III SA/Kr 1263/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi R. R. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia za czynności i wydatki poniesione w charakterze kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uchyla zaskarżony akt Na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (dalej: ZUS) postanowieniem z 21 lipca 2016 r., [...] Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie VI Wydział Rodzinny i Nieletnich, ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu N. A. J. M. kuratora w osobie aplikanta radcowskiego – R. R. (dalej skarżący). Skarżący miał reprezentować ww. członka zarządu w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania powstałe na skutek nieopłacania przez A S.A. w K składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych. Pismem nadanym 12 sierpnia 2016 r. skarżący zwrócił się do ZUS z wnioskiem o przyznanie mu, jako kuratorowi, kosztów zastępstwa procesowego w wysokości przewidzianej prawem. W odpowiedzi, pismem z 26 sierpnia 2016 r. organ poinformował skarżącego o braku podstaw do przyznania żądanych kosztów. Organ zaznaczył, że po zakończeniu postępowania będzie przysługiwało wynagrodzenie i zwrot wydatków, do których poprzez analogię będą miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476). Organ powołał się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 października 2015 r., VIII SA/Wa 155/15. Pismem z tej samej daty organ zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego (wszczętego 18 sierpnia 2016 r.) prowadzonego w sprawie orzeczenia o przeniesieniu na N. A. J. M. odpowiedzialności za ww. zobowiązania płatnika A S.A. w K. Skarżącemu przesłano również kopie dokumentów zgromadzonych w sprawie, dotyczących postępowania. Pismem nadanym 30 sierpnia 2016 r. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie postępowania w sprawie, podtrzymując jednocześnie wcześniej złożony wniosek o zwrot kosztów postępowania. Decyzją z 22 września 2016 r. ZUS orzekł o odpowiedzialności ww. nieznanego z miejsca pobytu za zobowiązania płatnika A S.A. w K wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 22 884,10 zł. W ww. decyzji organ nie orzekł o kosztach postępowania administracyjnego. Decyzję doręczono skarżącemu 29 września 2016 r. wraz z pouczeniem o prawie wniesienia w terminie 1 miesiąca odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem organu, który wydał ww. decyzję. Jednocześnie, pismem z 30 września 2016 r. organ przyznał skarżącemu jako kuratorowi wynagrodzenie - 50 zł oraz zwrot wydatków na 2 listy polecone – 10 zł. Pismem nadanym 30 września 2016 r. skarżący ponownie zwrócił się do organu o przyznanie mu - jako kuratorowi ww. nieznanego z miejsca pobytu – wynagrodzenia w kwocie 4 800 zł oraz o zwrot wydatków na korespondencję w kwocie 15 zł. Jako podstawę prawną swojego żądania skarżący wskazał ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. oraz naruszenie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 listopada 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) poprzez jego niezastawianie, a w szczególności § 2 ppkt 3 tego rozporządzenia. W odpowiedzi, pismem z 14 października 2016 r., organ odmówił skarżącemu przyznania ww. kwoty. W ocenie organu kwota 50 zł była adekwatna do nakładów pracy i zakresu czynności podjętych w sprawie przez skarżącego. Ponadto niezasadne było żądanie dodatkowych 5 zł tytułem kosztów korespondencji, gdyż kwota ta nie dotyczyła bezpośrednio sprawy przeniesienia odpowiedzialności. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący domagał się jej zmiany poprzez przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu administracyjnym. Zaskarżanej decyzji zarzucił naruszenie: 1/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, poprzez jego niezastosowanie, a w szczególności § 1 pkt 2 tego rozporządzenia; 2/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 listopada 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, poprzez jego niezastawianie, a w szczególności § 2 pkt 6 w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, m.in. że organ stosuje w sposób wybiórczy i "tylko dla siebie zrozumiały" ww. rozporządzenie z 13 listopada 2013 r. Ponadto w piśmie z 26 sierpnia 2016 r. "organ sam poucza stronę oraz daje podstawę swojej decyzji cytując konkretne paragrafy z ww. aktu normatywnego". Skarżący podniósł, że w żadnym rozporządzeniu nie wskazano stawki 50 zł za prowadzenie sprawy. Organ ustalił sobie stawkę 60 zł z góry, po czym dokonał odjął od tej kwoty wydatki poniesione przez kuratora co w rezultacie dało 50 zł. Zdaniem skarżącego przyznanie mu ww. kwoty było skutkiem dokonanej przez organ błędnej wykładni i analizy przepisów. Tymczasem w sprawie należało w oparciu o § 1 ww. rozporządzenie zastosować znowelizowane i aktualnie obowiązujące rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, które określały wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego w wysokości 360 zł. Na poparcie swojej argumentacji skarżący wskazał na uchwalę Sądu Najwyższego z 7 maja 2013 r., I UZP 1/13. Skarżący dodawał, że wskazany w uchwale, ówczesny § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu to aktualny § 2 Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. W związku z czym wynagrodzenie