III SA/Kr 1356/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Ewa Michna Sędziowie: SWSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2021 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. B. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 października 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku (pisma) o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r., nr [...] orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 września 2017 r., nr [...] odmawiającej przyznania W. G. (dalej: "skarżący") świadczenia wychowawczego na córkę A. G. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 4 września 2017 r. Prezydent Miasta orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko A. G. Decyzją z dnia 9 listopada 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 września 2017 r. Postanowieniem z dnia 9 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt III SA/Kr 21/18) odrzucił skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. przyjmując, że nie ma ona statusu strony w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt III SA/Kr 22/18) oddalił skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku (sygn. akt I OSK 1227/19). Pismami z dnia 14 oraz 16 kwietnia 2018 r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe, wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności oraz dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi wydającemu decyzję – w postaci samotnego wychowywania dziecka przez skarżącego, a decyzja została wydana w wyniku przestępstwa – poprzez oparcie jej na fałszu intelektualnym w postaci przyjęcia, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad córką oraz, że córka nie pozostaje na utrzymaniu skarżącego, niewzięcie udziału przez stronę bez własnej winy w postępowaniu – skarżący nie został powiadomiony o treści wniosku z dnia 10.07.2017 r., ani o rezultatach wywiadu, ani o zakończeniu postępowania dowodowego, nie umożliwiono skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Skarżący podniósł, że A. G. w momencie uzyskania pełnoletności uzyskała status strony postępowania, którego dotyczy wniosek o wznowienie. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wznowiło postępowanie zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 149 § 1 w zw. z art. 150 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia i stanowi podstawę przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, a organem właściwym jest organ, który orzekał w ostatniej instancji. Organ stwierdził, że wniosek złożono w terminie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Organ podkreślił, że ocena istnienia przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, ocena zaistnienia przyczyny wznowienia postępowania oraz ewentualnego jej wpływu na treść rozstrzygnięcia będzie oceniana w toku postępowania przeprowadzonego w wyniku wydania postanowienia. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku (pisma) o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, że Kolegium wydając w dniu 20 grudnia 2019 r. postanowienie o wznowieniu postępowania zbyt pochopnie uznało, że skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania w terminie miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania. Skarżący w podaniu z dnia 17 kwietnia 2018 r. zawarł wniosek o "ewentualne przywrócenie terminu jeżeli taka konieczność istnieje". W ocenie Kolegium zdawał sobie zatem sprawę, że jego wniosek mógł zostać złożony z uchybieniem terminów ustawowych. Organ wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu wskazującego, że dopiero w dniu 16 kwietnia 2018 r. został poinformowany o możliwych przesłankach wznowienia. Kolegium wskazało, że pomiędzy odbiorem decyzji SKO z dnia 9 listopada 2017 r. a wnioskiem o wznowienie postępowania minęły cztery miesiące, a zatem termin ustawowy nie został dotrzymany. Podniesione przez skarżącego przyczyny – zły stan zdrowia, inwalidztwo, zła sytuacja dochodowa same w sobie nie uprawdopodabniają wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Kolegium stwierdziło, że termin, o którym mowa w art. 148 k.p.a. nie został dochowany, a równocześnie brak jest uprawdopodobnionych przyczyn mogących skutkować jego przywróceniem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że nie ma żadnego wykształcenia prawniczego, nie ma obowiązku znać przepisów procedury, z ostrożności procesowej jedynie złożył ewentualny wniosek o przywrócenie terminu. Skarżący podniósł, że jego stan zdrowia jest na tyle poważny, że błędne są ustalenia Kolegium, w których wskazano, że problemy ze wzrokiem, słuchem skarżącego nie uzasadniają wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący zarzucił SKO, że utożsamia bieg terminu do wznowienia postępowania z terminem doręczenia decyzji. Skarżący podniósł również, że wątpliwe jest czy Kolegium powinno rozpatrywać sprawę wznowienia postępowania ponieważ dotyczy ona samego organu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podniosło, że nigdy nie umniejszało stanu zdrowia skarżącego, a jedynie w realiach niniejszej sprawy uznało, że argumenty skarżącego nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Pismem z dnia 27 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał twierdzenia i zarzuty podnoszone przez skarżącego. Wskazał, że z treści wniosku o wznowienie wprost wynikało, że wniosek o przywrócenie terminu był złożony wyłącznie z ostrożności procesowej, co więcej przedstawiona dokumentacja medyczna potwierdza zaistnienie przesłanek jego przywrócenia, ponieważ wzrok skarżącego uległ poprawie dopiero pod koniec 2018 r., kiedy zostały przeprowadzone dwie operacje oczu. W oparciu o podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, albowiem nie zostały one pokryte w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedwcześnie uznało, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a także przedwcześnie uznało, że skarżący nie dochował terminu do jego złożenia. We wniosku z dnia 16 kwietnia 2018 r. skarżący podniósł, że podejmował wszelkie możliwe działania, odwołania konsultował korzystając z darmowej pomocy prawnej, miał bowiem wiedzę i świadomość działań wyłącznie na wskazanej drodze prawnej, którą zgodnie z wiedzą wykorzystał. Dopiero w dniu 16 kwietnia 2018 r. skarżący został poinformowany o możliwych przesłankach wznowienia. Z kolei w treści żądania skarżący