ustalenia organu dotyczące okresów odbywania przez niego studiów. Dodatkowo, skarżący przedstawił własną wykładnię pojęcia "przysługiwania" świadczenia wywodząc, że świadczenie przysługuje, kiedy nie tyle istnieje potencjalna możliwość jego uzyskania, ale kiedy dana osoba faktycznie je pobiera. Na poparcie swojej tezy skarżący przywołał szereg orzeczeń sądowych. Opisaną we wstępie decyzją Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazał, że tryb i szczegółowe zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej, w tym stypendium socjalnego zostały ustalone przez Rektora w porozumieniu z Samorządem Studentów w Regulaminie, ustanowionym na podstawie art. 95 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w ramach przysługującej Uczelni autonomii. Zdaniem Komisji, w świetle ww. przepisu stypendium socjalne nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie informacji uzyskanych ze zintegrowanego systemu informacji o nauce i szkolnictwie wyższym (POL-on), ustalono, że skarżący studiował na Uniwersytecie lub innych uczelniach w następującym okresie: - od 1 października 2013 do 12 lutego 2015; od 1 października 2015 do 11 lipca 2018; od 1 października 2018 do marca 2021 Oznacza to, że studiował Pan przez: 2013/2014 (tj. 12 miesięcy), 2014/2015 (tj. 5 miesięcy), 2015/2016 (tj. 12 miesięcy), 2016/2017 (tj. 12 miesięcy), 2017/2018 (tj. 10 miesięcy), 2018/2019 (tj. 12 miesięcy), 2019/2020 (tj. 12 miesięcy), 2020/2021 (tj. 9 miesięcy). Z kolei na podstawie danych zgormadzonych w systemie USOSweb, ustalono, że składając wniosek o stypendium socjalne, skarżący zapytany o podanie studiów na innych uczelniach, o ile takie studia miały miejsce, nie podał okresu studiowania poza Uniwersytetem: od 1 października 2013 do 12 lutego 2015. Analiza powyższych danych prowadzi do wniosku, że okres 72 miesięcy studiowania upłynął 30 czerwca 2020 r. Oznacza to, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji o odmowie przyznaniu świadczenia, skarżący studiował powyżej 72 miesięcy. Następnie organ powołał się na stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki, zaprezentował własną interpretację sformułowania "przysługuje", sposób wyliczenia okresu przysługiwania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w spójności ze stanowiskiem Ministerstwa Edukacji i Nauki, na podstawie wykładni językowej opartej na definicji słowa "przysługuje" wskazanej w słowniku języka polskiego, omawiany art. 93 ust. 2 pkt 1 Ustawy należy rozumieć w ten sposób, że studentowi przysługują świadczenia przez okres 6 lat liczonych w miesiącach, za każdy rozpoczęty miesiąc posiadania statusu studenta. Do okresu przysługiwania świadczeń zalicza się okres przebywania na urlopie, ale nie wlicza się przerw w nauce (np. po ukończeniu jednego kierunku, a przed rozpoczęciem kolejnego). Co prawda opinie Ministerstwa nie znajdują się w katalogu akt prawa powszechnie obowiązującego, niemniej, zwrócić należy uwagę, że stanowią funkcję pomocnicza w procesie stosowania prawa, zatem nic nie stoi na przeszkodzie, żeby organ administracyjny posiłkował się argumentacją Ministerstwa, którą uważa za racjonalną i przekonywującą. Organ podkreślił również, że nie bierze się pod uwagę czy student świadczenia pobierał - co oznacza, że kluczowe jest posiadanie statusu studenta. W rozpatrywanej sprawie, organ stwierdził, że skarżący studiuje dłużej niż 6 lat, rozumiane jako 72 miesiące, a odmowa przyznania świadczenia następuje na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z powodu upływu prawa do świadczeń, w tym stypendium socjalnego, w dniu 30 czerwca 2020 r. Następnie organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji odniósł się do zarzutów podniosłych w odwołaniu. Wyjaśnił skarżącemu, że przedmioty wniosek o przyznanie stypendium został oceniony na podstawie dokumentacji przedłożonych przez skarżącego (oraz danych znanych organowi pierwszej instancji (jak i II instancji) z systemu USOS oraz POL-on, które potwierdziły, iż skarżący studiował powyżej 6 lat. Organ II instancji nie badał okresu pobierania świadczeń uznając, że jest to okoliczność nie wpływająca na rozstrzygnięcie omawianej sprawy. Bez względu na to czy skarżący pobierał świadczenia powyżej czy poniżej 6 lat to nie ulega wątpliwości, że studiował powyżej 6 lat, a tym samym utraci prawo do świadczeń. Materiał dowodowy w sprawie jest zatem zupełny. W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i okres, w którym wygasły skarżącemu uprawnienia do pobierania stypendium socjalnego w oparciu o zgromadzony przez niego materiał dowody i przekazany Komisji. Uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji zawiera minimum niezbędnych informacji, które pozwalają ustalić najważniejsze fakty w sprawie. W niniejszym postępowaniu Komisja rozpatrzyła sprawę na nowo wnikliwie analizując zgromadzony materiał dowody, który w pełni umożliwia prawidłowe załatwienie sprawy. Materiał dowody w sprawie jest zupełny i nie wymaga uzupełnienia. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący G. S. i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7, 77 k.p.a. poprzez niedokonanie w zaskarżonej decyzji ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego stypendium socjalnego; 2. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pojęcie "przysługiwanie świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów z dnia 1 lipca 2021r., utrzymującej w mocy decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2020/2021, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.s.w.n. