III SA/Kr 142/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Wojewody z dnia 17 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Twierdzi, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podaje, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych i dochodów. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że domaga się pomocy prawnika ponieważ skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego Wobec tego, że oświadczenia zawarte we wniosku wzbudziły u orzekającego wątpliwości poproszono skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych. Wezwany podał, że dom przy ul. A w K. gdzie zamieszkuje należy do jego rodziców. Z racji pokrewieństwa i braku własnych dochodów nie ponosi żadnych kosztów. Pozostając na utrzymaniu rodziców nie korzysta z pomocy społecznej. Pytany o źródła i wysokość dochodów rodziców, określenie jakie należą do nich nieruchomości, zasoby pieniężne i przedmioty wartościowe oraz przedłożenie płaconych przez nich rachunków za prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, RTV i telefon odparł, że wszystko co miał do powiedzenia wyjaśnił. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jego wniosek należało uznać w tym zakresie za bezprzedmiotowy i w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku skarżącego co do zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na drugie ze zgłoszonych żądań a mianowicie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Rozstrzygająca zaś dla uznania zasadności twierdzeń strony jest ocena złożonego przezeń oświadczenia, które z woli ustawodawcy ma być "dokładne" a owa "dokładność" stopniowana jest przekonaniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. «udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić» (...) 2. «dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić» (...) 3. «ujawnić, stwierdzić coś» wykazać się — wykazywać się «udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się». (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie przedstawił w sposób przekonywujący swojej sytuacji. Skupiając uwagę na naświetleniu akcentów, które w zamyśle potwierdzałyby tezę o zasadności przyznania mu prawa pomocy, konsekwentnie pomijał informacje uznane za niewygodne. Wiarygodność skarżącego podważa zwłaszcza nie dające się racjonalnie wytłumaczyć zatajanie informacji na temat źródeł i wysokości dochodów rodziców oraz należącego do nich majątku. Skarżący wiedział, bo został o tym pouczony, że w sytuacji gdy jest osobą bezrobotną, bez własnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego należy uwzględnić dochody oraz stan majątkowy rodziców (por. post. WSA w W-wie z 21 listopada 2005 r. III SA/Wa 1709/05). Także konieczność przedstawienia kopii dokumentów źródłowych w postaci płaconych przez rodziców skarżącego rachunków za prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, RTV i telefon nie była niczym nadzwyczajnym. Z uwagi na fakt, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08) poznanie wysokości obciążeń rodziców skarżącego i zestawienie tych do wysokości ich rzeczywistych dochodów oraz majątku pozwoliłby na weryfikację twierdzeń skarżącego i ocenę, czy można udzielić pomocy, bo tej obiektywnie nie są w stanie zapewnić mu rodzice. Unikając udzielenia prostych odpowiedzi o kwestie najzupełniej podstawowe i poprzestając na zbędnej polemice skarżący uniemożliwił jednak poczynienie takich ustaleń. W konsekwencji jeśli mimo spoczywającego na skarżącym ciężaru dowodu (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04) i podejmowanych ze strony sądu prób, skarżący nie chce przekonać sądu, jaka jest jego rzeczywista sytuacja życiowa więc jego wniosek podlega oddaleniu. Wskazując na to wypada też zwrócić uwagę skarżącemu, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną orientację w jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04) bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).