wskazał: "Wnoszę o wznowienie powyższej decyzji zgodnie z załączonym pismem", "Proszę o ewentualne przywrócenie terminu jeśli taka konieczność istnieje". W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności powinno ustalić w jakim momencie skarżący rzeczywiście dowiedział się o zaistnieniu podstaw do wznowienia postępowania, a następnie ocenić czy wniosek o wznowienie został złożony w terminie. Dopiero w razie stwierdzenia, że wniosek został złożony po terminie organ powinien rozpatrzyć wniosek o jego przywrócenie, ponieważ z treści pisma strony wyraźnie wynika, że wniosek został w nim zawarty wyłącznie na wypadek, gdyby w ocenie organu doszło do przekroczenia ustawowych terminów wznowienia. Przy czym w takiej sytuacji również organ powinien wezwać skarżącego o uzupełnienie wniosku, poprzez uprawdopodobnienie braku winu w dotrzymaniu terminu. Wskazać należy, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania podstaw wznowienia i udowodnienia, kiedy konkretnie dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, czy też wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie postępowania wpłynęło przed upływem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., to jednak nie zwalnia organu z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia tej okoliczności, a następnie weryfikacji twierdzeń strony i przedłożonych przez nią dowodów oraz rzeczowego przedstawienia swojego stanowiska, w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (por. wyrok NSA z 8.03.2018 r., II OSK 2101/17, LEX nr 2476012, wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2021 r., II SA/Gd 614/20). Zadaniem organu jest zobowiązanie wnioskodawcy do przedstawienia środków dowodowych, za pomocą których może te okoliczności udowodnić, w nawiązaniu do treści złożonych pism. To organ jest bowiem gospodarzem postępowania i powinien czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu udziela im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.) (tak A. Golęba, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz wyd. II, H. Knysiak-Sudyka (red.), WKP 2019, LEX/el). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w świetle którego, strona nieposiadająca fachowego pełnomocnika, nie musi znać przepisów prawa w zakresie niezbędnym do prawidłowego nazwania poszczególnych instytucji prawa. Wystarczy, że wyartykułuje swoje żądanie w taki sposób, że jest zrozumiałe dla adresata, jakim jest organ państwowy, a to rolą organu administracji publicznej jest stosowanie odpowiednich instytucji prawa. Do obowiązków organu należy też jednoznaczne ustalenie treści pisma i woli wnioskodawcy w jego przedmiocie (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 kwietnia 2021 r., II SA/Ol 29/21, CBOSA). Podkreślić należy, że skarżący nie korzystał na etapie postępowania wznowieniowego z profesjonalnego pełnomocnika, a zatem rolą organu było ustalenie rzeczywistej treści wniosku, a w dalszej kolejności woli skarżącego w tym zakresie. Ustalenie, że podanie o wznowienie postępowania zostało złożone z uchybieniem terminu wymaga w pierwszej kolejności ustalenia przesłanki wznowieniowej, na którą powołuje się wnioskodawca. Ocena, czy wniosek o wznowienie postępowania złożony został w terminie, może zostać dokonana dopiero wówczas, gdy wiadomo jest, w oparciu o jaką przesłankę strona żąda wznowienia i kiedy dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia lub odpowiednio, kiedy dowiedziała się o decyzji (wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1592/18). Tymczasem, te podstawowe dla postępowania wznowieniowego okoliczności nie zostały ustalone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Organ praktycznie bez uzasadnienia przyjął, że wniosek został złożony po terminie oraz nie zachodzą przesłanki jego przywrócenia. Termin, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. jest terminem prekluzyjnym, który może być przywrócony na zasadach ogólnych, o których mowa w art. 58 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W przypadku zatem, gdyby organ ustalił, że doszło do niedotrzymania terminu przez skarżącego, winien rozważyć jego przywrócenie zgodnie z wnioskiem. Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, że w sytuacji, gdy strona twierdzi, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, a organ prowadzący postępowanie administracyjne będzie miał wątpliwości co do okoliczności powoływanych przez stronę, to powinien podjąć działania niezbędne do wyjaśnienia kwestii budzącej wątpliwość. Sam fakt występowania w art. 58 §1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia braku winy przez zainteresowanego przywróceniem terminu nie zwalnia organu od podjęcia działań, których celem z uwagi na słuszny interes obywateli będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych. Wysoce prawdopodobna jest bowiem sytuacja, w której podmiot wnoszący o przywrócenie terminu, po powzięciu informacji o wątpliwościach organu administracji publicznej, będzie w stanie przedstawić okoliczności prowadzące do nabrania przez organ prowadzący postępowanie pewności co do istnienia okoliczności, uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (por. też wyrok NSA z 11.02.2011 r., II GSK 222/10, CBOSA). W ocenie Sądu brak przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia daty dowiedzenia się przez skarżącego o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia stanowi naruszenie, o którym mowa w art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ od udowodnienia tej daty zależy dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Co więcej, w świetle art. 8 k.p.a. powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że mając na względzie ochronę zaufania obywateli do państwa, organ nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że uprzednio przedwcześnie przesądził kwestię dochowania terminu przez skarżącego, lecz powinien wnikliwie i starannie wyjaśnić z jakich przyczyn stwierdził, że skarżący nie dochował terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali: moment dowiedzenia się skarżącego o podstawie wznowienia (w stosunku do podstaw podnoszonych przez skarżącego), ustali czy wniosek o wznowienie został złożony w terminie, a także w zależności od dokonanych ustaleń, zbada czy zachodzą przesłanki przywrócenia tego terminu. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.