III SA/Kr 1690/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 sierpnia 2023 r., znak SKO-GN-4160-98/23 w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej oddala skargę. Przedmiotem skargi B. M. (dalej: "skarżąca") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 29 sierpnia 2023 r. (znak SKO.GN-4160-98/23) utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy S. z dnia 6 lipca 2023 r. (znak: GiGG-6810.3.2023.AK) orzekające o odmowie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w Akcie Własności Ziemi nr [...] z 15 grudnia 1975 r., a dotyczącej zmiany wielkości udziałów w prawie własności do pgr nr [...]. Postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z 14.06.2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy S. o sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w Akcie Własności Ziemi nr [...] z dnia 15 grudnia 1975 r., wydanym przez Naczelnika Gminy S. poprzez określenie, że: 1. J. N. i B. N. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 17/46 części; 2. W. M. i A. M. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 17/46 części; 3. J. T. i A. T. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 12/46 części. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że we wskazanym wyżej Akcie Własności Ziemi suma liczników ułamków zwykłych określających udziały we współwłasności stanowi liczbę 46, natomiast wartość mianowników – liczbę 41. Z uwagi na powyższe, łączne udziały w prawie własności przekraczają liczbę 1. Skarżąca podała, że analiza wskazanego wyżej Aktu Własności Ziemi oraz Aktu Własności Ziemi nr [...], [...] i [...] wraz z aktami uwłaszczeniowymi nie daje odpowiedzi na pytanie o przyczyny takiego ukształtowania tych udziałów, które tak czy inaczej, tak ukształtowane być nie mogą, gdyż ich suma musi stanowić liczbę 1. Taka zaś sytuacja stanowi oczywistą omyłkę, wymagająca sprostowania w ten sposób, aby "niczyj udział w prawie własności nie został uszczuplony". Do wniosku dołączono m.in. akt poświadczenia dziedziczenia celem wykazania legitymacji skarżącej w tej sprawie, a nadto: 1. Akt Własności Ziemi z 15.12.1975 r. nr [...], z którego wynika, że J. N. i B. N. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 17/41 części, zaś W. M. i A. M. stali się współwłaścicielami tej nieruchomości także w udziale 17/41, natomiast udział J. T. i A. T. – określony został na 12/41; 2. protokół z 7.05.1975 r. z przesłuchania świadka/strony sporządzony w sprawie uregulowania własności gospodarstwa rolnego, z którego wynika, że działka [...], jest we wspólnym władaniu J. N. (w udziela 17/41), W. M. (17/41) oraz J. T. (12/41); 3. Akt Własności Ziemi z 1.12.1975 r. nr [...] stwierdzający, że J. N. i B. N. nabyli z mocy prawa szereg działek oraz protokół z 18.12.1974 r. przesłuchania świadka/strony sporządzony w sprawie uregulowania własności gospodarstwa rolnego; 4. Akt Własności Ziemi z 11.12.1974 r. nr [...] stwierdzający, że W. M. i A. M. nabyli z mocy prawa szereg działek wraz z zabudowaniami w ½ części z K. M. oraz protokół z 11.12.1974 r. przesłuchania świadka/strony sporządzony w sprawie uregulowania własności gospodarstwa rolnego; 5. Akt Własności Ziemi z 18.11.1975 r. stwierdzający, że J. T. i A. T. nabyli z mocy prawa szereg działek oraz protokół z 15.12.1974 r. przesłuchania świadka/strony sporządzony w sprawie uregulowania własności gospodarstwa rolnego. Wójt Gminy S. postanowieniem z 6.07. 2023 r., na podstawie art. 113 par. 1 i par. 2 k.p.a. orzekł o odmowie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w Akcie Własności Ziemi nr [...] z 15 grudnia 1975 r., a dotyczącej zmiany wielkości udziałów w prawie własności do pgr nr [...]. Podał, że po analizie dokumentacji uwłaszczeniowej tj. protokołu przesłuchania strony/świadka i po zbadaniu rejestrów ewidencji gruntów i budynków stwierdził, że wielkość udziałów poszczególnych właścicieli w powyższych dokumentach jest spójna z Aktem Własności Ziemi, co wskazuje, że nie ma tu oczywistej omyłki pisarskiej w rozumieniu art. 113 k.p.a. Informacje dotyczące kwestii własnościowych nie stanowią materii właściwej do trybu sprostowywania oczywistej omyłki. Wywiedzione od tego postanowienia zażalenie powiela treść złożonego wniosku inicjującego to postępowanie (por. wyżej). