III SA/Kr 1238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 sierpnia 2010 r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca D. I. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 sierpnia 2010 r. w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wskazała, że jest w separacji z mężem i wychowuje samotnie dwójkę uczących się dzieci. Nadto, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i spłaca kredyty zaciągnięte na rozwój tejże działalności. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni 187,5 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3,7354 ha. Rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej, a także alimentów otrzymywanych na dwójkę dzieci w łącznej wysokości 1200 zł. Z dołączonej do wniosku deklaracji PIT za sierpień 2010 r. wynika, że skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w wysokości 6 284,41 zł (za okres od stycznia do sierpnia 2010 r.), w tym w sierpniu 4 991,67 zł. Ponadto z wniosku wynika, że skarżąca nie posiada oszczędności ani wartościowych przedmiotów. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc w nim, że sąd błędnie przyjął, iż średni miesięczny dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w okresie od stycznia do sierpnia wyniósł 6 284,41 zł. Wyjaśniła, że kwota 6 284,41 zł jest całkowitą kwotą dochodu osiągniętego w okresie 8 miesięcy, co daje średni miesięczny dochód z tej działalności w kwocie 785,55 zł. W związku z powyższym średni miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 1 852,33 zł (dochód z działalności gospodarczej oraz otrzymywane alimenty). Dalej skarżąca zaznaczyła, że obecnie łączna wartość jej miesięcznych zobowiązań kredytowych wynosi 1 697 zł. Oprócz rat kredytowych skarżąca co miesiąc płaci 300 zł za prąd oraz 700 zł za opał w miesiącach zimowych. Podniosła także, że dom, w którym mieszka o powierzchni 187 m² jest nieocieplony i w połączeniu z nieszczelnymi oknami generuje wysokie koszty utrzymania. Z kolei nieruchomość rolna jest gruntem klasy VI, co uniemożliwia jej dzierżawę na cele rolnicze. Kilkukrotne próby jej sprzedaży zakończyły się niepowodzeniem. Skarżąca wskazała, że obecnie jest na etapie likwidacji działalności gospodarczej z powodu jej nieopłacalności. Ponadto wskazała, że nie ma możliwości pożyczenia pieniędzy od rodziny, a w sytuacji, gdy brak jest źródła stałego dochodu zaciągniecie kredytu byłoby działaniem nieracjonalnym, prowadzącym do pogłębienia trudnej sytuacji finansowej. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła bilans za okres od 1 stycznia 2010 r. do 18 listopada 2010 r., deklarację PIT za miesiąc październik 2010 r. oraz potwierdzenie zawieszenia działalności gospodarczej z dnia 1 grudnia 2010 r. Zarządzeniami sędziego z dnia 16 grudnia 2010 r. oraz z 28 stycznia 2010 r. skarżąca została wezwana o sprecyzowanie, jaką konkretnie wykonywała działalność gospodarczą, a także o przedłożenie określonych rachunków i dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z rachunków bankowych, dokumentu przedstawiającego harmonogram spłat zaciągniętych kredytów, rachunków za media i złożenie określonych wyjaśnień. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wskazała, że w ostatnim czasie głównym profilem prowadzonej działalności był sklep meblowy w A, a w okresie poprzednim usługi noclegowe w domu w B, oraz produkcja pościeli (do 2009 r.) i usługi transportowe (do 2006 r.). Zaznaczyła, że usługi noclegowe były niedochodowe z uwagi na nieatrakcyjną lokalizację domu i z tego względu postanowiła zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą. W dniu 21 grudnia 2010 r. skarżąca zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wskazała, że miesięczne opłaty za prąd wynoszą 444 zł, za opał 350 zł, za telefon i internet 120 zł, za telefon komórkowy 120 zł. Ponadto skarżąca wskazała, że spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi 480 zł. W wydatkach wskazała również na koszt biletu miesięcznego wynoszący 120 zł, koszty żywności określiła na 300 zł miesięcznie. Ponadto w załączeniu do pisma z 12 lutego 2011 r. skarżąca przesłała: wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, dokument przedstawiający harmonogram spłat kredytów, kopie rachunków za nieczystości, energię elektryczną, opał, telefon oraz udzieliła wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do odrzucenia sprzeciwu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie zależna jest od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem. Jest to więc wpis stosunkowy i skoro wysokość określona w kwestionowanym przez skarżącą akcie wynosi 7 633, 90 zł, to wpis sądowy wynosi 4 % z tej wartości, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 1 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a więc 305,36 zł. Dochodzą do tego koszty związane z ewentualnym wpisem od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia) – 152, 62 zł, opłatą kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku w sytuacji oddalenia skargi – 100 zł, koszty obsługi profesjonalnego pełnomocnika, które skarżąca musiałaby ponieść dokonując jego umocowania do reprezentacji z wyboru w wysokości około 1000 zł i ewentualne opłaty kancelaryjne za odpisy z akt sprawy, w sumie około 2000 zł. Analiza przedłożonych przez skarżącą dokumentów, obrazujących jej