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Z kolei na podstawie art. 87 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Warunki przyznania stypendium socjalnego zostały sprecyzowane w art. 88 u.p.s.w.n. Zgodnie z jego ust. 1 wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu: 1) uwzględnia się dochody osiągane przez: a) studenta, b) małżonka studenta, c) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta, d) będące na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; Z kolei nie uwzględnia się: a) świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1, art. 359 ust. 1 i art. 420 ust. 1 u.p.s.w.n., b) stypendiów otrzymywanych przez uczniów, studentów i doktorantów w ramach: – funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, – niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), – umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów, albo międzynarodowych programów stypendialnych, c) świadczeń pomocy materialnej otrzymywanych przez uczniów na podstawie przepisów o systemie oświaty, d) stypendiów o charakterze socjalnym przyznawanych przez podmioty, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1426, z późn. zm.). Zgodnie natomiast z ust. 2 art. 88 u.p.s.w.n. zasadniczo student, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez te osoby. W tym przypadku student składa oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych. W art. 93 u.p.s.w.n. zostały sprecyzowane ograniczenia możliwości przyznawania świadczeń, który dotyczy również stypendium socjalnego. Przede wszystkim student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n., tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Z kolei świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n.: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat; 2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Należy przy tym zauważyć, że na podstawie art. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 z późn. zm.) weszły w życie z dniem 1 października 2019r. Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.) również przewidywała ograniczenie w możliwości uzyskania świadczenia, w tym stypendium socjalnego, gdyż art. 184 ust. 5 powołanej ustawy przewidywał, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. stypendium socjalne nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadała status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mogła otrzymywać stypendium, to jej uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. i wydaniem decyzji odmownej. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Należy przy tym podkreślić, ze stanowisko zarówno w doktrynie (zob. K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendium dla studentów, Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów podatkowych nr 1/2020, s. 57-62), jak i orzecznictwie sądów administracyjnych jest co do tej kwestii jednolite. 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy bowiem odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Zastosowano w tym przypadku wykładnię językową, a więc zgodna z jego znaczeniem w języku potocznym pojęcia "świadczenie przysługuje" użytego w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.. Zgodnie bowiem ze Słownikiem Języka Polskiego PWN (pod red. W. Doroszewskiego, wydanie internetowe) należy je odczytywać jako "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" a więc ma odnosić się do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Musi więc zachodzić koniunkcja pomiędzy występowaniem o świadczenie a pobieraniem go. Taka wykładnia znajduje odzwierciedlenie w wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21, wyroku NSA z 7.07.2021 r., III OSK 3596/21 oraz wyroku NSA z 1.10.2021 r., III OSK 3967/21 i prezentowany jest także w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl. Ponadto wskazuje się, że wykładnia ta znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Tak więc 6 letni okres odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do okresu studiowania. Okres ten trwa więc 72 miesiące z uwagi na to, że stypendium socjalne jest przyznawane na semestr albo rok akademicki, który trwa 10 miesięcy. Należy bowiem zauważyć, że okres ten nie pokrywa się to z okresem roku kalendarzowego, a właśnie odniesieniem do roku kalendarzowego posłużył się ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Należy przy tym zauważyć, że organ w swojej decyzji powołał się na stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Stanowisko to nie jest wiążące dla Sądu, a ponadto jak wskazuje się w powołanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ono sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy u.p.s.w.n. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Należy przy tym zauważyć, że akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby skarżący miał przyznane świadczenie socjalne przez okres 6 lat kalendarzowych, a jedynie okres posiadania statusu studenta, który jest dłuższy niż 72 miesiące. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zaprezentowaną w wyroku wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. oraz zbada spełnienie przez skarżącego pozostałych kryteriów przyznania stypendium socjalnego. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 7 maja 2021r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.