III SA/Kr 1548/14

Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A L. P. Spółka Jawna w T o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 czerwca 2014r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 października 2014r. A Spółka Jawna z siedzibą w T, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 czerwca 2014r. wydaną w przedmiocie kary pieniężnej. Skarżąca Spółka A domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych do uiszczenia wpisu. Wskazuje na zeszłoroczny zysk firmy w kwocie 137 258,68 zł, 600 000,00 zł wartość środków trwałych oraz brak jakichkolwiek środków na rachunku bankowym. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza, Wspólnicy Spółki Jawnej A – B. P. i P. P. przedstawiają zaś swoją osobistą sytuację materialną, ich zdaniem, również uzasadniającą przyznanie im prawa pomocy. I tak oświadczają, iż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe pomimo wspólnego miejsca i adresu zamieszkania. Wspólnicy otrzymują dochody z tytułu stosunku pracy, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, działalności wykonywanej osobiście, natomiast B. P. również z tytułu emerytury - renty. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca Spółka Jawna "A", której wspólnikami są B. P. oraz P. P. prowadzi działalność w zakresie budowy dróg i autostrad. Z akt sprawy wynika, iż wspólnikami Spółki, jak wskazano powyżej są B. P. oraz P. P. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, iż spółka w ostatnim roku bilansowym osiągnęła zysk w wysokości 137 258,68 zł, wartość środków trwałych określono na kwotę 600 000,00 zł przy jednoczesnym braku kapitału zakładowego. Spółka posiada rachunek bankowy , na którym widnieje stan konta – 0,00 zł. Wg. nadesłanych na wezwanie Sądu dokumentów – przychody Spółki w 2013r wynosiły 2 985 437,93 zł przy kosztach 2 848 179,25 zł co daje dochód w wysokości 137 258,68 zł. Dodatkowo Spółka oświadcza, iż posiada dwa samochody ciężarowe, samochód dostawczy Mercedes Sprinter, koparko – ładowarkę, a także drobny sprzęt budowlany. Wg. wypisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów w miesiącach sierpniu i wrześniu 2014r. Spółka wykazywała straty, natomiast w październiku 2014r. odnotowała zysk w wysokości 88 408,94 zł. Skarżąca przedstawia również wyciągi rachunków bankowych w Banku [...] SA ( Kredyt obrotowy), z którego wynika, iż wg. stanu konta na dzień 3 października 2014r. widnieje debet na kwotę 133 360,00 zł oraz drugi ([...]) na którym odnotowano debet 172 240,00 zł. Z nadesłanych natomiast informacji dotyczących sytuacji finansowej wspólników skarżącej Spółki wynika, iż prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe pomimo wspólnego zamieszkiwania pod tym samym adresem. P. P. wg. zeznania podatkowego PIT 36 za 2013r. osiągnął przychód w wysokości 691 627,74 zł z tytułu należności ze stosunku pracy, pozarolniczej działalności gospodarczej oraz działalności wykonywanej osobiście. Dochody wykazuje na łączną kwotę 109 053,49 zł, przy czym dochody z samej działalności gospodarczej to kwota 27 451,74 zł przy całkowitym przychodzie rocznym Spółki przypadającym na wspólnika w wysokości 597 087,59 zł. P. P. nie posiada żadnego majątku nieruchomego, cennych nieruchomości ani oszczędności. Natomiast B. P. wg. PITu za 2013r. osiągnęła przychody z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz emerytury – renty w łącznej wysokości 2 402 309,88 zł przy dochodzie 123 766,48 zł. Przychód zaś Spółki przypadający na podatnika kształtował się na wysokości 2 388 350,34 zł przy dochodzie 109 806,94 zł. Wspólniczka nie wykazuje majątku ruchomego natomiast jest właścicielem domu jednorodzinnego posadowionego na działce 18 arowej oraz mieszkania spółdzielczego. B. P. wykazuje również obciążenie 3 kredytami na kwoty 28 773 zł, 19 881,95 zł oraz 15 883,86 zł. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie orzekającego, strona skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny , iż nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca Spółka nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Rok 2013 zamknęła zyskiem w wysokości 137 258,68 zł. Także miesiąc październik 2014r. w działalności skarżącej zanotował zysk w wysokości 88 408,94 zł. Ponadto wnioskodawczyni posiada znacznej wartości środki trwałe (wartość określona na 600 000,00 zł ), samochody ciężarowe, dostawcze. Orzekający pragnie wskazać, iż wnioskodawca prowadzący działalność gospodarczą winien się liczyć z ewentualnym dochodzeniem swoich praw związanych z tą działalnością przed sądami, a co się z tym wiąże – winien zabezpieczać środki finansowe na ten cel. Wykazane przez wnioskodawcę straty za miesiące sierpień i wrzesień 2014r. i oświadczenie o braku wolnych środków finansowych nie oznacza, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie, tym bardziej, iż generalnie spółka osiąga zyski, a jej przychód roczny w 2013 roku wyniósł 2 985 437,93 zł. Jak wskazano, skarżąca na bieżąco prowadząca działalność, obracająca środkami finansowymi winna bowiem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych (art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538). Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania sądowego, skoro była w stanie wygenerować tej wysokości stratę. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Sam fakt wykazania przez stronę strat z lat ubiegłych czy odczuwalności kryzysu finansowego przekładającego się na niższy zysk nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Wykazana przez wnioskodawcę strata za dwa miesiące – jak wskazano powyżej - nie oznacza bowiem, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Orzekający rozpoznając wniosek Spółki Jawnej zbadał również sytuację finansową jej wspólników . Jak wynika z dołączonych do sprawy dokumentów – wspólnicy utrzymują się z wynagrodzeń za pracę, emerytury, renty, działalności wykonywanej osobiście oraz dochodu osiąganego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w skarżącej Spółce. Wykazują znaczne przychody i zyski z tego tytułu ( za rok 2013 – dochód P. P. 27 451,74 zł, dochód B. P. 109 806,94 zł). A zatem dysponują znacznymi dochodami z różnych źródeł ( P. P. – dochód łączny za rok 2013 : 109 053,49 zł, B. P. – 123 766,48 zł zł ), które znacznie przewyższają wysokość należnych kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu normalnych, zwyczajowych kosztów utrzymania, o których zresztą skarżący wspólnicy nie wspominają. Nie wspominają również o żadnych innych osobistych obciążeniach budżetu domowego oprócz kredytu B. P., nie mają również innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu. B. P. posiada osobisty majątek – dom jednorodzinny z działką 18 arową, mieszkanie. Ponadto trzeba zaznaczyć, iż koszty, co do których ponoszenia na tym etapie postępowania są zobowiązani skarżący, w kontekście majątku spółki, jej wykazanych dochodów, jak też dochodu osiąganego osobiście przez jej wspólników nie są na tyle znaczne by mogły spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wspólników i ich rodzin bądź też zaważyć w znaczący sposób na kondycji finansowej samej Spółki. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez skarżącą Spółkę jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).