III SA/Kr 1511/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2014 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U., z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2013 r., znak: [...], którą odmówiono B. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią S. S. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postępowanie administracyjne przed organem I instancji prowadzone było w związku z wnioskiem B. B. z dnia 30 lipca 2013 r. Decyzją z dnia [...] 2013 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił B. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego w związku z opieka nad babcią S. S. za okres od 1 lipca do 31 października 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, iż B. B. jest wnuczką osoby wymagającej opieki – S. S., ta natomiast została orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr akt: [...] z dnia 8 czerwca 1995 r. trwale zaliczona do pierwszej grupy inwalidów i nie pozostaje w związku małżeńskim. Organ ustalił nadto, że krewnymi I stopnia S. S. są J. S., W. S. i J. O., którzy nie mają możliwości sprawowania stałej opieki nad matką. B. B. po rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron w dniu 30 czerwca 2008 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 2 września 2008 r., zaś od 1 października 2009 r. do 30 czerwca 2013 r. korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie podjęła zatrudnienie w dniu 1 lipca 2013 r., z którego zrezygnowała po 20 dniach w związku z koniecznością sprawowania opieki nad S. S. Organ I instancji uznał, że zawarcie przez wnioskodawczynię umowy o pracę od dnia 1 lipca 2013 r. po utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, miało na celu jedynie umożliwienie skutecznego ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W konkluzji organ uznał, że B. B. nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu podjęcia opieki nad babcią S. S., stąd brak było podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła B. B., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą decyzją z dnia 24 października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu działające jako organ odwoławczy SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w okolicznościach sprawy zaistniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez B. B. a podjęciem przez nią opieki nad S. S., zaś podjęcie przez nią zatrudnienia miało prawdopodobnie na celu nie podjęcie opieki nad babcią, a jedynie skuteczne uzyskanie świadczenia opiekuńczego, skoro w okresie zatrudnienia wnioskodawczyni S. S. miała zapewnioną opiekę innych członków rodziny. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. B. wskazała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie z przyczyn w niej wskazanych. Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl 2 ww. przepisu "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio." Stosownie do ust. 4 art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych " Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny: 2) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko." W związku z definicją legalną rodziny, zawartą w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez którą rozumie się na gruncie tej ustawy "...następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko", budzą wątpliwości ustalenia organów w tym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że S. S. wymaga opieki. Z akt sprawy wynika jednakże, że zamieszkuje ona pod innym adresem niż skarżąca. W takiej sytuacji wyjaśnienia wymagała kwestia, czy mieszka ona sama, czy też z innymi osobami, z którymi się utrzymuje (osób utrzymujących się z połączonych dochodów; art. 3 pkt 12 ustawy), a co za tym idzie, kto zatem w świetle powyższej definicji stanowi rodzinę skarżącej w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto zwrócić należy uwagę, że organy w sposób nieprawidłowy oceniają kwestię spełnienia się przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że uprzednie przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być zupełnie bez znaczenia w sytuacji, gdy przesłanką warunkującą jego przyznanie jest także rezygnacja z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wobec powyższego osoby, którym organ działając władczo - przyznał decyzją administracyjną świadczenie pielęgnacyjne, uznać należy za te, które zrezygnowały z zatrudnienia, skoro bowiem warunkiem przyznania tego rodzaju świadczenia jest nie co innego, jak rezygnacja z zatrudnienia wobec konieczności sprawowania opieki nad chorymi członkami rodzin. Trafnie argumentuje WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 19 września 2013r., III SA/Gd 408/13, z którym stanowiskiem to należy się w pełni zgodzić (publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że "fikcją byłoby wymaganie od osób niepracujących – bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – podjęcia przez takie osoby pracy po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodujące w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna". Podnieść także należy, że uregulowanie zawarte w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. , Nr 69, poz. 415 ze zm.) definiując pojęcie bezrobotnego wskazuje, że jest to osoba, która – przy spełnieniu innych warunków – nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że nie stwarza podstaw do przyjęcia, iż osoba bezrobotna nie może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyznanie takiej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czy też specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak w tym wypadku, skutkuje natomiast w sferze stosunków zatrudnienia i bezrobocia, stanowiąc podstawę do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art. 33 ust. 4 pkt 1, w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13). Status osoby bezrobotnej nie może eliminować takiej osoby z grona tych, którym przysługują wskazane świadczenia. Wobec powyższego Sąd nie mógł podzielić zaprezentowanej w uzasadnieniach kontrolowanych rozstrzygnięć wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Powyższe obrazuje w sposób dostateczny, że zarówno SKO, jak i organ I instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego – artykuły 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy., a także naruszyły przepisy prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.