III SA/Kr 1560/24

|Dnia 22 stycznia 2025 r. | | Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Bogusław Wolas (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 31 lipca 2024 r. nr 1201-IEE.7113.2.130.2024.5.EP w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, po rozpoznaniu zażalenia z dnia 7 czerwca 2024 r., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie z dnia 27 maja 2024 r., w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych na rachunkach bankowych w [...] Bank [...] S.A. Postanowienie będące przedmiotem skargi zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W wyniku postępowania kontrolnego dotyczącego prawidłowości rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne organ rentowy stwierdził zaległości składkowe po stronie skarżącego, w związku z czym organ rentowy wydał tytuły wykonawcze w celu przymusowego dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne wszczęto na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14 marca 2024 r., które obejmowały zaległości składkowe skarżącego w wysokości 16.515,37 zł. W ramach egzekucji, w dniu 18 marca 2024 r., organ egzekucyjny zajął wierzytelności skarżącego z rachunków bankowych prowadzonych w [...] Bank [...] S.A. Następnie, na wniosek wierzyciela, w dniu 20 marca 2024 r. organ postanowił zawiesić postępowanie egzekucyjne w związku z toczącym się postępowaniem odwoławczym przed sądem. W piśmie z dnia 20 marca 2024 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie spod egzekucji środków na rachunkach bankowych. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne powoduje istotne utrudnienia w działalności gospodarczej jego firmy oraz uniemożliwia regulowanie bieżących zobowiązań. Na wezwanie organu do przedłożenia dokumentów skarżący, w wyznaczonym terminie, dostarczył wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy oraz wyjaśnienia dotyczące wpływu zajęcia środków na działalność jego firmy. Decyzją z dnia 27 maja 2024 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Tarnowie odmówił zwolnienia zajętych środków bankowych, uznając, że skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.; "u.p.e.a."). Zdaniem organu zobowiązany nie przedstawił dowodów na istnienie innych składników majątkowych, z których mogłoby być skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednocześnie nie dokonywał terminowych wpłat bieżących składek. W ocenie organu zwolnienie rachunków bankowych z egzekucji mogłoby skutkować jej bezskutecznością. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, któremu zarzucił naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez niezasadną odmowę zwolnienia zajętych środków, mimo iż wykazał istnienie ważnego interesu uzasadniającego zwolnienie. Skarżący argumentował, że zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia mu regulowanie bieżących zobowiązań i prowadzenie działalności gospodarczej, co stanowi przesłankę do uwzględnienia wniosku. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, uznając brak podstaw do zwolnienia środków spod egzekucji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zwolnienia z egzekucji jest postępowaniem o charakterze ulgowym i zobowiązany powinien wykazać zarówno ważny interes, jak i możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji z innych składników majątkowych. Zdaniem organu odwoławczego, zobowiązany nie wykazał istnienia majątku pozwalającego na skuteczne prowadzenie egzekucji, a zwolnienie rachunków bankowych spowodowałoby bezskuteczność egzekucji. Ponadto zwrócono uwagę, że skarżący nie dokonuje regularnych wpłat bieżących składek, co dodatkowo przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku. W dniu 5 września 2024 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia organów obu organów naruszają art 13 § 1 u.p.e.a. poprzez niezasadna odmowę zwolnienia zajętych środków na rachunku bankowym w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i jest prowadzone bezpodstawnie wobec skarżącego, a nadto w sytuacji, gdy skarżący wykazał ważny interes, na co wskazał organ l instancji, a także w sytuacji błędnego przyjęcia, ze skarżący jest obowiązany wskazać inny majątek, w stosunku do którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. W odpowiedzi na skargę z dnia 1 października 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Organ stwierdził, że zajęcie rachunków bankowych pozostaje jedynym skutecznym środkiem egzekucji i nie może dojść do jego uchylenia, jeżeli nie wskazano alternatywnego składnika majątkowego umożliwiającego skuteczną egzekucję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd rozpoznał sprawę na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1548 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności rozstrzygnięć, a więc zgodności z prawem zarówno wydanego aktu (lub czynności), jak i przebiegu postępowania poprzedzającego jego wydanie. