III SA/Kr 1327/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie S WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w N. nr [...] z dnia 29 lipca 2021 r. w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej nr [...] z dnia [...] 2021 r.; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej na rzecz skarżącej M. F. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 2 lutego 2021 r. Pani M. F. (skarżąca), studentka I roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. Skarżąca oświadczyła m.in., że nie pobiera świadczeń na innym kierunku studiów. Po przyznaniu skarżącej stypendium decyzją z [...] 2021 r. Komisja Stypendialna [...] Państwowej Uczelni Zawodowej w N powzięła informacje, że w rzeczywistości skarżąca studiowała również w okresach poprzedzających złożony wniosek o przyznanie stypendium. Oświadczenie dotyczące okresów studiowania zostało uznane za niekompletne, ponieważ jak wynikało z danych wprowadzonych w Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on, skarżąca : 1) w okresie od 1 października 2011 r. (brak daty skreślenia) studiowała przez 2 semestry na kierunku Filologia [...] na Uniwersytecie [...]; 2) w okresie od 1 lutego 2012 r. do 24 lipca 2014 r. - studiowała na kierunku Zarządzanie, studia pierwszego stopnia w Wyższej Szkole Zarządzania w W; Oddział [...] Wyższej Szkoły Zarządzania 3) w okresie od 1 października 2016 r. do 5 lipca 2019 r. - studiowała na kierunku [...], studia pierwszego stopnia w [...] Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w N; 4) w okresie od 1 października 2020 r. - studiowała na kierunku kosmetologia, studia drugiego stopnia w [...] Państwowej Uczelni Zawodowej w N. W związku z powyższymi okolicznościami Komisja Stypendialna [...] Państwowej Uczelni Zawodowej w N wznowiła postępowanie w przedmiocie przyznania stypendium, a następnie decyzją z [...] 2021 r. uchyliła wydaną poprzednio decyzję z dnia [...] 2021 r. w sprawie przyznania stypendium w kwocie 800 zł za okres od 1 lutego 2021 do 30 czerwca 2021 r.; odmówiła przyznania stypendium za ten okres oraz zobowiązała do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 2 400 zł z tytułu stypendium z okres 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. Zdaniem organu, skoro łączny 6-letni okres, w którym przysługiwało stypendium zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 478 z późn. zm.) upłynął w styczniu 2021 r. to wydana w sprawie decyzja powinna była zobowiązać również skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Rozpatrując odwołanie skarżącej, Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Państwowej Uczelni Zawodowej decyzją z 29 lipca 2021 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organ powołał się przy tym na interpretację zamieszczoną na stronie Ministerstwa Edukacji i Nauki oraz opinię Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyrażoną w piśmie z dnia 8 lutego 2019 r. syg. akt [...]. Zdaniem Ministerstwa, oznaczało to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie miało znaczenia, czy student występował po raz pierwszy o świadczenia oraz czy też pobierał je faktycznie dłużej. Organ zaznaczał, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wliczać należało także okresy studiowania przed wejściem w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. przed 1października 2018 r.). W wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej z [...] 2021 r. Powyższym decyzjom zarzuciła naruszenie: 1. art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną interpretację przepisu prowadzącą do ustalenia, że okres przysługiwanie statusu studenta jest tożsamy z okresem pobierania świadczenie i uznania, że okres studiowania przekraczający 6 lat wyłącza prawo do pobierania świadczeń socjalnych; 2. art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w niewystarczającym zakresie i niewyjaśnienie istoty sprawy, oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez brak ustalenia, czy skarżąca w okresie posiadania statusu studenta pobierała jakiekolwiek świadczenia i czy okres ich pobierania przekroczył 6 lat; 3. art. 6 k.p.a. poprzez działanie organu niezgodne z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także zrównanie interpretacji przepisu zamieszczonej na stronie Ministerstwa nauki i Szkolnictwa z ustawą oraz innymi źródłami prawa wskazanymi w art. 87 Konstytucji RP. W uzasadnieniu zarzutów skarżąca wskazała, że kształtująca się linia orzecznicza sądów administracyjnych potwierdza prawidłowość jej argumentacji, a powoływana przez organ interpretacja Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz opinia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego to wyłącznie prywatne analizy i nie mają żadnej mocy obowiązującej. Skarżąca powołała się przy tym na wyrok: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. II SA/Po 773/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 28 kwietnia 2021 r., II SA/Go 193/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., III SA/Kr 394/20. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak dotychczas i na poparcie prawidłowości swojej argumentacji powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Gliwicach z 20 maja 2021 r., III SA/Gl 306/21. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna ponieważ rację miała skarżąca, że do 6 – letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym nie należało wliczać okresu przysługiwania świadczeń przed wejściem w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. przed 1października 2018 r.). W związku z powyższym Sąd akceptuje i uznaje za własne poglądy sądów administracyjnych przytoczone w powołanych w skardze wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych. Co więcej, poglądy te są akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalał skargi kasacyjne uczelnianych organów stypendialnych (por. wyrok NSA: z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21 oraz z 3 listopada 2021 r., III OSK 4304/21). Zdaniem Sądu w przypadku świadczenia pomocy materialnej dla studentów jakim jest stypendium socjalne, ograniczenie jego przyznania (wynikające z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce) może nastąpić dopiero w sytuacji gdyby student pobierał faktycznie tego typu świadczenia przez okres 6 lat. Z tych to powodów Sąd w poniższej argumentacji powtórzył swoje stanowisko zaprezentowane chociażby w wyroku z 5 października 2021 r., III SA/Kr 559/21 (wyrok prawomocny). Co więcej stanowisko to zgodne jest z poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanymi w ww. wyroku z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21 i odwołującego się do przeważającej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Zgodnie więc z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w art. 88 określają kryteria, jakie powinny zostać spełnione, aby student mógł ubiegać się o stypendium socjalne. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium socjalne nie mogło zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżąca posiadała status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mogła otrzymywać stypendium, to jej uprawnienie do jego uzyskania wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce i wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem orzekającego Sądu, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. zapomogi), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki przyznania zapomogi, w art. 91 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki stypendium rektora, a w art. 359 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (wyroki te zostały powołane w ww. wyroku NSA z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21) Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do zapomogi lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organ, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium socjalnego (ściślej ujmując, jego otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekający w sprawie organ badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wliczył cały okres studiowania, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej, tj. czy faktycznie otrzymywała zapomogę. W konsekwencji powyższego, przyjęcie stanowiska, że wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania stypendium socjalnego z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację. Odnosząc się natomiast do treści powołanego w odpowiedzi na skargę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 maja 2021 r. III SA/Gl 306/21 to również i ten Sąd uznał, że: "Organy stypendialne obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę uznały, że w przypadku skarżącej upłynął już okres 6 lat, gdyż tyle trwał okres jej dotychczasowych studiów na obu kierunkach. Z takim stanowiskiem w świetle stanu faktycznego sprawy nie sposób się zgodzić". Z tego też powodu i tym wyrokiem Sąd zaskarżone decyzje uchylił. Różnica pomiędzy przytoczonymi w skardze i powyżej poglądami sądów administracyjnych, a powołanym w odpowiedzi na skargę wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach polega na tym, że zdaniem orzekającego w tej sprawie składu okres 6 lat "należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie niezależnie od tego, czy był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni. Natomiast stanowisko, jakie przyjęły w niniejszej sprawie organy stypendialne, że okres ten każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy, jest błędne". Wyrok ten jednak zapadł w specyficznej sytuacji tj. w sprawie skargi na odmowę przyznania stypendium Rektora za wyróżniające się wyniki w nauce. Niemniej jednak i w tym przypadku orzekający skład uznawał, że jednym z warunków potencjalnego przysługiwania stypendium, jest złożenie przez studenta wniosku o stypendium. Innymi slowy, pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach potencjalnie mógłby być rozważany, gdyby skarżąca w poprzednich latach składała wnioski o przyznanie stypendium socjalnego, a takiego stypendium by nie otrzymała, pomimo że byłoby ono jej należne. Z ustaleń organu nie wynika, aby w rzeczywistości tak było. W konsekwencji zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, powołany przez organ ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie jest adekwatny w sprawie. Ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie stypendium socjalnego, organ weźmie pod uwagę ocenę prawną, wynikającą z uzasadnienia orzeczenia, którą będzie związany na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, którego kierunek również wynika z niniejszego wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt I wyroku), a także zasądził od organu na rzecz skarżącego (pkt II) poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł – zgodnie z art. 200 i 205 §1 powołanej ustawy.