III SA/Kr 1745/12
WyrokWSA w Krakowie2013-05-29
Skład orzekający: Krystyna Kutzner, Tadeusz Wołek, Janusz Bociąga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ prawidłowo obliczył dochód rodziny skarżącej w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, uwzględniając dochód uzyskany po roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do ustalenia świadczeń, zgodnie z § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. i przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organy błędnie zinterpretowały i zastosowały przepisy dotyczące ustalania dochodu rodziny dla celów świadczeń rodzinnych. W szczególności, § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. został uznany za niezgodny z ustawą o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wprowadzał dodatkowe kryteria dochodowe wykraczające poza definicję dochodu rodziny zawartą w ustawie. Sąd wskazał na konieczność interpretacji przepisów uwzględniającej wykładnię systemową, funkcjonalną i celowościową, zgodnie z którą dochód uzyskany po roku kalendarzowym powinien być traktowany jako element składowy dochodu rodziny, a nie jako podstawa do automatycznego przekroczenia kryterium dochodowego.Stan faktyczny
Skarżąca I. O. wniosła o przyznanie zasiłku rodzinnego na dziecko M. O. na okres zasiłkowy 2008/2009. Decyzją z 2008 r. przyznano świadczenia. Następnie, w związku ze zmianą przepisów i ustaleniami organu, wznowiono postępowanie, ustalając, że skarżąca nie ujawniła dochodu z zatrudnienia od stycznia 2008 r. Organy uznały, że po uwzględnieniu tego dochodu, dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, co skutkowało uchyleniem decyzji przyznającej świadczenia i odmową ich przyznania. Skarżąca wniosła skargę, kwestionując sposób przeliczenia kryterium dochodowego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Tadeusz Wołek SO del. Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2012r. nr [....] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. O. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] z dnia [...] 2012 r., którą to decyzją orzeczono o uchyleniu w całości decyzji nr [...] z dnia [...] 2008 r. przyznającej świadczenia rodzinne na rzecz dziecka M. O. na okres zasiłkowy 2008/2009 i odmowie przyznania świadczeń rodzinnych na rzecz dziecka M. O. na okres zasiłkowy 2008/2009 działając na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2006.139.992 j.t) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy ustalił następujący stan sprawy. Wnioskiem z dnia 28 lipca 2008 r. I. O. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku rodzinnego na dziecko M. O. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Decyzją z dnia [...] 2008 r. znak [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekł o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko w okresie od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 64 zł miesięcznie oraz o dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2008 r.
Analiza wówczas zebranych w sprawie dokumentów wykazała, że rodzina skarżącej, w roku kalendarzowym 2007 osiągnęła dochód w wysokości 8 939, 78 zł, na który złożył się dochód I. O. uzyskany z racji zatrudnienia w firmie "B" w wysokości 6 539, 78 zł oraz dochód uzyskany z tytułu alimentów na rzecz syna w wysokości 2 400 zł. Dało to miesięczny dochód rodziny w wysokości 744, 98 zł. Zatem skarżąca była uprawniona do uzyskania zasiłku, który przyznano na rzecz dziecka począwszy od miesiąca września 2008 r. Następnie ze względu na zmianę przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy decyzji z dnia [...] 2009 r. nr [...] ustalono z urzędu prawo do świadczeń rodzinnych na rzecz wyżej wymienionego dziecka także na miesiące wrzesień i październik 2009r. Jednak dodatkowe ustalenia organu wykazały, że skarżąca nie ujawniła, iż począwszy od dnia 1 stycznia 2008 r. podjęła zatrudnienie w firmie "B" Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę. Uzyskany z tego tytułu dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, tj. za styczeń 2008r. wyniósł 959,47 zł netto i podlegał doliczeniu do dochodu rodziny skarżącej dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2008/2009.
W związku z powyższym organ postanowieniem z dnia [...] 2011 r. [...] wznowił postępowanie w sprawie decyzji ostatecznej z dnia [...] 2008 r.
