III SA/Kr 1548/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółka Jawna w T na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1548/14 postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia 4 sierpnia 2014 r. A Spółka Jawna w T (dalej: strona skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej. Jednocześnie strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Strona skarżąca podała, że zeszłoroczny zysk przedsiębiorstwa wynosił 137.258,68 zł, a wartość środków trwałych opiewa na kwotę 600.000,00 zł przy braku jakichkolwiek środków na rachunku bankowym. Z nadesłanych dokumentów wynika, że przychody skarżącej spółki w 2013 r. wynosiły 2.985.437,93 zł przy kosztach 2.848.179,25 zł co daje dochód w wysokości 137.258,68 zł. Dodatkowo strona oświadczyła, iż posiada dwa samochody ciężarowe, samochód dostawczy Mercedes Sprinter, koparko-ładowarkę, a także drobny sprzęt budowlany. Wspólnicy strony skarżącej przedstawili również swoją osobistą sytuację materialną, oświadczając, iż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, pomimo wspólnego miejsca i adresu zamieszkania. Z zeznań podatkowych wspólników za rok 2013 wynika, że P. P. uzyskał dochody ze stosunku pracy, działalności gospodarczej, działalności osobistej (łącznie dochód: 109.053,49 zł), a B. P. z działalności gospodarczej i emerytury (łącznie dochód: 123.766,48 zł). B. P. jest właścicielką dwóch nieruchomości o łącznej wartości 730.000 zł. Ponadto strona skarżąca przedstawiła wypis z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wskazujący na stratę za sierpień i wrzesień – odpowiednio – w kwotach 156.351,40 zł oraz 174.127,44 zł, jak również na zysk za październik 2014 r. w kwocie 88.408,94 zł. Strona skarżąca przedstawiła również wykaz kredytów i pożyczek oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1548/14, Referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 4 lutego 2015 r. strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego pisma wskazano, że orzekający Referendarz sądowy nie dokonał wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), a w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Sąd zauważa przy tym, że z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14, LEX nr 1465282). W tym kontekście należy pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych znajduje zastosowanie wówczas, gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14, LEX nr 1519078). Co istotne, celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które w żaden sposób nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (zob. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, LEX nr 1503696). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca przedstawiła wystarczające informacje, pozwalające dokonać realnej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. W ocenie Sądu w żaden sposób nie wynika z nich, by strona skarżąca znajdowała się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, a w szczególności, by nie była w stanie wygospodarować środków koniecznych na pokrycie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy bowiem zauważyć, że ze wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia (8.000 zł) wynika, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 320 zł. I jest to podstawowa opłata, której wniesienie na obecnym etapie postępowania jest warunkiem skorzystania przez spółkę z prawa do sądu. Porównanie tej kwoty z zyskiem strony skarżącej za październik 2014 r. (88.408,94 zł) albo z dochodami wspólników strony skarżącej za rok podatkowy 2013 (109.053,49 zł oraz 123.766,48 zł) wskazuje, że strona skarżąca powinna być w stanie uiścić kwotę wielokrotnie wyższą i to bez znacznego uszczerbku dla innych swoich wydatków. Kwotę tę mogą uiścić również wspólnicy strony skarżącej, jako wspólnicy spółki jawnej, których dochody zgłoszone do opodatkowania znacznie przekraczają należną kwotę wpisu od skargi i innych opłat sądowych (np. 100 zł za żądanie sporządzenia uzasadnienia). Strona skarżąca posiada również środki trwałe na kwotę o wartości 600.000 zł, z których z pewnością jest w stanie czerpać pożytki zaspokajające koszty sądowe. Także i jeden ze wspólników skarżącej spółki dysponuje nieruchomościami, które mogą stać się zabezpieczeniem ewentualnego kredytu zaciągniętego na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Sądu, strona skarżąca przez swoich wspólników dysponuje aktualnie majątkiem o takiej wielkości, który uniemożliwia przyznanie jej jakiejkolwiek pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych musiał ulec oddaleniu, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.