III SA/Kr 1597/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Barbara Pasternak NSA Krystyna Kutzner (spr.) Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej D. J. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego D. G. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z dnia 3 lipca 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 8, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2013.182) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz.U.2012. 823) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...] odmawiającą skarżącemu M. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie prawny i faktycznym ustalonym przez organy : skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2014 r. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku tj. w marcu 2014 r. wynosił 542 zł. W skład dochodu wliczono kwotę czynszu 232,91 zł, uiszczaną przez żonę skarżącego za lokal, w którym zamieszkuje oraz zasiłek stały w kwocie 309,09 zł. Dochód skarżącego – w ocenie organu - przekroczył zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, a wynoszące 542 zł. W odwołaniu skarżący od ww. decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego oraz pominięcie istotnych faktów, jak również przekroczenie ram uznania administracyjnego i podkreślił, że - jego zdaniem - nie było żadnych podstaw faktycznych i prawnych do odmowy wnioskowanej pomocy , bowiem organ błędnie ustalił jego dochód. Jedynym dochodem w miesiącu marcu 2014 r. był , jak twierdzi skarżący , zasiłek stały w wysokości 259,09 zł, gdyż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej bezprawnie co miesiąc potrąca 50 zł. W ocenie skarżącego, naliczanie czynszu okresowo regulowanego przez jego żonę nie powinno być zaliczane w całości do jego dochodu. Ponadto skarżący podniósł również , że jest chory i nie może znaleźć pracy pomimo podejmowanych w tym kierunku starań. Wskazując na powyższe okoliczności skarżący zarzucił organowi I instancji , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przekroczył granice uznania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego decyzją z dnia 3 lipca 2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz i podzielił stanowisko Prezydenta Miasta, że skoro skarżący wniosek o przyznanie zasiłku okresowego złożył w dniu 10 kwietnia 2014 r., zatem należało zbadać wysokość dochodu jaki skarżący osiągnął w marcu 2014 r. W miesiącu marcu 2014 r. dochód skarżącego wyniósł 542 zł. i na kwotę tę składał się zasiłek stały w wysokości 309,09 z oraz opłata za czynsz dokonana przez żonę skarżącego w kwocie – 232,91 zł. Zdaniem organu odwoławczego , kwota czynszu uregulowana przez żonę skarżącego podlegała doliczeniu do dochodu skarżącego , gdyż w świetle art. 8 ustawy brak jest podstaw do twierdzenia, że kwota ta nie powinna zostać doliczona. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził , że uzyskany dochód jest równy kryterium dochodowemu osoby gospodarującej samotnie, które wynosi 542 zł , a tym samym organ I instancji zasadnie orzekł o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wniósł o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając , że naruszają one prawo materialne. W złożonej skardze skarżący powtórzył zarzuty i argumentację podniesioną w odwołaniu , w szczególności podkreślił, że wysokość jego dochodu została przez organy niewłaściwie obliczona w oparciu o "wirtualny" zasiłek stały w wysokości 259,09 zł. Ponadto zaliczenie w całości do dochodu kwoty czynszu za mieszkanie stanowiące współwłasność małżeńską opłacane przez jego żonę, budzi wątpliwości w zakresie zobowiązań małżonków wobec Spółdzielni Mieszkaniowej. W piśmie procesowym z dnia 13 kwietnia 2015r. pełnomocnik z urzędu zakwestionował wysokość zasiłku stałego przyjętego przez organy w wydanych decyzjach i podniósł , że kwoty tego zasiłku nie da się zweryfikować , gdyż w aktach sprawy brak jest decyzji przyznającej ten zasiłek. W tych okolicznościach niniejszej sprawy , zdaniem pełnomocnika , organ naruszył art. 38 ust. 2 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego pełnomocnik podniósł , że organy naruszyły art.8 ust.3 pkt.1ww. ustawy w zakresie , w jakim czynsz płacony przez żonę nie został pomniejszony o kwotę podatku dochodowego. Zdaniem pełnomocnika , skarżący jest osobą żyjącą w niedostatku w rozumieniu art.133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodek rodzinny i opiekuńczy i małżonka płacąc czynsz za mieszkanie , w którym skarżący samotnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe , czyni świadczenia w postaci dobrowolnych alimentów. Stosownie do art.21 ust.1 pkt. 27 lit.a) oraz b) ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji przez organ I instancji) wolne od podatku dochodowego są alimenty na rzecz dzieci , które ukończyły 25 rok życia oraz dzieci bez względu na wiek , które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek ( dodatek ) pielęgnacyjny lub rentę socjalną; b) na rzecz innych osób niż wymienione w lit. a , otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej , do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł. Pozostałe postacie świadczeń alimentacyjnych podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W niniejszej sprawie organy nie pomniejszyły kwoty czynszu płaconej przez żonę skarżącego o kwotę podatku dochodowego , a w konsekwencji dochód skarżącego został błędnie zawyżony , co doprowadziło do odmowy przyznania zasiłku okresowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015r. pełnomocnik skarżącego w uzupełnieniu podniesionych zarzutów stwierdził , że przy obliczeniu dochodu należało uwzględnić połowę kwoty czynszu płaconego przez żonę skarżącego , ponieważ żona jest współwłaścicielem mieszkania zajmowanego przez skarżącego. Z kolei na pytania Sądu skarżący oświadczył , że został mu przyznany zasiłek stały w kwocie 309,09 zł , jednak z zasiłku tego jest potrącana co miesiąc kwota 50 zł na podstawie decyzji z dnia [...] 2012r. nr [...]. Faktycznie skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 259,09 zł i w takiej kwocie powinien – zdaniem skarżącego – zostać uwzględniony w obliczeniach dochodu skarżącego. Ponadto skarżący oświadczył , że jest w trakcie sprawy rozwodowej, sąd nie zabezpieczył alimentów od żony i żona płacąc czynsz za mieszkanie dobrowolnie uiszcza alimenty na jego rzecz ; od kwoty tej nie odprowadza podatku dochodowego . Mieszkanie , które zajmuje nadal stanowi współwłasność małżeńską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja , jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszały prawo w sposób uzasadniający ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2013.182 , dalej zwana ustawą). Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 3 pkt 2 ustawy). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata (art. 38 ust. 5 ustawy). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego. Z powyższego wynika, że zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, na co wskazuje sformułowanie "zasiłek okresowy przysługuje", a nie zasiłek okresowy "może być przyznany". Stanowi to zasadniczą różnicę w regulacji prawnej podstawy przyznania stronie tego rodzaju świadczenia. Oznacza też, że spełnienie przesłanek ustawowych daje podstawę do przyznania uprawnienia, a nie pozostawia tego prawa ocenie opartej na uznaniu wyprowadzonym z zasad ogólnych przyjętych w ustawie o pomoc społecznej. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1222/12 (publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl) przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje organ do jego przyznania. Uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest jedynie (w określonym ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania. Skoro ustawa o pomocy społecznej dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to orzekając w sprawie zasiłku organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy. Kryterium dochodowe dla przyznania zasiłku okresowego, wskazane w § 1 pkt 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) wynosi 542 zł. W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest , że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam w lokalu stanowiącym współwłasność małżeńską , legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2014 r. Bezsporna jest również okoliczność , że wniosek o przyznanie zasiłku okresowego skarżący złożył w dniu 10 kwietnia 2014r. , a zatem podstawą do ustalenia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie wnioskowanej pomocy stanowił dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku tj. w marcu 2014 r. Kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej , zgodnie z art.8 ust.1 pkt.1 ustawy wynosi 542 zł i nie jest to okoliczność sporna w niniejszej sprawie. Istota sporu dotyczy wysokości obliczonego przez organy orzekające dochodu uzyskanego przez skarżącego w miesiącu marcu 2014r. Jak wynika z akt sprawy dochód skarżącego w badanym okresie składał się z zasiłku stałego oraz czynszu zapłaconego przez żonę skarżącego za lokal samodzielnie zajmowany przez skarżącego . Zasiłek stały został skarżącemu przyznany w wysokości 309,09 zł i jego wysokość nie jest kwestionowana przez skarżącego. Zasiłek stały został przyznany skarżącemu decyzją z dnia [...] 2014r. nr [...] i okoliczność ta jest również znana Sądowi z urzędu (sygn. akt III SA/Kr 1328/14). W związku z tym , że na mocy decyzji z dnia [...] 