możliwości finansowe, prowadzi do wniosku, że trafne jest jedynie to stwierdzenie skarżącej, iż średniomiesięczny dochód jej rodziny wyniósł w okresie od stycznia do października 2010 r. 1 852,33 zł., a nie, jak wskazano w postanowieniu referendarza sądowego – 7 484,41 zł. Nie mniej jednak, z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że wydatki skarżącej kształtują się następująco: 150 zł z tytułu używania telefonu komórkowego, około 150 zł za telefon stacjonarny, za energię elektryczną około 450 zł miesięcznie, opłata roczna z nieczystości 60 zł, rata kredytu to średnio 500 zł, wydatki na środki czystości 30 zł, żywność i pozostałe środki 300 zł., opał 350 zł. – razem około 1100 zł plus jednorazowe opłaty z tytułu nieczystości i opału (60 zł i 350 zł). Zestawienie kwot obciążeń finansowych, jakie skarżąca ma ponieść w tym postępowaniu (około 2000 zł) z możliwościami finansowymi skarżącej ( przy średniomiesięcznym dochodzie 1852,33 zł), które ustalono tylko na podstawie danych zawartych we wniosku i dokumentów dołączonych do niego, sugerują, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów procesu. Analiza jednakże przedłożonych przez skarżącą na wezwanie Sądu wyciągów z kont bankowych osobistych i firmowego pozwala na odmienne stwierdzenie, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzeczywisty swojej sytuacji finansowej. Skarżąca dokonuje szeregu operacji, w szczególności, wypłat określonych kwot z konta firmowego w "[...] Banku" i konta w banku "[...]", które następnie są wpłacane na konto detaliczne w "[...] Banku, [...] Banku". Zestawienie przez Sąd kwot, jakimi dysponuje skarżąca na koncie osobistym w "[...] Banku [...] Banku", po odliczeniu wypłat z tego konta, to kwota rzędu 12 571 zł., przede wszystkim z tytułu wynagrodzeń, co w zestawieniu z kosztami, jakie ma ponieść skarżąca w postępowaniu (około 2000 zł) i miesięcznymi obciążeniami jej budżetu domowego związane z egzystencją (1100 zł) prowadzi do odmiennych wniosków od tych, do których Sąd doszedł dotychczas. W przekonaniu, że skarżąca nie ujawniła w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej utwierdzają Sąd także okoliczności związane z prowadzeniem przez skarżącą działalności gospodarczej. Analiza potwierdzenia informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej z 10 listopada 2010 r. wskazuje, że obejmuje ona sprzedaż detaliczną żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, wyrobów tekstylnych, odzieży i obuwia na straganach i targowiskach, pozostałą sprzedaż detaliczną poza tymi miejscami, produkcję gotowych wyrobów tekstylnych i odzieży wierzchniej, w tym również obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania, sprzedaż przez domy wysyłkowe i internet (wszystkie w 2007 r.). Działalność w tym zakresie została zawieszona z dniem 1 grudnia 2010 r. Weryfikacja operacji, uwidocznionych na wyciągu z rachunku firmowego w "[...] Banku" nie usuwa wątpliwości, czy działalność gospodarcza skarżącej rzeczywiście została zawieszona. Po dacie zawieszenia działalności gospodarczej nadal są dokonywane operacje bankowe, w tym wpłat na konto firmowe (np. przelew zewnętrzny przychodzący z 8 grudnia 2010 r.), przy czym skarżąca nie wyjaśniła Sądowi, do jakiego okresu czasu po zawieszeniu działalności, związana była nadal umową z bankiem na prowadzenie rachunku firmowego oraz, czy i w jakiej dacie rachunek ten zamknęła, bądź też nie uczyniła tego i z jakich powodów lub też, że jest on związany z inną prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Budzi także wątpliwości kwestia związana z prowadzeniem przez skarżącą działalności gospodarczej w zakresie usług noclegowych i dystrybucji oraz handlu meblami. Skarżąca zaprzeczyła w piśmie z 3 stycznia 2011 r. (data wpływu 7 stycznia 2011 r.), będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu, że prowadzi usługi noclegowe. Wskazała, że zaprzestała tej działalności w 2009 r. Głównym profilem jej działalności był natomiast sklep meblowy, który po lipcu 2010 r. z uwagi na brak dochodów zlikwidowała. Na wyciągach z rachunków konta osobistego w "[...] Banku, [...] Banku", przedłożonych przez skarżącą na wezwanie Sądu, znajduje się e - mail: [...]", a na koncie firmowym w "[...] Banku" uwidocznione są operacje z firmami związanymi z branżą meblarską. Nie informowała natomiast skarżąca Sądu, że prowadziła internetową sprzedaż mebli, lecz jedynie sklep meblowy. W odniesieniu do zaciągniętego przez skarżącą kredytu podnieść należy, że spłata rat kredytu, czy pożyczek również nie stanowi wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Podkreśla się także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że małżonkowie mają obowiązek wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, nawet w sytuacji, gdy pozostają w separacji faktycznej (sygn. akt II GZ 12/05, II OZ 896/05). Powyższe utwierdza, że rozbieżności w złożonych przez skarżącą oświadczeniach i dokumentach, dotyczące jej sytuacji finansowej, utrudniają ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i stanowią podstawę do odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, skoro nie wykazała ona bez wątpliwości, co było jej obowiązkiem, że znajduje się w trudnej sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie, jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.