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z 29.08.2023 r. utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy S. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że objęta wnioskiem strony prośba o sprostowanie oczywistej omyłki, czy też błędu rachunkowego, poprzez zmianę udziałów we współwłasności nie może być uznana za okoliczność uzasadniającą zastosowanie trybu przewidzianego w art. 113 § 1 kpa. Kolegium akcentowało, że w objętym wnioskiem o sprostowanie akcie własności ziemi AWZ nr [...] z dnia 15 grudnia 1975 r. zostało wpisane, iż J. N. i B. N. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 17/41 części, W. M. i A. M. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 17/41 części, J. T. i A. T. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziale 12/41 części. Nie ulegało wątpliwości SKO, że przy takim zapisie w decyzji, udziały w prawie własności poszczególnych współwłaścicieli łącznie przekraczają liczbę 1. Można zatem domniemywać, iż w którymś miejscu nastąpił błąd przy określaniu udziałów, nie można jednak uznać, że jest to błąd, który może zostać sprostowany w trybie art. 113 § 1 k.p.a. W ocenie Kolegium Odwoławczego, dokonanie sprostowania przedmiotowego AWZ w sposób wskazany przez wnioskodawczynię prowadziłoby w istocie do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, wymagającego uprzedniego przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia, jakie rzeczywiście udziały powinny zostać przypisane poszczególnym współwłaścicielom. Kolegium uznało, że wbrew twierdzeniom odwołującej się z akt sprawy nie wynika, że błąd nastąpił w mianowniku, ułamków określających udziały poszczególnych współwłaścicieli. Brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów wskazujących, jak tego żąda wnioskodawczyni, że w.w. osoby stały się z mocy samego prawa współwłaścicielami pgr [...] w S. w udziałach odpowiednio 17/46 części, 17/46 części oraz 12/46 części. SKO w Nowym Sączu zwróciło uwagę, że w aktach znajduje się protokół z przesłuchania świadka z 7.12.1975 r., w którym wskazano udziały tożsame względem AWZ. Określenie udziałów we współwłasności należy do istoty rozstrzygnięcia aktu własności zmieni, a zatem popełniony przez organ błąd, jest błędem o charakterze merytorycznym i nie stanowi błędu rachunkowego, podlegającego sprostowaniu. Dokonanie sprostowania w zakresie zmiany udziałów we współwłasności doprowadziłoby do zmiany stanu faktycznego udokumentowanego w aktach sprawy. Podkreśliło SKO, że instytucja sprostowania służy do usuwania nieistotnych wadliwości decyzji, które mają cechę oczywistości. W trybie tym nie jest dopuszczalna merytoryczna zmiana decyzji. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenia art. 113 par. 1 k.p.a. poprzez odmowę sprostowania oczywistej omyłki rachunkowej w Akcie Własności Ziemi nr [...], dotyczącej wartości ułamków zwykłych określających udziały w prawie własności nieruchomości (pgr nr [...]). Skarga domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi podano, że w powyższym akcie własności ziemi suma liczników ułamków zwykłych określających udziały we współwłasności stanowi liczbę 46, natomiast wartość mianowników - liczbę 41, w związku z czym udziały w prawie własności łącznie przekraczają liczbę 1. Analiza powyższego AWZ oraz AWZ nr [...], [...] i [...] wraz z aktami uwłaszczeniowymi nie daje odpowiedzi na pytanie o przyczyny takiego ukształtowania tych udziałów, które tak czy inaczej tak ukształtowane być nie mogą, gdyż ich suma musi stanowić liczbę 1. Stąd taka sytuacja stanowi oczywistą omyłkę rachunkową, wymagającą sprostowania w ten sposób, aby niczyj udział w prawie własności nie został uszczuplony. Zdaniem skarżącej, wartości ułamków zwykłych określających udziały w prawie własności nieruchomości stanowiącej pgr nr [...], które nie sumują się do liczby 1 odzwierciedlają oczywistą omyłkę rachunkową. Skarżąca akcentowała, że nie można naprawić omawianego błędu w innym trybie aniżeli w trybie art. 113 § 1 k.p.a. z uwagi na treść art. 63 ust.2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, gdyż niemożliwa stała się kontrola sądowa decyzji administracyjnych wydanych przed 6.04.1982 r. W odpowiedzi na skargę organ podał, że na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można