III SA/Kr 1350/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego P. C. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2016 r. oddającego wniosek o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. przyznał skarżącemu - zgodnie z jego żądaniem, prawo pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Sąd oddalił skargę wniesioną przez skarżącego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 27 maja 2016 r. W dniu 20 czerwca 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego – K. L. W urzędowym formularzu "PPF", skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, synem i córką, a jego status rodzinny i materialny jest zgodny z podanym we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych złożonym wcześniej w niniejszej sprawie oraz w piśmie z dnia 15 listopada 2015 r. stanowiącym jego uzupełnienie. W formularzu "PPF" złożonym dnia 21 października 2016 r., skarżący ujawnił, że w skład jego majątku wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 65 m2 oraz samochód osobowy marki Ford Focus z 2011 r. Zadeklarował brak oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki podał, że obciąża go kredyt hipoteczny w wysokości 160 000 zł, kredyt na samochód w wysokości 12 000 zł oraz debet na rachunku bankowym typu ROR w wysokości 25 000 zł. Miesięczna spłata zobowiązań z tego tytułu wynosiła około 1 500 zł, opłaty za prąd, wodę, telefony wynosiły łącznie około 600 zł. Skarżący wskazał, że jego żona nie pracuje zawodowo, córka uczy się, a syn pracuje na umowę o pracę, jako magazynier. Skarżący odmówił przy tym przedłożenia informacji o zarobkach syna, wskazując, że jest on dorosły i zarobione kwoty przeznacza na własne potrzeby. W piśmie z dnia 27 lipca 2016 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku, skarżący oświadczył, że jego syn co prawda jest zameldowany w domu rodzinnym, jednak "coraz rzadziej w nim przebywa i wszystko wskazuje, że wkrótce się usamodzielni", zatem nie oczekuje aby syn łożył jakiekolwiek środki na dom. Skarżący przedłożył płytę CD z plikami obejmującymi: 1) zeznanie PIT-37 za rok 2015 wraz z informacją PIT/O i informacją PIT-11, w którym wykazał dochód po opodatkowaniu małżonków rozliczających wspólnie – w kwocie 99 953,41 zł oraz nadpłatę w wysokości 1 704,00 zł, która została zwrócona skarżącemu; 2) wyciągi z rachunku bankowego, na który wpływało jego wynagrodzenie: w styczniu - kwota 7 906,93 zł, w lutym - 4 588, 37 zł, w marcu - 4 652,86 zł, w kwietniu – 4 624,88 zł, w maju - 4 569,89 zł, w czerwcu - 4 717,70 zł. W styczniu rachunek zasiliła dodatkowo kwota 226,14 tytułem nagrody, w marcu premia roczna – 5 365,65 zł, a w czerwcu kwota 1 704 zł stanowiąca zwrot nadpłaconego podatku za rok 2015 r. Z rachunku tego spłacane są raty kredytów (w czerwcu - kwoty 959,68 zł i 270 zł), opłaty za wywóz odpadów (35 zł), opłaty za energię elektryczną (w czerwcu - 210,77 zł), opłaty za telefony (w czerwcu - 145,50 zł i 132,54 zł) oraz dokonywane są zwyczajowe płatności związane z bieżącymi zakupami m.in. żywność, paliwo. Małżonkowie utrzymują ujemne saldo na tym rachunku przekraczające 23 000 zł (z przyznanego limitu zadłużenia 25 000 zł). Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu podał, m.in., że skarżący nie należy do osób biednych w potocznym tego słowa znaczeniu – miesięczny dochód gospodarstwa rodzinnego wyniósł w 2015 r. średnio 8 329,45 zł. Ponadto aktualnie skarżący nie ma już na utrzymaniu syna, który w zasadzie jest tylko zameldowany w domu, tym samym odpadła konieczność utrzymywania jednej osoby. Referendarz sądowy zaznaczył, że w wcześniej skarżący został już częściowo zwolniony z kosztów przede wszystkim z tego względu, że miewał problemy z terminowym regulowaniem płatności oraz wykazywał, że sumy obciążeń na rachunku bankowym przekraczają wysokość uznań. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podał, że spłaca między innymi kredyt hipoteczny zaciągnięty na remont domu. Zaznaczył, że nie stać go na wynajęcie firmy, która mogłaby kompleksowo wykonać prace, stąd remont prowadzony jest metodą gospodarczą. Skarżący przedłożył zdjęcia pomieszczeń, które wymagają jeszcze wykończenia. W dalszej części sprzeciwu podniósł, że nie przewidział, iż będzie musiał ponieść wydatki na sprawę wykroczenia drogowego, której konsekwencją jest niniejszy sprzeciw. Zaznaczył, że zdobyte wykształcenie oraz osiągnięty status w jego firmie sprawiły, że obecnie stać go na spłacenie kredytu i przeprowadzenie remontu - nie stać go jednak na wczasy, wynajęcie firmy remontowej czy wydatki na rzeczy przydatne lecz niekonieczne. Podał, że mimo zdobytego wykształcenia "nie wiedział, że wypicie trzech piw dnia poprzedniego może skutkować postawieniem przez Sąd, zabraniem prawa jazdy oraz skierowaniem na kosztowne badania