III SA/Kr 1675/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. O. – J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. O. – J. od decyzji z dnia [...] 2016r. Prezydenta Miasta orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad N. J. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Organ l instancji na podstawie art. 17, art. 24 ust. 4a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania M. O. – J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką N. J. gdyż stwierdził, że nie zostały spełnione ustawowe wymogi przyznania prawa do świadczenia. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, iż wnioskodawczyni, co prawda zrezygnowała z zatrudnienia (zakończenie działalności gospodarczej z dniem 29 kwietnia 2016 r.). Z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się córka strony N. J. wynika, iż Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, wydał je na czas określony do dnia 30 czerwca 2017 r., ustalił iż niepełnosprawność dziecka istnieje od 4-tego roku życia i w orzeczeniu tym zaznaczył, że niepełnosprawny nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji Organ wyjaśnił, że w świetle art. 17 ustawy wnioskowane świadczenie przysługuje osobie, który rezygnuje z pracy, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Aby otrzymywać świadczenie, zarówno opiekun, jak i osoba wymagająca opieki muszą spełniać określone warunki. W ocenie organu spełniony jest warunek, zgodnie z którym osoba sprawująca opiekę rezygnuje z zatrudnienia ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Nie są zaś spełnione wymogi zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którymi osoba wymagająca opieki powinna legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Córka wnioskodawczyni co prawda została zaliczona do osób niepełnosprawnych, ale w stosunku do niej nie orzeczono łącznie wskazań wymienionym w cytowanym wyżej przepisie prawa. Od opisanej decyzji M. O. – J. złożyła odwołanie, w którym opisała rozwój jak i przebieg chorób u córki podnosząc, iż dziecko od urodzenia jest leczone ze względu na różne schorzenia : niedokrwistość, wada serca, obecnie padaczka. Ze względu na mnogość i rozwój tych chorób córka wymaga stałej opieki, choć, jak pisze odwołująca się, nie zostało to uwzględnione w decyzji orzeczeniu o niepełnosprawności. Ponadto odwołująca opisała przebieg ataków padaczki u córki jak i opisała i wyjaśniła na czym polega jej opieka nad córką. Odwołująca wykazywała, że córka wymaga stałej 24 godzinnej opieki a ona ją sprawuje. W ocenie odwołującej się w przypadku takiej postaci padaczki jak u jej córki błędne jest stwierdzenie, że nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki, jak orzeczono w punkcie 7 decyzji orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku M. O. – J. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są bezsporne. W szczególności niesporną pozostaje to, że M. O. – J. zrezygnowała z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej albowiem jak wynika z wydruku z sytemu Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej z dniem 30 kwietnia 2016r. wyrejestrowała pozarolniczą działalności gospodarczą zarejestrowaną pod nazwą M mgr fizjoterapii M. O. - J. Rezygnacja ta podyktowana była koniecznością zapewnienia córce opieki, którą strona faktycznie sprawuje. Poza sporem pozostaje również treść orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się córka M. O. – J. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako "ustawa"), a w szczególności art. 17 ust.1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/ matce albo ojcu, 2/ opiekunowi faktycznemu dziecka, 3/ osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy, a precyzyjnie wskazując, prawidłowej wykładni tej części przepisu, w którym ustawodawca wymienił rodzaje orzeczeń stwierdzających niepełnosprawność i wymienił wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z analizowanej części przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a/ orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b/ orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka strony legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2016 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. W punkcie 7 tego orzeczenia Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności postanowił, że N. J. nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a w punkcie 8 stwierdził, że wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zasady i tryb wydawania takich orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W świetle przepisów tej ustawy osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności", gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (por. art. 4a ust. 1). Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3, w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), tudzież konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium stwierdziło, że brzmienie cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań - nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. W związku z powyższym organ l instancji prawidłowo postąpił odmawiając przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, skoro do wniosku zostało dołączone orzeczenie o niepełnosprawności, ale z tylko z jednym z obu kluczowych wskazań. Tym samym, w świetle wcześniejszych uwag, należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje stanu zdrowia jak i konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem strony. Trzeba przy tym zaznaczyć, że oba analizowane wskazania: "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" a także "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" funkcjonują w ustawach (język prawny) i mają dla organów administracji oraz sądów znaczenie prawne, nie potoczne. Zarówno organ l instancji jak i orzekający w sprawie organ odwoławczy musi uwzględnić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. O. – J. podnosząc, że w obecnej sytuacji faktycznej przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze szczegółowo opisała tryb i sposób sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką N. J. Stwierdziła, ze córka przez 3-4 dni w tygodniu wymaga stałej 24 godzinnej opieki. Uważa, że rodzaj orzeczenia o niepełnosprawności wynikał jedynie z braku dogłębnej analizy przypadku lekarza orzecznika. Podniosła, że sytuacja materialna rodziny jest ciężka i potrzebują pomocy. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2016 r. oraz poprzedzająca ja decyzja Prezydenta Miasta odpowiadają prawu. Na wstępie Sąd stwierdza, iż okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie są pomiędzy stronami sporne. W szczególności niesporną pozostaje treść orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej. W związku z powyższym oraz wobec tego, iż w ocenie Sądu, organy administracji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia, ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Materialnoprawną podstawę wydania obu decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a precyzyjnie wskazując, prawidłowej wykładni tej części przepisu, w którym ustawodawca wymienił rodzaje orzeczeń stwierdzających niepełnosprawność i wymienił wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z analizowanej części przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka skarżącej w toku kontrolowanego postępowania legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności znak [...] z dnia 14 czerwca 2016 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o niepełnosprawności. W punkcie 7 tego orzeczenia postanowiono, że N. J. nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji, a w punkcie 8 stwierdzono, że wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z orzeczenia tego jednoznacznie wynika, że córka skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zasady i tryb wydawania takich orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 ze zm.; dalej: "ustawa o rehabilitacji zawodowej", w skrócie: "u.r.z."). W świetle przepisów tej ustawy osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności", gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (por. art. 4a ust. 1 u.r.z.). Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 u.r.z., w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), tudzież konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań – nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Sąd stwierdza, że pod rządem art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań, o których w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1923/11 ocenił, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która nie ukończyła 16 lat, co do której wymagane jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności łącznie z obydwoma analizowanymi wskazaniami. W związku z powyższym prawidłowo, zdaniem Sądu, organy administracji odmówiły przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, skoro do wniosku zostało dołączone orzeczenie o niepełnosprawności, ale z tylko jednym z obu kluczowych wskazań. Tym samym, w świetle wcześniejszych uwag, należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do argumentów skargi Sąd podkreśla, że nie ma zamiaru kwestionować stanu zdrowia i konieczności sprawowania opieki nad córką skarżącej. Trzeba przy tym zaznaczyć, że oba analizowane wskazania: "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" a także "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" funkcjonują w ustawach (język prawny) i mają dla organów administracji oraz sądów znaczenie prawne, nie potoczne. Organy administracji musiały uwzględnić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest władny wzruszyć wydanego wobec dziecka orzeczenia o niepełnosprawności, ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest przez organy administracyjne (powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności) podlegające kontroli innych sądów (sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych). Innymi słowy, oceniając rozstrzygnięcie w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne sąd administracyjny obowiązany jest uznawać bez zastrzeżeń przedstawione przez stronę orzeczenie o niepełnosprawności czy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, oraz wskazania wynikające z tego orzeczenia (ewentualnie zmodyfikowane na skutek wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych). Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, w którym nie zawarto wskazania o konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.