stwierdzić, że błąd był oczywisty oraz, że w akcie własności ziemi błąd nastąpił w mianowniku ułamków określających udziały poszczególnych współwłaścicieli, a nie np. w liczniku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Podstawą prawną zaskarżonego w tej sprawie postanowienia SKO w Nowym Sączu o odmowie sprostowania Aktu Własności Ziemi nr [...] – był art. 113 § 1 k.p.a. Przepis ten mówi, że organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. "Błąd rachunkowy" oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, natomiast za "błąd pisarski" uważa się widoczne, niezamierzone niewłaściwe użycie wyrazu, mylną pisownię, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Z kolei "inne oczywiste omyłki" – to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi, a polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ, a zostało wypowiedziane przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa (tak: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 9 Wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 551). Z analizowanego przepisu wynika zarazem, że istotną cechą błędu – warunkującego dopuszczalność sprostowania aktu nim dotkniętego – jest jego "oczywistość". Ta zaś oczywistość, może wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami (zob. wyrok NSA z 31.03.2022 r., sygn. akt III OSK 1232/21). Przesłanka ta występuje, gdy z treści decyzji wynika zamieszczenie wyrazów, liczb czy obliczeń jednoznacznie odmiennych od zamysłu sporządzającego akt (K. Klonowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 113). Oczywisty błąd (omyłka), jednoznacznie musi wynikać z zestawienia zabranego materiału dowodowego z treścią decyzji podlegającej sprostowaniu (por. np. wyrok NSA z 30.03.2005 r. sygn. akt OSK 1333/04, z 26.06.2012 r., sygn. akt II GSK 812/11). Podkreślić przy tym trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Zwraca się przy tym uwagę, że nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w sposób odmienny od pierwotnego (np. wyrok NSA z dnia 4 maja 1988 r., sygn. akt III SA 1466/87). Oceniając kontrolowane postanowienie przez pryzmat przedstawionego wyżej sposobu rozumienia przesłanek warunkujących dopuszczalność sprostowania aktu administracyjnego, Sąd uznał, że SKO w Nowym Sączu odmawiając w zaskarżonym postanowieniu sprostowania AWZ wydanego przez Naczelnika Gminy S. w dniu 15.12.1975 r. - nie naruszyło art. 113 par. 1 k.p.a. W realiach ocenianej sprawy i przy uwzględnieniu materiałów składających się na akta administracyjne – nie można stwierdzić oczywistego charakteru błędu, którego sprostowania domagała się skarżąca. Analiza treści przedmiotowego Aktu Własności Ziemi rzeczywiście wskazuje, że udziały osób, które z mocy prawa stały się współwłaścicielami pgr nr [...] – nie zostały określone zgodnie z regułami matematycznymi. Suma bowiem liczników ułamków zwykłych (17+17+12=46), nie odpowiada przyjętemu mianownikowi tych ułamków (41). Skarżąca upatrywała sposobu rozwiązania występującej w Akcie Własności Ziemi wadliwości poprzez oczekiwanie sprostowania przez organ mianownika każdego z ujętych w AWZ ułamków (tj. każdego z udziałów współwłaścicieli) - cyfrą stanowiącą sumę wartości wyrażonych w licznikach (tj. cyfrą 46). Dostrzec jednak należy, że z akt kontrolowanej sprawy nie wynika w niewątpliwy sposób to, że wskazany błąd występujący w przedmiotowym Akcie Własności Ziemi stanowi w istocie wynik omyłki rachunkowej popełnionej przez organ przy ustalaniu właśnie mianownika ułamków przypisanych poszczególnym współwłaścicielom w prawie własności nieruchomości. Na taki wniosek nie naprowadza ani treść samego AWZ, ani również poprzedzający ten Akt - protokół przesłuchania stron (świadków) z 7.05.1975 r. (k. 11). Z tego ostatniego dokumentu jednoznacznie przy tym wynika, że wspólne władanie nieruchomością (pgr nr [...]) przez J. N., W. M. oraz J. T. – odnosić się miało do takiej części tej działki – która każdorazowo w mianowniku przywoływanego udziału tych osób w prawie - wskazywała właśnie liczbę 41. Ułamek o wskazanej wartości mianownika przywoływany jest trzykrotnie w treści protokołu przesłuchania stron zeznających w sprawie zakresu ich wspólnego posiadania (władania) działką oraz trzykrotnie w samym AWZ. Żadna treść wskazanych