Przeprowadzone ponownie postępowanie wykazało, że miesięczny dochód rodziny skarżącej, ustalony dla potrzeb świadczeń rodzinnych z uwzględnieniem zarówno utraconego jak i uzyskanego przez skarżącą dochodu z tytułu zatrudnienia w firmie "B" Sp. z o. o. oraz osiągniętego w 2007r. dochodu niepodlegającego opodatkowaniu z tytułu otrzymywanych alimentów w wysokości 200 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę wyniósł 579,74 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe (504 zł). W konsekwencji, zdaniem organu, skarżąca nie posiadała uprawnień do pobierania świadczeń rodzinnych na rzecz syna M. O. W ocenie organu w sytuacji rodziny I. O. nastąpiła zarazem utrata dochodu jak i uzyskanie dochodu, o jakich mowa w przepisie art. 3 pkt 23 c i 24 c ustawy. I. O. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2008/2009, czyli w roku 2007 utraciła dochód z tytułu zatrudnienia na umowę - zlecenie w firmie "B", natomiast po tym roku uzyskała dochód z tytułu zatrudnienie w tejże firmie na zasadzie umowy o pracę. Wobec tego, zgodnie z przepisem § 17 ust. 1 rozporządzenia, od miesięcznego dochodu rodziny I. O. za rok 2007, wynoszącego 744, 98 zł należało odjąć przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu, która wynosiła kwotę 544, 98 zł, a następnie dodać miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez nią z pierwszego pełnego miesiąca, czyli kwotę 959, 47 zł. W rezultacie miesięczny dochód na osobę w rodzinie I. O. wyniósł 579,74 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli 504 zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to wydano na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r. oraz na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005, nr 105 poz. 881).
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła I. O. W uzasadnieniu skargi podniosła, że przeliczenie jej kryterium dochodowego jest nieprawidłowe. Oświadczyła, że w firmie "B" pracuje od 2006 r. W styczniu 2008 r. zmieniono jej umowę zlecenie na "umowę o pracę" w wymiarze 7/8 etatu tj. 748, 25 zł netto miesięcznie. W styczniu 2008 r. przyznano jej premię, którą doliczono do jej pensji. Była to jednorazowa kwota. W załączeniu skarżąca przedłożyła zaświadczenie o zarobkach z 2007 r. i 2008 r. Podniosła, że przy przeliczaniu jej kryterium dochodowego powinien być brany pod uwagę nie tylko miesiąc styczeń 2008 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) zgodnie, z nią sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zasygnalizować należy, że w świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie spraw administracyjnych i nie ma kompetencji do zmiany zaskarżonych do niego decyzji administracyjnych, bada natomiast czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Jak stanowi przepis art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. nr 205 poz. 1212), sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.
Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.
Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka a przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł (w okresie rozstrzygania sprawy). Dochód rodziny oznacza natomiast przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2006 r., nr 139 poz. 992 – dalej powoływana jako u.ś.r.). Ustawodawca przesądził, także iż przy obliczaniu dochodu stanowiącego kryterium przyznania świadczenia rodzinnego należy uwzględniać okoliczności uzyskania i utraty dochodu. W przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.ś.r., na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód, (art. 5 ust. 4 u.ś.r.). W przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 u.ś. r., prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód, (art. 5 ust. 4a u.ś.r.).
Przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm. dalej powoływane jako rozporządzenie) precyzują z kolei, że w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu (§17 ust. 1). W przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (§18 ust. 1).
Rodzina skarżącej, w roku kalendarzowym 2007 osiągnęła dochód w wysokości 8 939, 78 zł, na który złożył się dochód I. O. uzyskany z racji zatrudnienia w firmie "B" w wysokości 6 539, 78 zł oraz dochód uzyskany z tytułu alimentów na rzecz syna w wysokości 2 400 zł. Daje to miesięczny dochód rodziny w wysokości 744, 98 zł. Natomiast na członka dwuosobowej rodziny 372, 49 zł. I. O. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2008/2009, czyli w roku 2007, jak twierdzi organ, utraciła dochód z tytułu zatrudnienia na umowę - zlecenie w firmie "B", natomiast po tym roku uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w tejże firmie na zasadzie umowy o pracę. Uzyskany dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, za styczeń 2008 r. wyniósł 959, 47 zł netto i podlegał doliczeniu do średniego miesięcznego dochodu rodziny skarżącej za kalendarzowy rok 2007 i w przeliczeniu na osobę wyniósł 579,74 zł zatem przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.
W ocenie Sądu stanowisko organów jest nieprawidłowe. W sprawie są dwie kwestie prawne i faktyczne, które pozostawały poza rozważaniami organów, a mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i stały się powodem uchylenia decyzji obu instancji. Pierwsza to interpretacja przepisu § 18 rozporządzenia, a druga sposób wyliczenia średniego przeciętnego wynagrodzenia w sytuacji uzyskania dochodu wyższego po roku kalendarzowym, będącym podstawą do wyliczenia świadczenia. W wyrokach WSA Poznaniu z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Po 91/09 (LEX nr 553182) i WSA w Warszawie z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt l SA/Wa 1235/10 sądy uznały, że § 18 rozporządzenia wykracza poza zakres przyznanego upoważnienia ustawowego i nie jest przepisem powszechnie obowiązującym, ponieważ jest niezgodny z art. 3 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle tego stanowiska nie można by się zgodzić z rozumieniem treści § 18 ust. 1 rozporządzenia zaprezentowanym przez organy, gdyż regulacja ta w sposób oczywisty jest sprzeczna z ustawową definicją dochodu rodziny, zawartą w art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten (art. 3 u.ś.r.) zawiera słowniczek pojęć ustawowych, precyzuje i definiuje użyte w ustawie określenia. Oznacza to, iż pojęcia, którymi posługuje się w ustawie prawodawca, należy zawsze interpretować w zgodzie z podanymi w art. 3 definicjami. Skoro, zatem podstawą ustalenia prawa do świadczeń jest dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (art. 5 ust. 1 u.ś.r.), zaś dochodem rodziny jest dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, jego wysokość decyduje o uprawnieniu do świadczeń, to - przy braku innych rozwiązań ustawowych - wszelkie zmiany w dochodzie, o których stanowi art. 5 u.ś.r. (utrata bądź uzyskanie dochodu) odnosić się mogą tylko do tego roku to jest roku poprzedzającego okres zasiłkowy.
