III SA/Kr 1434/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Barbara Pasternak Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego T. K. kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. T. K. był zatrudniony w Kopalni Węgla Kamiennego A w W od 1957r. do 1964r. jako elektryk dołowy i w Fabryce B S.A. w G w okresie od 1964r. do 1978 r. jako elektromonter. Od roku 1978 przebywa na rencie. I. Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2000r. Nr [...] nie stwierdził u T. K. choroby zawodowej: przewlekłego spastycznego nieżytu oskrzeli (poz. 4 wykazu chorób zawodowych), oraz zawodowego uszkodzenia słuchu (poz. 15 wykazu chorób zawodowych do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. T. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny Delegatura, decyzją z dnia [...] 2000r., Nr [...], - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. T. K. wniósł skargę na powyższą decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Krakowie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2003r. sygn. akt II SA/Kr 1501/00 - uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. II. Kolejną decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r. uchylił Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. III. Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją Nr [...] z dnia [...] 2005 r., znak: [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego, wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia z 1983r. T. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2005 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. T. K. wniósł skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 września 2006r., sygn. akt: III SA/Kr 837/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. IV. Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2008r., znak [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2008r. nr [...]. T. K. wniósł skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 maja 2009r. sygn. akt III SA/Kr 1145/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07, który orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. V. Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerosoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego - poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na uzupełniające orzeczenia lekarskie Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 3 grudnia 2009r. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 23 października 2009r. weryfikujące uprzednio wydane orzeczenia, w których organy jednoznacznie stwierdziły brak podstaw do orzeczenia zawodowej etiologii rozpoznanych u skarżącego chorób z uwagi na długoletni okres (ok. 30 lat) od zaprzestawania pracy zawodowej oraz z uwagi na objawy chorób nie potwierdzające ich zawodowej etiologii. T. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 29 marca 2010 r., znak: [...] - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa , w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w związku z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 2 obowiązującego od dnia 3 lipca 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych: "postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia", tj. w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. W związku z powyższym nie ma podstaw do weryfikacji orzeczeń wydanych na podstawie tego rozporządzenia przez jednostki właściwie do orzekania w sprawie chorób zawodowych. W sprawie orzekały jednostki orzecznicze I i II stopnia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych. Obie jednostki orzecznicze wydały spójne i jednoznaczne orzeczenia lekarskie, w których zostały uwzględnione zalecenia zawarte w wyroku WSA w Krakowie. W orzeczeniach lekarskich nie rozpoznano u T. K. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego - wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych. Bezspornym jest, iż : -T. K. w latach 1953-1964 był narażony na pył węgla kamiennego oraz w latach 1964-1978 mógł być okresowo narażony na szkodliwe działanie pyłu oraz substancji chemicznych (fluorowodoru, ksylenu, chromu, ozonu oraz tlenków azotu), - stwierdzono u T. K. istnienie choroby - przewlekłego zapalenia oskrzeli. Powyższe jest jednak niewystarczające przy braku stwierdzenia niewydolności oddechowej. Brak jest dowodów na to aby w okresie pracy zawodowej jak i po jej zakończeniu stwierdzane były cechy niewydolności oddechowej. Podsumowując, organ odwoławczy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia u strony choroby zawodowej wymienionej w poz. 4 załącznika do rozporządzenia z 1983r., a sam fakt pracy w środowisku, gdzie występowało narażenie na czynniki szkodliwe nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przy braku rozpoznania istnienia skutków szkodliwego oddziaływania tych czynników na organizm człowieka. T. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. W szczególności zarzucił naruszenie przez organ przepisów postępowania - art. 7, 77 i 80 k.p.a. prowadzących do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, niezasadne uznanie, że wniosek o dopuszczenie dowodu opinii biegłych nie znajduje uzasadnienia, przyjęcie, że brak jest dowodów na istnienie u skarżącego niewydolności narządu oddechowego i niewłaściwą ocenę działania czynnika szkodliwego, nieprzeprowadzenie przez organ z urzędu na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny, nieprzeprowadzenie dowodu ze świadków na okoliczność nałogowego palenia przez skarżącego tytoniu. Podkreślił, że pogorszenie się stanu zdrowia po zaprzestaniu zatrudnienia było konsekwencją wykonywania przez niego pracy w warunkach szkodliwych. Choroba narządu oddechowego ujawniła się już podczas pracy na stanowisku pracy narażonym na działanie czynników szkodliwych jednakże ze względu na jej ukryty charakter i rozwijające się stopniowo objawy skarżący nie odczuwał w okresie 5 lat po zaprzestaniu pracy skutków działania czynników drażniących. Nadto wniósł o: 1. dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy medycyny na okoliczność ustalenia czy narażenie T. K. na działanie substancji toksycznych tj. fluorowodór, ksylen, chrom, ozon, tlenek azotu mogło stać się przyczyną jego częstych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych (stany zapalne oskrzeli) prowadzących w konsekwencji do wystąpienia u niego choroby zawodowej określonej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, 2. dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka R. K., zam. K, D 230 na okoliczność, iż nie palił tytoniu od około 1978r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 546/10 oddalił skargę T. K. T. