III SA/Kr 1396/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie SO del. Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. sprawy ze skargi A Spółka Akcyjna z siedzibą w K na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 września 2011r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 6 września 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a., w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122 poz. 851 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869), Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2011 r. nr [...], znak: [...], o stwierdzeniu choroby zawodowej u G. W. pod postacią berylozy - wymienionej w poz. 10 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W przeprowadzonym dochodzeniu epidemiologicznym kontakt G. W. z berylem potwierdzono w A S.A. oraz w B S.A. Zarówno w A S.A. jak i w B S.A. beryl był stosowany w postaci zaprawy berylowej jako dodatek do stopów wysoko magnezowych w celu zabezpieczenia ciekłego metalu przed utlenieniem magnezu. W okresie od 1998 r. do 2000 r. G. W. będąc Dyrektorem Zakładu [...], według oświadczenia przedstawiciela zakładu A S.A. wykonywał prace związane z zarządzaniem Zakładu [...], w związku z czym sporadycznie wizytował hale produkcyjne, w których odbywał się proces produkcji stopów z użyciem zaprawy berylowej. Również według oświadczenia G. W. - pracując jako Kierownik Biura Handlu Zagranicznego (1994 - 1998) często przebywał w halach produkcyjnych w związku ze specyfiką prowadzonych prac: był odpowiedzialny za import zaopatrzenia surowcowego oraz różnych środków i materiałów pomocniczych, odpowiadał za eksport produktów oraz brał czynny udział w prowadzonych przedsięwzięciach inwestycyjnych. Pracując jako Dyrektor Zakładu [...] (od1998 r. – 2000 r.) a później już w strukturach B Sp. z o.o. jako Prezes Zarządu i Dyrektor Naczelny( 2000-2001),aby optymalizować działalność produkcyjną przebywał na halach produkcyjnych kontrolując wdrażanie swoich poleceń. W okresie zatrudnienia G. W. w A S.A. nie przeprowadzano pomiarów stężenia berylu w powietrzu środowiska pracy. Zarejestrowane w zakładzie wyniki badań stężenia berylu podczas topienia i odlewania stopów zawierających beryl były przeprowadzane w 1972 r. oraz na przełomie roku 1977-1978. Ośrodek Medycyny Pracy w dniu 31 sierpnia 2010 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u G. W. choroby zawodowej - berylozy. Ocena narażenia zawodowego dokonana przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego nie wykazała, aby na zajmowanych przez badanego stanowiskach pracy (specjalista ds. handlu zagranicznego, kierownik biura handlu zagranicznego, dyrektor zakładu [...], dyrektor ds. współpracy z zagranicą) istniało narażenie na beryl. Zgodnie z wiedzą medyczną przewlekła choroba berylowa jest schorzeniem powstającym w wyniku wdychania związków berylu, trwającego dłużej niż rok, w przebiegu którego występują objawy płucne i ogólnoustrojowe. Od początku okresu narażenia do wystąpienia pierwszych objawów mija średnio 10-15 lat, ale czas ten może się przedłużyć nawet do kilkudziesięciu lat po zaprzestaniu narażenia. Analiza dokumentacji medycznej wykazała, że po raz pierwszy objawy i dolegliwości ze strony układu oddechowego wystąpiły w 2001 roku. W 2002 r. postawiono rozpoznanie sarkoidozy. Obie jednostki chorobowe (sarkoidozę i berylozę) cechuje podobny obraz kliniczny, jednak brak narażenia zawodowego na beryl przemawia przeciwko rozpoznaniu berylozy. W trybie odwoławczym G. W. został skierowany na ponowne badania do Instytutu Medycyny Pracy [...]. W dniu 2 grudnia 2010 r., tenże Instytut wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej berylozy. Za przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznania zawodowej berylozy przemawia analiza danych epidemiologicznych dotyczących częstości występowania sarkoidozy w populacji ogólnej i berylozy w populacjach osób narażonych na beryl. Z analizy tej wynika ponad pięciokrotnie wyższe prawdopodobieństwo zapadnięcia na berylozę (w porównaniu do sarkoidozy ) u osoby, u której występował zawodowy kontakt z berylem. W związku z powyższym Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...], znak: [...], orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej u G. W. pod postacią berylozy. Odwołania od tej decyzji wniosły A S.A. w K oraz B S.A. w K. W odwołaniach tych podniesiono, że G. W. jako Dyrektor Zakładu [...] sporadycznie wizytował hale produkcyjne, w których odbywał się proces produkcji stopów z użyciem zaprawy berylowej. Tym samym zarówno charakter jego pracy jak też znikoma częstotliwość kontaktu ze środowiskiem, w którym dokonywano produkcji stopów, wskazują na istnienie małego prawdopodobieństwa, że G. W. zachorował na berylozę. W związku z tym narażenie pracownika