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili podejmowania zaskarżonego orzeczenia. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków zajętych na rachunkach bankowych, zostało wydane w ramach tzw. postępowania ulgowego, uregulowanego w art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie ze wskazaną regulacją, organ egzekucyjny - na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes - może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. W orzecznictwie podkreśla się, że uregulowanie zawarte w art. 13 § 1 u.p.e.a. służy złagodzeniu uciążliwości egzekucji w szczególnych okolicznościach - ma przy tym jednak charakter uznaniowy. Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2024 r., III FSK 1248/22 (LEX nr 3769860), wynika natomiast, że choć do zwolnienia danego składnika majątkowego konieczne jest wykazanie ważnego interesu zobowiązanego, to organy egzekucyjne - korzystając z przyznanego im uznania - muszą również ocenić, czy przeniesienie egzekucji na inny składnik majątkowy nie uczyni jej bezskuteczną. Podkreśla się przy tym, że nie należy rezygnować z jedynego skutecznego środka w sytuacji, gdy w konsekwencji niemożliwe lub poważnie utrudnione stałoby się wyegzekwowanie należności publicznoprawnych. Wbrew zarzutowi strony skarżącej, nie można przyjąć, iż organ drugiej instancji - rozpatrując zażalenie - bezpodstawnie uzależnił zwolnienie spod egzekucji od wskazania przez zobowiązanego innego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Należy podkreślić, że art. 13 § 1 u.p.e.a. nie wymaga, aby zwolnienie było uzależnione wyłącznie od wykazania ważnego interesu zobowiązanego. Wprawdzie w wielu wyrokach - m.in. w przytoczonym przez stronę skarżącą orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 października 2024 r., sygn. l SA/Po 349/24 - zaakcentowano, iż nie sposób utożsamiać ważnego interesu zobowiązanego z interesem wierzyciela i że ważny interes nie musi być relatywizowany z żadnym innym interesem. Niemniej należy pamiętać, że ustawodawca w art. 13 § 1 u.p.e.a. nie pozbawia organów egzekucyjnych możliwości odmowy zwolnienia spod egzekucji, jeśli wskutek tego egzekucja stałaby się w praktyce nieskuteczna. Taki wniosek wyraźnie płynie również z najnowszego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które stanowi, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. nie jest unicestwienie efektywności egzekucji, lecz ochrona zobowiązanego w sytuacjach szczególnych, w których zachodzi jego ważny interes (por. wyrok NSA z 21 lutego 2023 r., III FSK 2310/21). W ocenie Sądu, organy egzekucyjne nie naruszyły granic wyznaczonych przez art. 13 § 1 u.p.e.a. i pozostawały w obszarze uznania administracyjnego. Z utrwalonej linii orzeczniczej, do której należy m.in. powołany już wyrok NSA z 11 września 2024 r., III FSK 1248/22, wynika, że instytucja zwolnienia danego składnika majątku z egzekucji ma charakter wyjątkowy. Niezbędnym jest nie tylko wykazanie subiektywnej potrzeby zwolnienia określonego dobra spod egzekucji, ale także przedstawienie w sposób obiektywnie weryfikowalny, że nie doprowadzi to do bezskuteczności lub znacznego utrudnienia egzekucji. Nie można zatem podzielić poglądu skarżącego, jakoby organ II instancji bezzasadnie wymagał wskazania i udowodnienia, że istnieją inne, wystarczające składniki majątkowe, z których wierzyciel mógłby się skutecznie zaspokoić. Skarżący powołuje się również na fakt, że decyzja ustalająca podstawę wymiaru składek (będąca podstawą wszczęcia egzekucji) nie jest ostateczna, albowiem sprawa pozostaje w toku przed sądem powszechnym. Nie jest to jednak okoliczność, która uzasadniałaby automatyczne zwolnienie zajętych rachunków bankowych. W judykaturze za utrwalone należy uznać stanowisko, zgodnie z którym samo istnienie postępowania odwoławczego, w trakcie którego kwestionowana jest prawidłowość ustalenia należności publicznoprawnych, nie wyklucza prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Prowadzenie egzekucji stanowi konsekwencję skierowania do przymusowej realizacji obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego, a dokument ten - dopóki nie zostanie uchylony lub doznający zawieszenia czy wstrzymania wykonania - stanowi podstawę prawną egzekucji. Co więcej, w sprawie niniejszej zawieszenie toczącego się postępowania egzekucyjnego zostało przez organ egzekucyjny ustanowione na wniosek wierzyciela, właśnie w związku z trwającym sporem przed sądem. Samo zawieszenie egzekucji nie przekreśla jednak skutków czynności już dokonanych, w tym dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Ochrona interesów zobowiązanego (skarżącego) jest ograniczona wymogiem, by nie unicestwić celów całego postępowania, zwłaszcza gdy - jak trafnie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - brak jest jakichkolwiek wpłat bieżących czy skłonności do dobrowolnego zadeklarowania pokrycia spornych należności. W orzecznictwie, w tym przywołanych przez strony wyrokach, wskazuje się na szeroki zakres uznania administracyjnego w sytuacjach stosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. (por. m.in. wyroki NSA z 21 lutego 2023 r. sygn. III FSK 1926/21 oraz z 23 czerwca 2022 r. sygn. III FSK 9/22). W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, a także poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, nie noszą znamion dowolności ani braku uzasadnienia. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy dokonały oceny istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Uzasadniona jest zatem konkluzja, iż zwolnienie wszystkich rachunków bankowych - bez wskazania alternatywnego sposobu prowadzenia egzekucji -skutkowałoby brakiem możliwości odzyskania należności składkowych. W tym kontekście należy podkreślić, że według wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2009 r., II FSK 789/08, "ważny interes zobowiązanego" nie może sprowadzać się wyłącznie do subiektywnego przeświadczenia, iż zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych stworzy mu bardziej korzystne warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Podobnie wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15, akcentuje, że rzeczą zobowiązanego jest wskazanie przesłanek obiektywnych i konkretnych, które usprawiedliwiałyby wyłączenie części jego majątku spod egzekucji, oraz jednoczesne potwierdzenie, że egzekucja nadal pozostanie skuteczna w innym jej zakresie. W rozpatrywanej sprawie organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu poprawnie wskazał, że zobowiązany nie przejawiał woli terminowego uiszczania bieżących należności składkowych, co dodatkowo przesądza o roztropności zastosowanego środka egzekucyjnego. Fakt zawieszenia egzekucji na wniosek wierzyciela nie niweczy już dokonanych czynności zajęcia, a ewentualna utrata tego sposobu egzekwowania należności (przez zwolnienie rachunku bankowego) mogłaby doprowadzić do jej bezskuteczności. Co więcej analiza przepływu środków finansowych na zajętych rachunkach bankowych prowadzi d wniosku, że objęta zajęciami kwota 16.515 zł 37 gr nie będzie miała istotnego wpływu na płynność rachunków bankowych, na których suma uznań i obciążeń wynosi od prawie 2000 euro do ponad 6000 euro miesięcznie. W związku z tym strona skarżąca nie wykazała, że zajęcie rachunków bankowych wpływa niekorzystnie na bieżącą działalność gospodarczą i utrudnia regulowanie zobowiązań. Sam fakt występowania niedogodności nie oznacza automatycznej konieczności zwolnienia spod egzekucji. Ponadto skoro z akt sprawy wynika, że zobowiązany nie przedstawił żadnych konkretnych propozycji spłaty czy innych składników majątkowych, z których organ mógłby skutecznie dochodzić należnych sum, to uzasadnione jest, że organy odmówiły zwolnienia. Całokształt powyższych okoliczności prowadzi do wniosku, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały przesłanki zawarte w art. 13 § 1 u.p.e.a. i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Sąd - zgodnie z art. 1 § 2 w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. - nie może wkraczać w tę sferę swobodnego uznania, skoro przyjęty sposób zrównoważenia interesu wierzyciela oraz interesu zobowiązanego nie pozostaje w sprzeczności z obowiązującym prawem i znajduje uzasadnienie w stanie faktycznym. Uwzględniając powyższe ustalenia, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, zwłaszcza art. 13 § 1 w związku z art. 18 u.p.e.a., i nie przekracza granic dopuszczalnego uznania administracyjnego. W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.