III SA/Kr 1506/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak - Molczyk Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia 1 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B.B. Zespół Adwokacki nr [...] os. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z dnia 1 lipca 2014 r. [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (dalej: skarżącej) od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., znak: [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu położonego w K, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2014 r., orzekł o wymeldowaniu Z. S. z lokalu przy ul. W w K uznając, że skarżąca opuściła przedmiotowy lokal dobrowolnie i trwale. W odwołaniu Z. S., nie zgodziła się na wymeldowanie lokalu przy ul. W w K, podnosząc, że stan techniczny lokalu był bardzo zły, z uwagi na brak łazienki, ubikację, która znajdowała się na zewnątrz mieszkania oraz starą instalacje elektryczną, a od momentu odłączenia gazu, zamieszkiwanie w przedmiotowym mieszkaniu stało się bardzo uciążliwe. W dalszej części odwołania skarżąca wniosła o udzielenie informacji ile osób zamieszkuje w przedmiotowym budynku, kto wnosi opłaty z tytułu czynszu oraz kto został eksmitowany i oczekuje na lokal zastępczy. Skarżąca wniosła o zmianę decyzji. Decyzją z dnia 1 lipca 2014 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wskazał, że wymeldować można osobę, gdy całkowicie, dobrowolnie i trwale opuści lokal. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczą takie okoliczności jak: definitywne zerwanie wszelkiego kontaktu z miejscem pobytu stałego, zabranie z przedmiotowego budynku rzeczy osobistych i brak realnego zamiaru powrotu. Zdaniem Wojewody, organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca opuściła lokal przy ul. W, gdyż jak wynika z treści wniesionego odwołania stan ten nie uległ zmianie i trwa nadal. Postępowanie o wymeldowanie skarżącej z przedmiotowego lokalu wszczęto w dniu 22 października 2013 r. na wniosek Firmy Handlowo-Usługowej "J" J. N. Pracownica tej firmy I. A. wskazała, że skarżąca wraz z wnuczką, od wielu lat nie mieszkają w przedmiotowym lokalu, gdyż przeprowadziła się do lokalu przy al. P w K. Dodała, że nie zna powodów, dlaczego skarżąca z wnuczką wyprowadziły się z mieszkania przy ul. W, gdyż ani skarżąca, ani jej wnuczka nigdy nie zgłaszały żadnych oficjalnych żądań, co do konieczności przeprowadzenia remontu, czy też jakiś przeszkód uniemożliwiających im zamieszkiwanie w tym lokalu. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą w podeszłym wieku, niesprawną, inwalidką I grupy i najstarszym, żyjącym lokatorem przedmiotowej nieruchomości. Podkreśla, iż nigdy nie zalegała z opłatami za czynsz i media, pomimo że kolejni zarządcy budynku nie zadbali o zapewnienie godnych warunków mieszkania (brak łazienki - toaleta na korytarzu, brak gazu, który został odcięty ze względu na bezpieczeństwo). Podkreśliła, że budynek jest w bardzo złym stanie technicznym, brak godziwych warunków do zamieszkania, piece do ogrzewania są na węgiel, a instalacja elektryczna uniemożliwia podłączenie drugiej taryfy i zastosowanie ogrzewania elektrycznego. Podniosła też, że posiada tytuł prawny do przedmiotowego lokalu. Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przed organem I instancji I. A. podtrzymała wniosek o wymeldowanie skarżącej i podkreśliła, że ani Z. S., ani jej wnuczka nie kontaktowały się z zarządcą nieruchomości, wskazując, że chcą powrócić i ponownie zamieszkać w tym lokalu. Nie zwracały się także do administracji budynku o przeprowadzenie remontu w ich lokalu. Dodała, że co 5 lat budynek przy ul. W w K jest poddawany gruntownym ekspertyzom przeprowadzanym przez inspektora budowlanego i do tej pory nie wnosił on zastrzeżeń do tego budynku, które skutkowałyby koniecznością nakazania lokatorom opuszczenia przedmiotowej nieruchomości. Zeznania te potwierdził A. M., który jest kuratorem nieruchomości przy ul. W w K. Inne osoby przesłuchane podczas tej rozprawy w charakterze świadków: M. K., W. M. potwierdziły, że Z. S. od wielu lat nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. W w K. Zadaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy bezspornie potwierdza, iż skarżąca nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. W z zamiarem stałego przebywania. Opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącą nastąpiło wiele lat temu. Skarżąca dobrowolnie i świadomie opuściła miejsce pobytu stałego, koncentrując swoje sprawy życiowe w lokalu przy al. P w K, w mieszkaniu swojej córki. Natomiast sam fakt, iż skarżąca jest najemcą lokalu nr [...], ponosi opłaty czynszowe oraz pozostawiła w nim swoje rzeczy nie może być uznany jako koncentrowanie w tym lokalu swoich spraw życiowych. Powyższe ustalenia dają podstawę do wymeldowania skarżącej w przedmiotowego lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie Z. S. podniosła, że jest osoba poszkodowaną, wobec której stosuje się tryb administracyjny, nie biorąc pod uwagę jej racji. Wskazała, że nigdy nie otrzymała od kuratora kamienicy A. M. propozycji przeprowadzenia remontu w zajmowanym mieszkaniu, ani przyznania mieszkania zastępczego, spełniającego wymogi osób starszych i niepełnosprawnych. Wskazała, że nie opuściła świadomie i dobrowolnie swojego lokalu nr [...] przy ul. W, ma do niego tytuł prawny i pomimo złego stanu technicznego nadal płaci za niego bardzo wysoki czynsz. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej jako p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniają ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z dnia 1 lipca 2014 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie wymeldowania Z. S. z pobytu stałego z lokalu położonego w K na ul. W w K. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) dalej zwana ustawą, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęło się jednolite stanowisko, iż wydanie decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy musi być poprzedzone ustaleniem przez organ, że osoba wymeldowana faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego, oraz że opuszczenie lokalu ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyroki NSA z 14 maja 2010 r. II OSK 851/09, , NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. II OSK 302/05, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Dobrowolne opuszczenie lokalu ma miejsce wówczas, gdy wynika wyłącznie z woli osoby zainteresowanej, nie zaś z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Przesłanka trwałości spełniona jest natomiast, gdy dana osoba faktycznie nie przebywając w lokalu, ma zamiar opuszczenia go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Opuszczenie miejsca stałego pobytu nie oznacza więc tylko fizycznego przebywania w innym miejscu, ale musi towarzyszyć temu zamiar związania się z innym miejscem. Przy ustalaniu istnienia takiego zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniu osoby zainteresowanej. Dla oceny, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały niezbędne jest ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby mającej być wymeldowaną, czy też stoją z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich będą należeć w szczególności sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w innym miejscu a także obiektywna możliwość realizacji wyrażonej woli przebywania w danym lokalu (por. wyroki NSA z 19 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1577/09, WSA w Opolu z dnia 8 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Op 318/10, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność ustalenia, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały obliguje więc w każdym wypadku organy administracyjne do przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie, że zamiar opuszczenia lokalu rzeczywiście istnieje, w konfrontacji ze wskazanymi okolicznościami faktycznymi. Analiza akt administracyjnych, oraz uzasadnień zaskarżonych decyzji wskazują, że podjęte przez organ rozstrzygnięcia są nieprawidłowe, bowiem wydane zostały przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu tego materiału dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te wynikają z przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji administracyjnej powinno odpowiadać wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a., w tym także wyjaśniać motywy podjętej decyzji w sposób jasny i zrozumiały dla stron, oraz wskazywać między innymi z jakich przyczyn organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej okolicznościom przytaczanym przez stronę. Organ jest zatem obowiązany podjąć wszelkie niezbędne czynności proceduralne w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, na podstawie którego dokona ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dopiero wówczas może dokonać prawidłowej oceny tego stanu pod kątem zastosowania do niego konkretnej normy prawnej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1577/09 (publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl): "Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby jakiejkolwiek wątpliwości, co do istnienia wymienionej w art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności, przesłanki wymeldowania". Przyjmuje się, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ma on bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie będą mieć faktyczne ustalenia poczynione w sprawie przez organ, potwierdzające wolę wewnętrzną zainteresowanego opuszczenia lokalu. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy takiego postępowania jednak w sposób prawidłowy nie przeprowadziły. Niespornym jest, że skarżąca kilka lat temu wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu. Istotą sporu w przedmiotowym postepowaniu jest, czy organy prawidłowo ustaliły, że opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przede wszystkim stwierdzić należy, że organ I instancji dokonując ustaleń faktycznych oparł się wyłącznie na zeznaniach zarządcy kamienicy, jego pracownicy oraz dwójki lokatorów, którzy potwierdzili fakt wyprowadzenia się przez skarżącą z mieszkania przy ul. W. Na podstawie zeznań tych świadków, organ ustalił, że skarżąca opuściła przedmiotowy lokal w sposób dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu ustalenia organu są co najmniej przedwczesne. Przede wszystkim organ nie przesłuchał na ta okoliczność skarżącej, natomiast skarżąca w licznych pismach podnosiła, że jest osobą starszą, ma 94 lata, jest schorowana i wyprowadziła się z mieszkania tylko dlatego, że było ono w bardzo złym stanie technicznym, gdyż łazienka znajdowała się na korytarzu, mieszkanie było ogrzewane piecami na węgiel, a instalacja elektryczna uniemożliwiała podłączenie drugiej taryfy i ogrzewania elektrycznego. Po odcięciu przez zarządcę gazu w mieszkaniu, skarżąca została pozbawiona ciepłej wody i dlatego wyprowadziła się do córki, jednak "cały dorobek swojego życia" zostawiła w mieszkaniu na ul. W. Nadal także, co miesiąc opłaca bardzo wysoki czynsz za to mieszkanie, wynoszący 623 zł. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej dodatkowo wyjaśnił, że to zarządca doprowadził do tego, ze mieszkanie zajmowane przez skarżącą znajduje się w tak złym stanie technicznym, gdyż odłączył gaz, przez co pozbawił skarżącą ciepłej wody, nadto zlikwidował toaletę, która przynależała do mieszkania, a obecnie jest toaletą publiczną, dostępną dla wszystkich, przez co jest zdewastowana. Zlikwidował także komórkę na węgiel, która służyła do przechowywania opału, przez co uniemożliwił skarżącej korzystnie z lokalu, gdyż lokalu jest ogrzewany wyłącznie na węgiel, którego obecnie nie ma gdzie przechowywać. Jak już wskazano, organy nie przesłuchały skarżącej. Faktem jest, że organ zawiadomił skarżącą o rozprawie administracyjnej, jednak z pisma skarżącej z dnia 27 maja 2014 r. wynika, że skarżąca ma 94 lata, co wskazuje, że z uwagi na wiek skarżąca będzie miała trudności z przybyciem na rozprawę. Wskazać jednak należy, że organy mają możliwość przesłuchania skarżącej poza siedzibą organu i w tej sytuacji powinny z tej możliwości skorzystać. W świetle powyższych uchybień Sąd uznał, że organ I instancji, a następnie organ II instancji, nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego sprawy, zatem zebrany materiał dowodowy nie dawał podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wadliwy i wymaga jego uzupełnienia zgodnie z regułami dowodowymi określonymi w art. 75 i nast. k.p.a. Organy obu instancji nie wyjaśniły należycie okoliczności związanych z opuszczeniem przez skarżącą dotychczasowego miejsca zamieszkania, istotnych z punktu widzenia przesłanek wymeldowania wynikających z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Tym samym materiał dowodowy sprawy jest niewystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, a uzasadnienie decyzji nie odzwierciedla w sposób dostateczny wyników przeprowadzonej oceny dowodów, jak również nie zawiera niezbędnych ustaleń faktycznych, co również uniemożliwia pełną kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, iż w sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować wyeliminowaniem wadliwych decyzji z obrotu prawnego. Podkreślić należy, że ocena czy opuszczenie lokalu miało cechy trwałości i dobrowolności, należy do organu administracji, a nie do zarządcy lub świadków przesłuchiwanych w sprawie, których zeznania mają przyczynić się do ustalenia okoliczności faktycznych. Dowód z przesłuchania świadków służy organowi tylko do ustalenia przezeń stanu faktycznego sprawy natomiast oceny faktów dokonuje wyłącznie organ. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie stosownie do powyższych wskazań wynikających w szczególności z art. 7, 77 §1, 78 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w powiązaniu z normą prawa materialnego zawartą w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zgodnie z dokonaną jej wykładnią. Dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego koniecznym będzie przesłuchanie skarżącej na okoliczność ustalenia "dobrowolności i trwałości" opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu. Wobec stwierdzenia powyższych uchybień, które spowodowały, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, oraz z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.