III SA/Kr 1546/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. sprawy ze skarg O. J. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 października 2013 r. nr [...], z dnia 23 października 2013 r. nr [...], z dnia 23 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargi oddala. Zaskarżonymi decyzjami z dnia 23 października 2013 r. nr [...], nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje Wójta Gminy z dnia [...] 2013 r.: 1/ nr [...] o odmowie przyznania O. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem A. J. legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności za okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r.; 2/ nr [...] o odmowie przyznania O. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem A. J. legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności za okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009r.; 3/ nr [...] o odmowie przyznania O. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem A. J. legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności za okres od 1 września 2009 r. do 31 grudnia 2010r. W uzasadnieniu organ podniósł, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2013 r. uchylone zostały postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012 r. nr [...], nr [...], a także nr [...] oraz poprzedzające je postanowienia Wójta Gminy o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stosując się do wytycznych zawartych wyroku Sądu organ l instancji przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia dla O. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad dzieckiem. W wyniku tego postępowania organ ustalił, że we wskazanych okresach czasu córka skarżącej – A. J. uczęszczała do szkoły podstawowej w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym. Okoliczność ta wynika z zaświadczenia z dnia 5 lipca 2013 r., znajdującego się w aktach sprawy. Z kolei jak wynika z zaświadczenia z dnia 9 lipca 2013 r. A. J. w okresie od 1 września 2010 r. do 3 stycznia 2011 r. przebywała w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym od poniedziałku rano do piątku po południu. Z ustaleń organu wynika ponadto, że córka skarżącej jest dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia, wymaga stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencjo oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 30 lipca 2004 r. z terminem ważności do 31 lipca 2009 r., zaś kolejne orzeczenie wydane zostało z datą 5 sierpnia 2009 r. na okres do dnia 22 lutego 2012 r. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ l instancji uznał, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni, dlatego że jej dziecko przebywało w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a nadto wniosek w sprawie jego przyznania został złożony w dniu 11 lipca 2013 r. - czyli po upływie terminu określonego w art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od powyższych decyzji O. J. wniosła odwołania podnosząc, że organ błędnie ustalił, iż pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 11 lipca 2013 r. Ponadto zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, a także naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie. W konkluzji domagała się uchylenia decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2013 r. Powołanymi na wstępie decyzjami z dnia 23 października 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniem z dnia 26 września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeprowadziło uzupełniające postępowanie dowodowe na okoliczność podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników za okres od dnia 1 września 2007 r. do 31 grudnia 2010 r. W wyniku tego ustalono, że O. J. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalne - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 25 stycznia 2012 r. (okoliczność ta wynika z zaświadczenia KRUS z dnia 1 października 2013 r.). Okolicznością niebudzącą w sprawie wątpliwości jest fakt, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa wnioskodawczyni jest rolnikiem, a tym samym podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie jest przy tym możliwe, aby rolnik zrezygnował z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej czy też nie podejmował zatrudnienia z uwagi na konieczność aktywności w gospodarstwie rolnym, co w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, że nie jest spełniona jedna z podstawowych przesłanek wyrażonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a warunkująca możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Według Kolegium słuszna jest teza zawarta w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 29 marca 2011 r. zgodnie z którą, stosownie do treści art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przytoczonej definicji wynika, że ustawodawca mówiąc o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, pomija wszelkie prace nie wykonywane we wskazanych powyżej formach, co należy odnieść także do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne (wykonującego prace rolnicze w tym gospodarstwie). Należy nadmienić, iż pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011 r. (sygn. akt l OSK 1987/10), w którym oddalił skargę kasacyjną od przytoczonego powyżej orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Kwestia niniejsza była również przedmiotem niedawnego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. podzielił stanowisko, zgodnie z którym prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego nie można uznać, iż O. J. zrezygnowała z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad córką, a zatem nie została spełniona przesłanka konieczna do przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia. Mimo zatem, iż odmowa przyznania tego świadczenia została przez organ l instancji uzasadniona błędnie, to jednak decyzje organu co do zasady należy uznać za słuszne. Okolicznością przesądzającą o powyższym fakcie jest pozostawanie przez skarżącą w okresach za które domaga się przyznania świadczenia w ubezpieczeniu obowiązkowym rolników w KRUS co jest okolicznością ustaloną w sposób bezsporny. Od tych decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła O. J. domagając się ich uchylenia oraz uchylenia poprzedzających je decyzji organu l instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 80 K.p.a. w związku z art. 76 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie, w sposób sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów, że skarżąca w okresach od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r. oraz od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. prowadziła gospodarstwo rolne. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że art. 80 K.p.a. wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Zaś przepis art. 76 § 1 K.p.a. stanowi, że dokumenty urzędowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Wedle organu II instancji z zaświadczenia KRUS wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia działalności rolniczej, a więc innymi słowy prowadziła gospodarstwo rolne. Taki wniosek jest jednak wadliwy. Z przedmiotowego zaświadczenia wynika tylko, że skarżąca w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. Czym innym jest podleganie ubezpieczeniu rolniczemu, a czym innym prowadzenie działalności rolniczej. Gdyby skarżąca nie opłacała składki na ubezpieczenie społeczne rolników, nie podlegałaby jakiejkolwiek ochronie. W świetle powyższego organ II instancji przedwcześnie przyjął, że skarżąca prowadziła działalność rolniczą. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując przy tym argumenty zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.) połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Kr 1546/13, III SA/Kr 1547/13 oraz III SA/Kr 1548/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym, w oparciu art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd także z urzędu dokonuje kontroli legalności decyzji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonych decyzji, zgodnie ze wskazanymi powyżej normami, Sąd doszedł do przekonania, iż skargi nie zasługują na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu. Zaskarżone decyzje co do zasady są słuszne, aczkolwiek Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2013 r. pomijając kwestię znaczenia wniosku strony w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a zdaniem sądu jest to sprawa zasadnicza. Dopiero złożenie wniosku powoduje konieczność badania dalszych przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odstępstwem od wyrażonej powyżej zasady jest przyznanie świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2a tej samej ustawy, a mianowicie jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Na tle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy wskazać należy, że skarżąca złożyła - po wezwaniu przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej - wnioski o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wymaganymi dokumentami dopiero w dniu 11 lipca 2013 r. Wnioskowane natomiast świadczenia miały być przyznane za okresy od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. oraz od 1 września 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Zatem nie ulega wątpliwości, że intencją wnioskodawczyni było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny, przed złożeniem wniosku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny, przed złożeniem wniosku o przyznanie tego świadczenia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 69/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 marca 2011 r, sygn. akt llSA/Łd149/11). Termin złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu w oparciu o art. 58 i art. 59 K.p.a. W sytuacji bowiem, gdy wskutek upływu terminu następuje wygaśnięciu prawa podmiotowego lub niemożności jego realizacji, termin ma charakter prawnomaterialny (wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 października 2010r., sygn. akt II SA/Łd 734/10). W omawianej sprawie z tych względów nie można było przyznać żądanego świadczenia od daty wcześniejszej. Strona w razie niezachowania terminu nie może żądać świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia na przyszłość, jaki związany jest z datą złożenia wniosku. Należy podkreślić, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy strona nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do świadczenia w danym okresie, mimo że już wcześniej spełniała przesłanki do przyznania świadczenia. Niewątpliwie wniosek o przyznanie świadczenia jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki najwcześniej od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Przyznanie, zatem z datą wsteczną poprzedzającą tenże miesiąc, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak już wyżej wskazano, w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania, nie jest prawnie możliwe. Stwierdzić należy, że skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne w okresach zasiłkowych 2004/5, 2005/6, 2006/7, do 31 sierpnia 2007 r. Rocznej okresowości świadczenia nie kwestionowała, składając kolejne wnioski. Decyzje te przyznające świadczenie pielęgnacyjne stały się decyzjami ostatecznymi Natomiast w okresie od 1 września 2007 r. do 2 stycznia 2011 r skarżąca wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożyła, więc nie mogą go otrzymać. Wniosek jest warunkiem koniecznym ale oczywiście nie wystarczającym do przyznania świadczenia. W tych okolicznościach bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest czy skarżąca w tym okresie była rolnikiem czy też nie, bowiem nie spełniła podstawowej przesłanki przyznania świadczenia, a więc złożenia stosownego wniosku do organu. W sytuacji, gdy skarżąca wniosek złożyła 3 stycznia 2011 r świadczenie przyznano jej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012r na okres od daty złożenia wniosku do 29 lutego 2012r. gdyż warunek konieczny został spełniony. Został złożony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując skarżąca nie mogła otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanych wcześniejszych okresach gdyż nie złożyła w wymaganym terminie stosownego wniosku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.