2012r. nr [...] zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i orzeczono o potrącaniu z bieżących świadczeń co miesiąc kwoty 50 zł , faktycznie skarżący otrzymuje kwotę 259,09 zł (309,09 zł – 50zł = 259,09 zł). Organ przy obliczaniu kryterium dochodowego za miesiąc marzec 2014r. uwzględnił kwotę przyznanego zasiłku stałego tj. kwotę 309, 09 zł i z tym stanowiskiem nie zgadza się skarżący , którego zdaniem należało w obliczeniach uwzględnić kwotę faktycznie wypłaconą tj. 259,09 zł. Sąd podzielił stanowisko organów jako zgodne z prawem ; do obliczenia dochodu należało przyjąć kwotę przyznanego zasiłku , bez uwzględnienia dokonanych z tego świadczenia potrąceń , w tym z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (czy np. z tytułu zaciągniętych kredytów) . Stanowisko organów jest zgodne z art.8 ust.1 pkt.3 i 4 ustawy, który szczegółowo określa , o jakie kwoty należy dochód pomniejszyć ( ust.3 ) i co do dochodu się nie wlicza ( ust.4). Ani wskazany przepis prawa , ani inne przepisy ustawy o pomocy społecznej nie dopuszczają możliwości "pomniejszenia" dochodu o kwoty potrącane z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. W związku z powyższym należy stwierdzić , że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające zasadnie przyjęły do obliczenia dochodu skarżącego w miesiącu marcu 2014r. zasiłek stały w kwocie przyznanej tj. 309,09 zł. Drugim składnikiem dochodu w badanym okresie był czynsz płacony przez żonę skarżącego w wysokości 232,91 zł. W zaskarżonej decyzji organ całą tę kwotę doliczył do dochodu skarżącego i z tym nie zgodził się skarżący. Powyższa kwota - zdaniem skarżącego - stanowiła "dobrowolne alimenty" na jego rzecz, a ponieważ mieszkanie stanowi współwłasność małżeńską , do dochodu należało doliczyć jedynie połowę tej kwoty , a nadto od kwoty tak obliczonego dochodu należało odjąć kwotę podatku dochodowego. Powyższe stanowisko skarżącego należy uznać za nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniom skarżącego uiszczana przez jego żonę kwota czynszu nie może być uznana za " dobrowolne alimenty". Alimenty stanowią pojęcie prawne i nie każde świadczenie jednego z małżonków na rzecz drugiego może być w sposób dowolny uznane za alimenty. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015r. skarżący oświadczył , że jest w trakcie rozprawy rozwodowej i sąd nie zabezpieczył na jego rzecz alimentów . Skarżący nie wskazał na żadne dowody świadczące o tym , że wpłacane przez żonę kwoty czynszu stanowią alimenty , a w konsekwencji kwotę czynszu uiszczoną za miesiąc marzec 2014r. należało doliczyć do dochodu skarżącego. Powyższego stanowiska nie mogła zmienić argumentacja skargi dotycząca uznania tej kwoty za "dobrowolne alimenty", choćby wynikająca z przekonania, czy przeświadczenia skarżącego . Za nieuzasadnioną należy uznać również argumentację skarżącego , że od kwoty "dobrowolnych alimentów" należało odjąć kwotę podatku dochodowego , gdyż skarżący – jak oświadczył na rozprawie – nie odprowadzał podatku dochodowego od tych kwot. Stanowisko skarżącego co do charakteru prawnego kwot uiszczanych przez żonę z tytułu czynszu nie jest ani spójne , ani konsekwentne ; jeśli były to alimenty , to należało uiścić podatek dochodowy , czego skarżący nie zrobił . Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego , że do jego dochodu należało doliczyć jedynie połowę kwoty uiszczanej przez żonę . W dacie wydania zaskarżonej do Sądu decyzji małżeństwo skarżącego nie zostało prawomocnie rozwiązane , a zatem – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie istnieje współwłasność po ½ w lokalu zajmowanym przez skarżącego. Wspólność ustawowa małżeńska jest bezudziałowa , dlatego nie można przyjąć , że do dochodu należy doliczyć tylko ½ płaconego przez żonę czynszu. Z uwagi na istnienie pomiędzy małżonkami współwłasności ustawowej małżeńskiej, małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania . Skoro czynsz reguluje żona , a lokal skarżący zajmuje samodzielnie – kwota ta stanowi dochód skarżącego . Reasumując należy stwierdzić , że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo obliczyły dochód skarżącego w miesiącu marcu 2014r. , na który składały się : kwota zasiłku stałego 309,09 zł oraz kwota czynszu uiszczonego przez żonę 232,91zł. Suma tych kwot stanowi kwotę 542 zł i jest równa kwocie odpowiadającej ustalonemu kryterium dochodowemu. Wobec tego, że zgodnie z art.38 ust.2 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy ustala się , w przypadku osoby samotnie gospodarującej , do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej , a dochodem tej osoby , organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. W ocenie Sądu organy prawidłowo i wyczerpująco wyjaśniły i ustaliły wszystkie okoliczności, od których uzależnione było rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Nie znajdując podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy , Sąd działając na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270.) , orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust.2 pkt.1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.2003.1349).