III SA/Kr 1365/14

Kraków, dnia 12 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: 1/ umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2/ oddalić wniosek o ustanowienie adwokata W dniu 25 września 2014 r. (data prezentaty sądu) Z. Ś. działający jako pełnomocnik G. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż żona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z nim i trzema córkami, a na jej majątek składa się nieruchomość lokalowa. Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, nie uzyskuje też dochodów. Postanowieniem z dnia 31 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1365/14 referendarz sądowy oddalił wniosek o ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie przedstawił w sposób przekonujący jej sytuacji materialnej mimo, że wiedział jakie informacje należy podać we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jakie dokumenty do niego dołączyć, gdyż już wcześniej składał takie wnioski w innych postępowaniach sądowych. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego Z. Ś. działając jako pełnomocnik swojej żony wniósł sprzeciw. Pismem z dnia 26 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał pełnomocnika skarżącej o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jej rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącej lub członków jej rodziny, podanie czy skarżąca lub jej mąż uzyskują dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo z dnia 4 grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego), w którym podał, że Sąd powinien zwrócić się o podanie informacji do MOPS-u. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa, w której skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jest sprawą z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy, a w związku z tym postanowiono jak w punkcie 1 sentencji działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z dnia 2 września 2010 r., I OZ 651/10, LEX nr 741897; postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., I OZ 74/08). Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 252 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przy tym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2006 r. II OZ 258/06). Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę faktyczną udzielenia prawa pomocy a ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też zgodnie z art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać m.in. oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącej nie uczynił zadość wymogom przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w sposób wystarczający do oceny sytuacji majątkowej, gdyż nie przedstawił żadnych danych o wysokości dochodów, wydatków miesięcznych G. Ś. i jej rodziny, co uniemożliwia weryfikację wiarygodności twierdzeń pełnomocnika skarżącej. Ten fakt przemawia za oddaleniem wniosku skarżącej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pełnomocnik skarżącej pomimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez udokumentowanie miesięcznych wydatków skarżącej związanych z utrzymaniem swoim i członków rodziny, na wezwanie to nie odpowiedział właściwie. Podał jedynie, że o wszystkie informacje sąd powinien zwrócić się do MOPS-u. Pełnomocnik G. Ś. nie nadesłał jednak wymaganych przez sąd dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy. W związku z powyższym sąd nie może rozpatrzyć wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 P.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.