należne kuratorowi to kwota 4 800 zł, a nadto należny zwrot wydatków 15 zł na wysyłkę korespondencji. W ocenie skarżącego również w analogicznej sprawie dotyczącej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółek – z art. 299 Kodeksu spółek handlowych stosować należało § 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Według skarżącego organ, traktował funkcje kuratora jako dodatek do całości postępowania, co było błędną praktyką, gdyż bez kuratora me można byłoby prowadzić postępowania. Natomiast przyznane mu wynagrodzenie 50 zł daje około 7 zł za godzinę pracy, gdyż kurator poświęcił na te wszystkie czynności koło 7 godzin. Kwota ta była niewspółmierna do pracy wykonanej przez kuratora, jego doświadczenia oraz wykształcenia. Skarżący wskazał, że w toku postępowania złożył 4 pisma, przeanalizował przesłane przez organ dokumenty oraz decyzję pod kątem możliwości jej zaskarżenia. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu, z uwagi na obowiązujące orzecznictwo, "w sprawach administracyjnych przysługują koszty według taryfy radcowskiej tylko w sytuacji gdy kurator jest adwokatem, co w niniejszej sprawie nie zachodzi". Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 23 lutego 2016 r., II SA/Bk 776/15. Postanowieniem z 16 grudnia 2016 r., [...] Sąd Okręgowy w K Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądowi Okręgowemu w Warszawie Wydziałowi Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei, postanowieniem z 18 września 2017 r., [...] Sąd Okręgowy w W Wydział Ubezpieczeń Społecznych uznał, że odwołanie skarżącego stanowi skargę na pisma ZUS, ustalające wynagrodzenie za czynności i wydatki poniesione w charakterze kuratora dla ww. nieznanego z miejsca pobytu, i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący, jako kurator dla nieznanego z miejsca pobytu członka zarządu, reprezentujący jego interesy w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za niewpłacone składki – uprawniony jest do żądania od ZUS kosztów obliczanych stosunkowo od wartości składek, za które przenoszona jest odpowiedzialność. Skoro skarżący był aplikantem radcowskim, to wynagrodzenie to należało obliczyć zgodnie z obowiązującym w dacie powołania kuratora §8 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1805). Dodatkowo, zgodnie §2 pkt 2 ww. rozporządzenia, wynagrodzenie kuratora mogło zostać powiększone o niezbędne i udokumentowane wydatki. Sąd zaznacza, że w obowiązujących przepisach brak jest wyraźnych reguł ustalania wynagrodzenia za czynności kuratora w postępowaniu administracyjnym. Z tych to powodów, orzecznictwo wypełniło istniejącą od lat lukę legislacyjną i przyjęło poniżej opisane zasady: Na wstępie należy podkreślić, że w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) zwanej dalej w skrócie k.p.a.), nie wydaje się ani decyzji ani postanowienia, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Akt ten podlega kontroli sądu administracyjnego. Wysokość wynagrodzenia kuratora, z powodu braku wyraźnych przepisów – na co wskazał Sąd powyżej, ustalana jest per analogiam, zgodnie z obowiązującymi w dacie powołania kuratora przepisami rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie lub czynności radcowskie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Generalnie przepisy te określają identyczne zasady ustalania wynagrodzenia. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2018 r., I OSK 2123/17, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego dotyczącym składek na ubezpieczenie społeczne przyjmuje się, że wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalane według wartości przedmiotu sprawy (powołane w ww. wyroku: uchwała z 9 marca 1993 r., II UZP 5/93; uchwała z 7 maja 2013 r., I UZP 1/13). Sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i emerytalnego (lit. a, c, d) zostały bowiem wyraźnie odróżnione od spraw o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu (art. 476 § 5 pkt 2 lit. b k.p.c.). Są to sprawy ‘o podleganie ubezpieczeniom społecznym", a które zgodnie z 398² § 2 k.p.c. mieszczą się w kategorii spraw "o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego". Skarżący był aplikantem radcowskim, a więc należało stosować przepisy dotyczące radców prawnych. Zgodnie bowiem z art. 351 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2115) aplikant radcowski praktycznie uprawniony jest do zastępowania radcy prawnego, w tym w sprawach objętych świadczeniem pomocy prawnej z urzędu (art. 351 ust. 3). Sąd uznał więc, że ustanowienie aplikanta radcowskiego kuratorem nie może być bezpośrednią przyczyną dowolnego obniżenia wynagrodzenia – tym bardziej, ze jak wskazywał skarżący, i co właściwie było w sprawie bezsporne – nie ma jakichkolwiek przepisów, które dotyczyłyby tej kwestii. Powołany przez ZUS wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 23 lutego 2016 r., II SA/Bk 776/15 w ogóle nie dotyczy ustalania wynagrodzenia dla kuratora – aplikanta, czy też szerzej osoby nie posiadającej pełni uprawnień adwokackich czy też radcowskich. W ponownym rozpoznaniu sprawy wniosku skarżącej o przyznanie kosztów z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu ZUS zobowiązany będzie wydać akt z uwzględnieniem powyższych wskazań. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.