III SA/Kr 142/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 września 2022 r. nr WO-II.621.1.63.2021 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z 30 września 2022 r. nr WO-II.621.1.63.2021 Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez S. M. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 28 kwietnia 2021 r., orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu numer [...] położonego Osiedle N. [...] w K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691., dalej: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 274 z późn. zm., dalej: "u.e.l."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. 19 października 2020 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa H. (dalej: "Spółdzielnia") wystąpiła do Prezydenta Miasta Krakowa z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego pod adresem Osiedle N. [...] w K. z powodu niezamieszkiwania skarżącego pod wskazanym adresem od dwóch miesięcy, nieposiadania tytułu prawnego do nieruchomości przez skarżącego, zgonu S. Z. - osoby dysponującej tytułem prawnym do nieruchomości. We wniosku wskazała, że lokal zajmowany był na zasadach spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, które nie podlega dziedziczeniu. Powrót do miejsca zameldowania skarżącego był niemożliwy z uwagi na jego pobyt w zakładzie karnym. Skarżący w lokalu zamieszkał sam do aresztowania w sierpniu 2020 r., jego rzeczy osobiste zostały zabrane z lokalu przez jego kolegów, a następnie w lokalu wymieniono zamki. 22 października 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z lokalu przy Osiedlu N. [...] w K. Zawiadomienie skarżący odebrał osobiście w areszcie śledczym. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego pod wskazanym w decyzji adresem. W uzasadnieniu organ wskazał, że po osadzeniu skarżącego w zakładzie karnym, jego rodzina oddała sporny lokal Spółdzielni Mieszkaniowej "H." w K. Lokal po przeprowadzeniu deratyzacji oraz generalnego remontu, został zaplombowany przez administrację i przeznaczony na sprzedaż. Skarżący nie ma możliwości ponownego zamieszkania w lokalu. Organ I instancji podkreślił, że w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej osadzeniem w jednostce penitencjarnej orzecznictwo sądowo-administracyjne nie wymaga dobrowolności opuszczenia lokalu. W tym przypadku brak dobrowolności nie oznacza przeszkody do wymeldowania, ponieważ opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności, nie następuje wskutek bezprawnego postępowania innych osób. W odwołaniu skarżący wyjaśnił, że był jedyną osobą, mieszkającą w przedmiotowym lokalu, ponieważ S. Z. (jego wujek), który dysponował tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, nie koncentrował swoich spraw życiowych w nim, dlatego też jemu udostępnił ten lokal. Skarżący był przekonany, że dziedziczy prawa lokatorskie do mieszkania, po swojej matce. Wskazał, że 9 sierpnia 2020 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji pod adresem zameldowania i umieszczony w areszcie śledczym. Nie upoważnił nikogo z członków rodziny do opróżnienia mieszkania z jego rzeczy osobistych i przekazania lokalu Spółdzielni. Zatem działania te były działaniami bezprawnymi. Do opieki nad mieszkaniem uczestnik upoważnił J. K., jednak zostało mu to uniemożliwione, a w trakcie prowadzonego postępowania J. K. nie został nawet przesłuchany w charakterze świadka. Podkreślił, że gdy został zabrany przez Policję, mieszkanie było czyste, zadbane, wyremontowane, miało wymienione okna, drzwi, instalację wodną i elektryczną, kompletnie umeblowane, wyposażone w sprzęt AGD i RTV. Natomiast podczas jego pobytu w zakładzie karnym mieszkanie zostało zdewastowane. Podkreślił, że gdyby nie aresztowanie, to nie opuściłby przedmiotowego mieszkania. Jego zdaniem Spółdzielnia wykorzystała fakt jego aresztowania i w bezprawny sposób przejęła lokal. Z tych powodów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie wymeldowania z przedmiotowego lokalu. Decyzją z 28 czerwca 2021 r., znak: WO-II.621.1.63.2021 Wojewoda Małopolski uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 28 kwietnia 2021 r. oraz orzekł o odmowie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego pod adresem wskazanym w decyzji. W ocenie organu II instancji z zebranego materiału wynikało jednoznacznie, że skarżący koncentrował swoje sprawy życiowe w przedmiotowym lokalu. Ponadto, Wojewoda Małopolski uznał, że opuszczenie przez skarżącego mieszkania ma charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione, musiał zdawać sobie sprawę, że zostanie osadzony w zakładzie karnym, jednakże opuszczenie to nie ma charakteru trwałego. Skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Spółdzielnia. Wyrokiem z 21 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1196/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z 28 czerwca 2021 r. znak: WO-II.621.1.63.2021. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że aresztowanie skarżącego, brak tytułu prawnego do lokalu, opróżnienie lokalu z rzeczy skarżącego i przeniesienie posiadania przedmiotowego lokalu na rzecz właściciela lokalu – Spółdzielni, świadczy o tym, że opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter zarówno dobrowolny, jak i trwały. O trwałości opuszczenia lokalu świadczy nie tylko długość kary pozbawienia wolności. Decydujące znaczenia ma gdzie dana osoba koncentruje swoje centrum życiowe i jaką dana osoba utrzymuje więź z przedmiotowym lokalem. WSA w Krakowie wskazał, że w przedmiotowej sprawie do czasu wydania ostatecznej decyzji, skarżący nie podjął żadnej próby "powrotu" do opuszczonego lokalu, chociażby poprzez regularne płacenie czynszu za mieszkanie, uregulowanie zaległości czynszowych, czy też podjęcie próby uzyskania tytułu prawnego do lokalu. Nie podjął również żadnych prawnych działań mających na celu przywrócenie posiadania lokalu. W ocenie Sądu dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, istotne znaczenie ma również stwierdzenie obiektywnej możliwości powrotu do lokalu przez skarżącego. Skarżący nie dysponuje tytułem prawnym ani kluczami do lokalu mieszkalnego. Nadto, w lokalu tym nie ma żadnych rzeczy skarżącego. Sąd podniósł, że brak przebywania w lokalu połączony z brakiem tytułu prawnego oraz brakiem możliwości powrotu do lokalu, musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. Celem decyzji o wymeldowaniu jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Nie prowadzi do powstania, ani do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Brak wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego byłoby utrzymywaniem stanu fikcyjnego nie mającego odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro skarżący nie tylko faktycznie nie przebywa w lokalu mieszkalnym ale i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego. Wojewoda Małopolski po przeprowadzeniu ponownego postepowania utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z lokalu położonego pod adresem Osiedle N. [...] w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego miało charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione musiał zdawać sobie sprawę, że zostanie osadzony w zakładzie karnym. Organ zwrócił uwagę, iż skarżący deklarował powrót do lokalu po puszczeniu jednostki penitencjarnej, wskazywał, że ustanowił profesjonalnego pełnomocnika, który miał reprezentować jego interesy. Jednak do dnia wydania decyzji skarżący nie wystąpił do Spółdzielni o zawarcie umowy najmu spornego lokalu. Nie zrobił tego również jego pełnomocnik. Skarżący nie podjął żadnych działań, aby uzyskać tytuł prawny do lokalu, w którym zameldowany był na pobyt stały. W związku z powyższym, organ II instancji ocenił, że opuszczenie lokalu miało charakter zarówno dobrowolny, jak i trwały. Wojewoda zwrócił uwagę, iż przepis art. 35 u.e.l. wymaga dla zaistnienia przesłanek wymeldowania jedynie opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienia obowiązku wymeldowania. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. W świetle poczynionych ustaleń, kierując się celowością przepisów meldunkowych oraz ich porządkowym charakterem, Wojewoda Małopolski uznał, że decyzja Prezydenta Miasta Krakowa jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Pozostawienie spornego zameldowania sankcjonowałoby jedynie stan fikcji prawnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, iż przedmiotowa decyzja została mu doręczona dopiero 19 listopada 2024 r. Decyzja została przesłana na Areszt Śledczy przy ul. Montelupich 7 w Krakowie, gdy skarżący już w nim nie przebywał, nikt nie przesłał jej do właściwego zakładu karnego. Skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu, wskazał, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności chciałby wrócić do domu rodzinnego w przedmiotowym mieszkaniu. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 30 września 2022 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej odrzucenie względnie oddalenie, potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podniósł, iż skarżący nie wnosił o wznowienie postępowania w rozumieniu art. 147 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. lub zastosowania innego środka lecz domaga się jedynie uchylenia zaskarżonej decyzji. Pismem z 19 stycznia 2026 r. uczestnik postępowania – Spółdzielnia Mieszkaniowa H. wniosła o oddalenie skargi. W czasie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i zawarte w niej wnioski. Wskazał, że skarżący wyraża wolę powrotu do nieruchomości, po wyjściu z aresztu chce ponownie zamieszkać w lokalu. Zaznaczył, że z uwagi na pozbawienie wolności, skarżący był pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (czyli organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2024 r., II OSK 320/23) norma zawarta w art. 153 p.p.s.a. ma charakter doniosły i bezwzględnie obowiązujący. Oznacza bowiem, że ani organy administracji publicznej, ani sądy orzekające ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniach sądu, gdyż są nimi związane. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności) (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el 2021). Wojewoda Małopolski był związany wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 lutego 2022 r. (III SA/Kr 1196/21). W wyroku WSA wskazał, że brak tytułu prawnego do lokalu, opróżnienie lokalu z rzeczy skarżącego i przeniesienie posiadania przedmiotowego lokalu na rzecz właściciela lokalu – Spółdzielni, świadczy o tym, że opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter zarówno dobrowolny, jak i trwały. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, istotne znaczenie ma również stwierdzenie obiektywnej możliwości powrotu do lokalu przez skarżącego. Skarżący nie dysponuje tytułem prawnym, ani kluczami do lokalu mieszkalnego. Nadto, w lokalu tym nie ma żadnych rzeczy skarżącego. Sąd podniósł, że brak przebywania w lokalu połączony z brakiem tytułu prawnego oraz brakiem możliwości powrotu do lokalu, musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. Wojewoda Małopolski w zaskarżonej decyzji uwzględnił wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego, miało charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione musiał zdawać sobie sprawę, że zostanie osadzony w zakładzie karnym. Organ zwrócił uwagę, iż skarżący deklarował powrót do lokalu po puszczeniu jednostki penitencjarnej. Jednak do dnia wydania decyzji skarżący nie wystąpił do Spółdzielni o zawarcie umowy najmu spornego lokalu. Skarżący nie podjął żadnych działań, aby uzyskać tytuł prawny do lokalu, w którym zameldowany był na pobyt stały. W związku z powyższym, organ II instancji ocenił, że opuszczenie lokalu miało charakter zarówno dobrowolny jak i trwały. Podkreślić należy, że Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę również związany jest wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 lutego 2022 r. (III SA/Kr 1196/21). Wskazać należy, że postępowanie w sprawie wymeldowania ma na celu jedynie ustalenie okoliczności faktycznych, czy dana osoba dobrowolnie i trwale opuściła lokal, w którym była zameldowana, nie są w tym postępowaniu rozstrzygane żadne kwestie prawne, w tym w szczególności kwestie tytułu prawnego do lokalu. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności ze stanem faktycznym, niezależnie od prawa do lokalu. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną był brak posiadania przez skarżącego tytułu prawnego do lokalu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3169/00, CBOSA). Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W toku postępowania o wymeldowanie organ jest zatem zobowiązany do ustalenia nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. Konieczne jest ustalenie zarówno elementu dobrowolności, jak i trwałości opuszczenia lokalu. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem ustawowa przesłanka wymeldowania, polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona także w przypadku, gdy opuszczenie lokalu wynika z faktu odbywania kary pozbawienia wolności, gdyż w takich warunkach należy przyjąć, że pobyt w lokalu ustał na skutek okoliczności, za które winę ponosi osoba wymeldowana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 334/19). W wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 35 u.e.l. obejmuje przypadek opuszczenia miejsca stałego pobytu pod wpływem przymusu realizowanego przez organy państwa. Jak słusznie wskazał w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2418/18): "na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji wola skarżącego ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej". Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu zasadnie orzekły organy I i II instancji, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wymeldowania skarżącego, ponieważ doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącego. Równocześnie, Wojewoda Małopolski wydając zaskarżoną decyzję – był związany wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i wszystkie zawarte w wyroku wskazania uwzględnił przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi – zgodnie z wnioskiem zawartym w odpowiedzi na skargę. Z akt sprawy wynika bowiem, że po rozmowie telefonicznej ze skarżącym decyzja została wysłana na adres faktycznego miejsca pobytu skarżącego w Zakładzie Karnym w Kielcach i doręczona skarżącemu 19 listopada 2024 r., a zatem skarga została złożona w terminie. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowym zastosowaniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji naruszeń dających podstawę do jej uchylenia, z tego względu na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.