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. II OSK 723/11- uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że w sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozważył w dostateczny sposób okoliczności sprawy, które przesądzają o tym, które przepisy prawa znajdują w niej zastosowanie. A mianowicie, WSA w Krakowie miał na uwadze jedynie postępowanie w sprawie choroby zawodowej od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2008r. Sąd pierwszej instancji pominął postępowanie, jakie toczyło się w tej sprawie przed tą datą i wcześniej wydane decyzje i wyroki: NSA i WSA w Krakowie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest danych w tym zakresie, a mają one decydujące znaczenie dla zastosowania określonych przepisów prawa materialnego. Z dniem 3 lipca 2009 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych - § 12 rozporządzenia. Jak stanowi przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, z zastrzeżeniem ust. 2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Natomiast postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia – § 11 ust. 2 rozporządzenia. WSA w Krakowie przyjął, że w sprawie zastosowanie znajduje § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. Opierając się na takim założeniu, Sąd pierwszej instancji uznał, iż w sprawie organy inspekcji sanitarnej zasadnie stosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych, gdyż postępowanie zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed dniem 3 września 2002 r. Tymczasem jak wynika z akt sprawy - wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. nie było postępowaniem wszczętym i niezakończonym przed dniem 3 września 2002 r. W tym stanie rzeczy postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. jest postępowaniem wszczętym w 1998 r. i niezakończonym przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje przepis § 11 ust. 1 tego rozporządzenia. To zaś oznacza, iż w sprawie organy inspekcji sanitarnej winny stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, z tym zastrzeżeniem, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Z powyższych względów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny zaskarżonej decyzji nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie kontroli legalności tej decyzji. Powyższe uchybienia należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art.1 § 1 p.u.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tych przepisów postępowania pozostaje w bezpośrednim związku z naruszeniem prawa materialnego tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, gdyż – jak wyżej już wskazano – przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym należało uznać, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy zaskarżenia. Chybiony jest natomiast zarzut kasacyjny dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 k.p.c. Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Powyższy przepis może zostać naruszony tylko wówczas, gdy Sąd przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 roku, II CK 372/05, LEX nr 172186). Pamiętać bowiem należy, iż przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów k.p.c., ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż odpowiednie przepisy k.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. A zatem, w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., powoływanie się na przepisy k. p. c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego. WSA w Krakowie nie można zatem skutecznie zarzucić naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. Odnośnie wniosku pełnomocnika skarżącego o zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie u T. K. choroby zawodowej NSA stwierdził, iż wniosek ten jest sprzeczny z przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzkie sądy administracyjne dokonują kontroli legalności zaskarżonych decyzji zaś Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli zarówno wojewódzkie sądy administracyjne jak i NSA nie są uprawnione do orzekania za organy administracji publicznej. To zaś oznacza, iż NSA nie mógł wydać orzeczenia, o jakie wniesiono. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz.1270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł 190 znajduje zastosowanie, gdy doszło do wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1, a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. W takim wypadku sąd ten związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Użyte w art. 190 p.p.s.a.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć wąsko, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie, a także organ administracji nie mogą zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi lub skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (w odniesieniu do art. 190 p.p.s.a.). Taka sytuacja zaistniała w sprawie. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u T. K. jest postępowaniem wszczętym w 1998 r. i niezakończonym przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869). W takiej sytuacji zastosowanie znajduje przepis § 11 ust. 1 tego rozporządzenia. To zaś oznacza, iż w niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej winny stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, z tym zastrzeżeniem, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Z powyższych względów dokonana przez Sąd ocena zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji kontrola legalności tych decyzji wskazuje, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, gdyż – jak wyżej już wskazano – przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Dlatego też uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy uwzględnią oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.