III SA/Kr 147/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. T. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. T. na działanie pracowników Urzędu Miasta i pracowników Urzędu Dzielnicowego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwoma synami i synową. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 72 m2, siedemdziesięciometrowa nieruchomość dla której prowadzona jest KW [...] oraz należące do jednego z synów gospodarstwo rolne o areale 6,21 ha. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody skarżący oszacował na kwotę 2249 zł uwidaczniając, że składa się na to 897 zł jego renty z KRUS, 785 zł emerytury żony z ZUS i 567 zł renty ZUS jednego z synów. Wezwany przedłożył kopię rachunku za gaz na 840 zł jednak nie z ostatniego okresu rozliczeniowego a obejmującego miesiące zimowe: styczeń i luty (vide: faktura), kopię rachunku za telefon na 28,06 zł (faktura), kopie rachunków za prąd na około 180 zł (rachunki). Zamiast wskazywanych odcinków świadczeń emerytalno-rentowych z ostatniego miesiąca przedstawił kopie ostatni otrzymanych decyzji. Poproszony o wyjaśnienie jaki dział produkcji rolnej prowadzi jego syn T. i określenie jaki z tego tytułu odnotowuje średni miesięczny dochód podniósł, że choć rzeczony zamieszkuje z małżonką w domu skarżącego to jest "to oddzielna rodzina". Synowa jest uczennicą i poszukuje pracy. Wedle słów skarżącego syn nie prowadzi gospodarstwa bo oddał je w dzierżawę, zostawiają sobie tylko 1 ha pola na uprawy przydomowe z czego korzysta cała rodzina. Rachunki za media jak dotąd płacił skarżący ale gdyby nie miał na to środków zapłaciłby je syn, który płaci rachunki za wywóz śmieci i kanalizację. Syn T. jest zatrudniony w fabryce [...] w N. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa więc na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W realiach rozstrzyganego przypadku skorzystano z tego uprawnienia wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających wysokość pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych, dokumentów pozwalających oszacować rzeczywiste miesięczne wydatki tego gospodarstwa domowego, wreszcie złożenie dodatkowych oświadczeń, które pozwoliłby zorientować się w sytuacji finansowej drugiego z synów. Zgodnie z wezwaniem skarżący przedstawił tylko cześć z żądanych dokumentów a mianowicie kopie decyzji organów emerytalno-rentowych. Gdy chodzi o rachunki medialne to za prąd i telefon przedstawił właściwie, natomiast przy gazie dopuścił się manipulacji tego rodzaju, że rachunek przedstawił nie z ostatniego okresu rozliczeniowego ale chronologicznie wcześniejszy, z okresu zimowego. Nie przedłożył także rachunków za nieczystości poprzestając na zdawkowych wyjaśnieniach, że te jego syn T. zapłacił z góry za cały rok. Choć wiedział, że istotna dla oceny zasadności jego starań jest wiedza na temat możliwości finansowych drugiego z synów skarżący starał się przemilczeć tę kwestię poprzestając na zdawkowym wyjaśnieniu, że ów nie prowadzi już gospodarstwa rolnego gdyż je wydzierżawił a obecnie zatrudniony jest w fabryce [...] w N. Nadto wedle słów skarżącego choć "syn T. T. z żoną mieszka w domu skarżącego" to jest to oddzielna rodzina. Problem w tym, że wyjaśnienia takie pomijając ich gołosłowność są dalece niewystarczające. Pomijając niekonsekwencję skarżącego (vide: formularz PPF), zauważyć wypada, że wprawdzie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani wydane na podstawie jej art. 256 rozporządzenie wykonawcze nie zawiera definicji użytego w rubryce 6 formularza PPF pojęcia <>, jednak nie powinno ulegać wątpliwości, że jego istota zasadza się w łącznym zaopatrywaniu się przez osoby wspólnie zamieszkujące na potrzeby codzienne dla domu i wspólne prowadzenie kuchni. Wydaje się też dopuszczalnym by w obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej pojęcie <> rozumieć szeroko. Taki zaś obraz wyłania się w przypadku rodziny skarżącego gdzie wszyscy zamieszkują razem w jednym domu, partycypując razem w kosztach jego utrzymania, wspólnie korzystają z przydomowe pola na którym syn uprawia trochę ziemniaków i warzyw. Siłą faktu takie obopólne korzyści zazębiają się ze sobą ściśle. To prowadzi do wniosku, że próba dokonania sztucznego rozdziału gospodarstwa domowego syna wynika z przyjętej przez skarżącego taktyki procesowej mającej na celu unikniecie ujawnienia wysokości i źródeł dochodów syna. To budzi sprzeciw. Skoro bowiem strona twierdzi, że potrzebuje pomocy (w tym przypadku ustanowienia adwokata), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę nie będzie wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy syna skarżący nie będzie w stanie ponieść pełnomocnika z wyboru, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Silnego zaakcentowania wymaga, że z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 kro). Zarazem trzeba pamiętać, że pojęcie wzajemnego wspierania się jest w tym samym stopniu ogólne i pojemne aby pozwalało na objecie nim różnorakich form i sposobów pomocy stosownej do sytuacji życiowej osoby, której ta pomoc jest potrzebna. Innymi słowy oznacza to, że jak długo syn jest w stanie ofiarować ojcu pomoc tak długo taki jego obowiązek wyprzedza w tym zakresie wszelką powinność państwa. Dzieje się tak dlatego, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym (por. H Knysiak - Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Problem w tym, że skarżący nie przedstawiając informacji o dochodach syna uniemożliwił dokonanie oszacowanie takiego poziomu wsparcia. Siłą faktu uniemożliwił też drugostronnie dokonanie oceny swych rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazując na to wypada po raz kolejny przypomnieć skarżącemu, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04) bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając na uwadze powyższe należało postanowić jak w sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).