dokumentów nie obrazuje zatem innej wartości mianownika ułamków, względem tej, która przyjęta została przez organ wydający przedmiotowy akt. Takich treści nie ma także w załączonych do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne, pozostałych Aktach Własności Ziemi (k. 39, k. 29, k. 19), jak też w protokołach przesłuchania strony i świadków zeznających w sprawie uregulowania własności indywidualnych gospodarstw rolnych J. N. i jego żony (k. 21 i nast.), W. M. i jego żony (k. 31 i nast.) oraz J. T. i jego żony (k. 41 i nast.). W materiałach sprawy brak jest zatem jakichkolwiek dokumentów wskazujących na występowanie oczywistego rachunkowego błędu organu w zakresie określania mianownika ułamków zwykłych ujętych w AWZ nr [...]. Akta nie zawierają dokumentów wskazujących na to, że nietrafny dobór cyfr mianownika ułamków wskazanych w AWZ, może być postrzegany jako oczywisty błąd rachunkowy, czy omyłka pisarska. W takich uwarunkowaniach nie można było więc kategorycznie wykluczyć także wniosku, że wadliwością objęte są w istocie wartości wskazane w licznikach podanych ułamków, nie zaś w ich mianowniku. Każda przy tym zmiana wartości ułamka określającego udział współwłaściciela w prawie własności nieruchomości – wpływa na zmianę zakresu tego prawa przypadającego każdemu uprawnionemu. Rozstrzygnięcie zaś o zakresie przynależnego współwłaścicielowi prawa własności – stanowi element merytorycznego rozstrzygnięcia organu znajdującego wyraz w akcie własności ziemi. Przy braku danych wskazujących na popełnienie przez organ oczywistego (od razu rzucającego się w oczy) błędu przy określaniu parametrów tych udziałów – niedopuszczalnym było dokonanie sprostowania AWZ w sposób sugerowany przez skarżącą w złożonym w tej sprawie wniosku. Pewne i poprawne ustalenie udziałów współwłaścicieli w prawie własności działki [...], nie mogło więc nastąpić w trybie sprostowania występującego w tym względzie błędu w AWZ, a dostrzeżonego przez skarżącą. Weryfikacja zasadności żądania skarżącej wymagałaby poczynienia szeregu ustaleń i ocen, w tym odnoszących się do zasięgu prawa własności uzyskiwanego przez każdego z uprawnionych w oparciu o przedmiotowy Akt Własności Ziemi (wyznaczonego samoistnym posiadaniem części przedmiotowej nieruchomości rolnej przez każdego ze współwłaścicieli). Jak przy tym zasadnie akcentował NSA w wyroku z 14.09.216 r. (sygn. akt II OSK 3013/14) dokonanie zmiany w akcie własności ziemi polegającej na zmianie udziału w prawie nie stanowi ani okoliczności nieistotnej, ani okoliczności, która nie wymaga przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Z uwagi na powyższe uznać więc należało, że przyjęty przez orzekające organy administracji publicznej kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy odmownie załatwiający żądanie skarżącej, nie był wadliwy. Dostrzec przy tym trzeba, że sama skarżąca formułując zarówno wniosek inicjujący postępowanie administracyjne, jak i skargę do Sądu przywoływała fakt, że przyczyny ukształtowania w AWZ mianownika ułamków – nie są znane i zarówno Akt Własności Ziemi jak też inne dokumenty tej sprawy nie dają odpowiedzi na pytanie, dlaczego organ w taki sposób ustalił przedmiotowe ułamki. Sama więc skarżąca w istocie dostrzega, że w realiach kontrolowanej sprawy nie można uznawać, że sposób ustalenia w AWZ ułamków (udziałów współwłaścicieli w nabywanym prawie własności nieruchomości) stanowi efekt oczywistej omyłki rachunkowej (oczywistego błędu pisarskiego organu), skoro przyczyny tej wadliwości nie są uchwytne i nie wynikają z analizy akt sprawy. Treść skargi nawiązująca do art. 63 ust. 2 ustawy z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (aktualny publikator Dz. U. 2024 r., poz. 589) pozostawała bez merytorycznego związku z tą sprawą. Dodać jedynie należy, iż obowiązywanie wskazanego wyżej przepisu (wykluczającego stosowanie k.p.a. o wznowieniu postępowania, stwierdzaniu nieważności, uchyleniu lub zmianie decyzji - do aktów własności ziemi) nie spowodowało, że niemające charakteru oczywistych błędów i omyłek wadliwości AWZ, mogą być usuwane w trybie sprostowania określonego art. 113 par. 1 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Sąd skargę oddalił, a podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).