lekarskie i psychologiczne". W chwili obecnej nie posiada środków, które pozwoliłyby mu opłacić radcę prawnego bez wpływu na bieżące funkcjonowanie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ referendarz prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a. następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest traktowane jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych, stąd dawniej opisywaną instytucję nazywano "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r., I GZ 97/14, wszystkie orzeczenia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, natomiast ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy do Sądu. Na obecnym etapie postępowania skarżący domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika. Porównując miesięczny dochód przypadający na gospodarstwo domowe skrżącego – 8 329,45 zł z ponoszonymi w ciągu miesiąca wydatkami, w ocenie Sądu skarżący jest w stanie ponieść koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Ponadto dochody osiąga również syn skarżącego, który, pomimo że skarżący stwierdził, iż "coraz rzadziej przebywa on w domu i wszystko wskazuje, że wkrótce się usamodzielni" to jednak nadal, w ocenie Sądu, pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Także podczas rozpatrywania poprzedniego wniosku skarżącego z zakresu prawa pomocy, skarżący – mimo że wykazał w oświadczeniu, że wspólne gospodarstwo domowe tworzą 4 osoby, odmówił przedłożenia informacji o zarobkach syna wskazując, "że jest on dorosły i zarobione potrzeby przeznacza na własne potrzeby". Natomiast w sprzeciwie skarżący podniósł, że remont domu prowadzony jest, m.in. po to "aby dzieci mogły funkcjonować normalnie", bez konieczności współdzielenia jednego pokoju. W ocenie Sądu powyższe wyjaśnienia skarżącego świadczą o trwającej silnej więzi rodzinnej, co m.in. przejawia się w uwzględnianiu przez skarżącego potrzeb syna (chęć zapewnienia mu we wspólnym domu odrębnego pokoju) i to pomimo faktu, że dorosły i samodzielny syn teoretycznie mógłby sam sfinansować tego typu prace remontowe prowadzone w jego interesie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 sierpnia 1982 r., III UZP 18/82 wskazał, "że nie jest możliwe dostatecznie ścisłe i wyczerpujące wyliczenie elementów, których wystąpienie wskazuje na pozostawanie członków rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym, ze względu na złożoność sytuacji faktycznych występujących w życiu, zależnych niejednokrotnie od warunków środowiska,(...). Dlatego ocena, czy osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Przykładowo świadczyć o tym będzie wspólne zamieszkiwanie w charakterze okresowego lub stałego domownika, udział i wzajemna współpraca przy załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, wspólne korzystanie ze sprzętu i urządzeń domowych, czy spożywanie posiłków itp." Ponadto Sąd ten wskazał, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał więc, że zasadne było analizowanie możliwości zarobkowych syna skarżącego w kontekście oceniania sytuacji majątkowej skarżącego i wspólnie z nim zamieszkujących członków rodziny. Ponadto, przyjmując nawet, tak jak chciał tego skarżący, że gospodarstwo domowe tworzą 3 osoby, to z wyliczeń Sądu wynika, że na jedną osobę w tym gospodarstwie przypada miesięcznie średnio kwota 2 776 zł, a zatem kwota znacznie wyższa od minimalnego wynagrodzenia w Polce. Ponadto, jak zauważył Referendarz w zaskarżonym postanowieniu, sytuacja skarżącego uległa polepszeniu od czasu złożenia w sprawie pierwszego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Na obecnym etapie postępowania skarżący nie podniósł, jak w pierwszym wniosku, by miał problemy z terminowym regulowaniem płatności. Również raty spłacanego kredytu, zaciągniętego na ściśle prywatny cel (959,68 zł oraz 270 zł) w porównaniu do miesięcznych dochodów gospodarstwa skarżącego nie przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy. Sam skarżący wskazał w sprzeciwie, że wysokość jego zarobków sprawia, że wraz z rodziną "może sobie pozwolić " i "stać go" na spłacanie kredytu hipotecznego, a zatem, również w ocenie skarżącego spłata kredytu nie stanowi nadmiernego uszczerbku dla budżetu rodziny. Natomiast okoliczność, że skarżącego nie stać na wczasy lub inne "niekonieczne wydatki" - jak podniesiono w sprzeciwie – nie może zmienić oceny Sądu na korzyść skarżącego, ponieważ tego typu wydatki nie mieszczą się w kategorii "koniecznego utrzymania siebie i rodziny". Sąd nie neguje, że wydatki na profesjonalnego pełnomocnika mogą ograniczyć wolne środki, które przeznaczone byłyby na inne wydatki skarżącego i jego rodziny, ale wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 246 § 1 w zw z. art. 245 § 3 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.