wykonującego pracę biurową na styczność z czynnikami mogącymi powodować powstanie berylozy, jest nie tylko znikome ale należy je uznać za praktycznie nie występujące. Stanowisko takie potwierdzone zostało w orzeczeniu lekarskim Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 31 sierpnia 2010 r., w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - berylozy u G. W. W uzasadnieniu opisanej na wstępie zaskarżonej decyzji Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że Instytut Medycyny Pracy [...] stwierdził, iż analiza narażenia zawodowego w kontekście obrazu klinicznego stwierdzonego schorzenia daje wystarczające podstawy do rozpoznania u G. W. z przeważającym prawdopodobieństwem choroby zawodowej - berylozy. Powyższe orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy z dnia 2 grudnia 2010 r. było podstawą do stwierdzenia przez organ choroby zawodowej u G. W. pod postacią berylozy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniach organ wyjaśnił, że opinia w/w Instytutu zawarta w orzeczeniu lekarskim z dnia 2 grudnia 2010 r. miała w powyższej sprawie znaczenie decydujące, jako opinia jednostki II szczebla diagnostycznego, jednostki uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych. Na podstawie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalono, że G. W. miał kontakt z czynnikiem szkodliwym w postaci berylu. Pomimo, że kontakt ten występował jedynie w trakcie sporadycznie przeprowadzanych wizytacji na hali produkcyjnej to zgodnie z opinią Instytutu Medycyny Pracy ocena wielkości ekspozycji w przedmiotowej sprawie nie miała znaczenia orzeczniczego z uwagi na fakt, iż przewlekła choroba berylowa jest schorzeniem uwarunkowanym immunologicznie. Stwierdzenie kontaktu (nawet sporadycznego) G. W. z berylem w czasie pracy jest w tym wypadku kryterium wystarczającym. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A S.A. z siedzibą w K zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a tym samym rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o wadliwie zebrany materiał dowodowy, a także naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że schorzenie G. W. ma cech choroby zawodowej. Strona skarżąca podniosła, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych organ administracji orzekając o chorobie zawodowej, powinien mieć na uwadze, że opinia jednostki diagnostycznej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 k.p.a., który podlega ocenie organu orzekającego stosownie do art. 80 k.p.a. Organ inspekcji sanitarnej powinien zbadać, czy wydane orzeczenie lekarskie mające charakter opinii wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonywująco uzasadniona. W ocenie strony skarżącej, w niniejszym postępowaniu organ oparł swoją decyzję na stwierdzeniach zawartych w orzeczeniu lekarskim, które nie mogą być wystarczające do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej. Z uwagi na fakt, że obraz kliniczny berylozy wykazuje łudzące podobieństwo do sarkoidozy i ich odróżnienie na podstawie cech klinicznych czy reakcji na leczenie jest niemożliwe, bezzasadnym jest stwierdzenie przez Instytut Medycyny Pracy, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż stwierdzone schorzenie jest berylozą. Zdaniem strony skarżącej do wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej nie wystarczy stwierdzenie, ze zaistniałe objawy są podobne do tych, które charakteryzują daną chorobę. Tymczasem organ administracji na takiej właśnie podstawie stwierdził wystąpienie berylozy u G. W. Mając na uwadze powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z decyzja ją poprzedzającą i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu nie można bowiem w rozpatrywanej sprawie zarzucić organom orzekającym zarówno naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, skoro przepisy materialnoprawne organy zinterpretowały i zastosowały prawidłowo. W świetle art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze. zm.) za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, które weszło w życie 3 lipca 2009 r.( rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych; Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869, zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych). Stosownie do treści tego rozporządzenia na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. We wskazanym rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi, zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem, co najistotniejsze, wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest, więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne dotyczyło choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 10 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych – berylozy. Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy w sposób zasadny uznały, że zachodzą podstawy do stwierdzenia, iż u skarżącego występuje choroba zawodowa wymieniona pod pozycją 10 wykazu chorób zawodowych. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Przy czym, jak wynika z § 5 ust. 1 - 3 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych l lub II stopnia, wskazanych w tym przepisie. Jeżeli zaś przed wydaniem decyzji organ stwierdziłby, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający powinien zażądać uzupełnienia wydanego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest też pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Taki pogląd zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 20 maja 2002 r., która zachowuje nadal swoją aktualność (sygn. OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4) Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej w istocie nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie jest więc jedynym wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Tym samym związanie organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją informacji zawartych w orzeczeniu. Organ winien bowiem ocenić orzeczenie jako dowód w postępowaniu z zachowaniem kanonów wyznaczonych przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 752/09 - orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli w tym przypadku orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia przeszło przewidzianą przez przepisy weryfikację przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, która w swoim orzeczeniu w ocenie Sądu w sposób wystarczający uzasadniła swoje stanowisko, to nie można zarzucić organom orzekającym w niniejszej sprawie, że dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie w sposób wystarczający, zgodnie z postanowieniami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., materiału dowodowego, tj. z naruszeniem art. 80 k.p.a. Dokonana bowiem przez organy ocena orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy [...] pod kątem logiki, spójności oraz prawidłowości uzasadnienia (vide: m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1436/10; orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), nie budzi wątpliwości. Przekonywujące jest bowiem, że analiza danych epidemiologicznych dotyczących częstotliwości występowania sarkoidozy w populacji ogólnej i berylozy w populacjach osób narażonych na beryl, przy występowaniu, co bezsprzecznie wynika z karty oceny narażenia zawodowego (k. 46 akt administracyjnych), nawet nikłego kontaktu uczestnika postępowania – G. W. - w miejscu pracy ze związkami berylu, przemawia z przeważającym prawdopodobieństwem na występowania u badanego berylozy. Dodać przy tym należy, że okoliczność braku kontaktu uczestnika z berylem w środowisku pracy nie była wówczas na wstępnym etapie postępowania kwestionowana przez pracodawców. Protokoły z kontroli z 1 kwietnia 2010 r. i 29 marca 2010 r., przeprowadzonych przy udziale przedstawicieli zakładów i przez nich podpisanych, potwierdzają natomiast jednoznacznie, że beryl był stosowany w zaprawie do produkcji stopów aluminium i stopów wysokomagnezowych. Przedstawiciele kontrolowanych zakładów oświadczyli też, że G. W. wizytował sporadycznie hale produkcyjne. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że obraz kliniczny obu chorób jest, jak podkreślono we wskazanym orzeczeniu lekarskim, "łudząco podobny". Co najistotniejsze, odróżnienie na podstawie cech klinicznych, czy reakcji na leczenie jest niemożliwe. Prawdopodobieństwo zapadnięcia na berylozę w porównaniu do sarkoidozy, jest jednakże pięciokrotnie wyższe. Kwestie te znalazły swoje wystarczające odzwierciedlenie w motywach podjętych rozstrzygnięć, zgodnie z postanowieniami art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującą procedurą dotyczącą rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Skoro najistotniejsze jest ustalenie, czy choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i istnieje z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tą chorobą a pracą w narażeniu, co uczyniono, to brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości podjętych rozstrzygnięć. Organy inspekcji sanitarnej nie mogły też odmówić wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu jednostki orzeczniczej II stopnia. Podkreślić bowiem należy, że rozpoznawanie chorób zawodowych stanowi zagadnienie stricte medyczne, leżące wyłącznie w gestii upoważnionych do tego jednostek służby zdrowia. Orzekająca jednostka orzecznicza II stopnia w oparciu o wiedzę medyczną nie znalazła pozazawodowych czynników przedmiotowego schorzenia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uznając kontrolowane decyzje za zgodne z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w sentencji wyroku.