Tym samym zaliczenie do dochodu rodziny skarżącej kwoty wynagrodzenia uzyskanego z wynagrodzenia za pracę po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych pozostaje w sprzeczności z art. 3 ust. 2 u.ś.r. Stanowiący delegację ustawową do wydania rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne przepis art. 23 ust. 5 u.ś.r. upoważnia Ministra Polityki Społecznej jedynie do określenia sposobu ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych, a nie do określania dodatkowych kryteriów dochodowych mających bezpośredni wpływ na wysokość "dochodu rodziny" w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sposób ustalenia dochodu nie może oznaczać wprowadzenia nowych zasad jego obliczania, wykraczających poza regulacje ustawowe. Norma kompetencyjna z art. 23 ust. 5 u.ś.r. nie może stanowić upoważnienia do regulowania materialnoprawnych aspektów kryterium dochodowego. Podejmując akty wykonawcze na podstawie normy ustawowej, należy ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wykonawczym a ustawą, co z reguły prowadzi do naruszenia prawa. Naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Z ukształtowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie wyroku TK z dnia 5 listopada 2001 r. sygn. akt U 1/01 - OTK 2001/8/247 oraz postanowienie SN z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt V CK 6/02 - OSNC 2004/7-8/131) wynika, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Rozporządzenie nie może bez wyraźnego upoważnienia ustawy wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami, nie może także zawartych w nich treści przekształcać, modyfikować, a nawet nie powinno ich powtarzać. Naruszenie tych warunków może stwarzać podstawę do postawienia zarzutu niezgodności rozporządzenia z ustawą. Pamiętać też należy, że rozporządzenia wydawane są na podstawie ustaw i w celu ich wykonania. Taki charakter rozporządzenia determinuje i ogranicza jego treść w tym znaczeniu, że w drodze delegacji ustawowej do prawotwórstwa administracyjnego nie może zostać przekazane uprawnienie do zmiany przepisów rangi ustawowej, jak też upoważnienia ustawowe nie mogą delegować prawa do wkraczania w materię zastrzeżoną wyłącznie dla regulacji ustawowej. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Stanowiący, bowiem ustawową delegację do wydania rozporządzenia art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych upoważniał Ministra Polityki Społecznej do określenia sposobu ustalania dochodu uprawniającego od świadczeń rodzinnych, a nie do określania dodatkowych kryteriów dochodowych mających bezpośredni wpływ na wysokość dochodu rodziny, zdefiniowanego w art. 3 ust. 2 u.ś.r. Rolą rozporządzenia jest konkretyzacja ustawy, a nie jej uzupełnianie, tak, więc regulacje materialnoprawne, które swą treścią wykraczają poza charakter wykonawczy, wychodzą poza granice upoważnienia, co przesądza w rezultacie o niezgodności rozporządzenia z ustawą (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1842/07).
Sądy administracyjne prezentują także inne stanowisko w przedmiocie interpretacji § 18 rozporządzenia, do którego przychyla się sąd w niniejszym składzie. Stanowisko to wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt l OSK 351/09. Sąd wskazał, że "sposób wyliczenia dochodu, o którym stanowi przepis wykonawczy (§18 rozporządzenia) oznacza więc obowiązek ponownego ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym z uwzględnieniem uzyskanego dochodu." Na taki też sposób obliczenia dochodu z uwzględnieniem § 18 rozporządzenia wskazał WSA w Łodzi w wyroku z dnia 29 października 2008 r., II SA/Łd 366/08.
Należy zauważyć, że dochód wyższy po roku kalendarzowym strona uzyskała dopiero z dniem podjęcia zatrudnienia w firmie w styczniu 2008 r. Dodanie dochodu ze stycznia 2008 r. i do średniej dochodu z roku kalendarzowego 2007 r. i podzieleniem tych dwóch wielkości przez dwa nie ma nic wspólnego ze średnią miesięczną, bowiem nie jest średnią miesięczną, co jest oczywiste. Ustawodawca odnosi możliwość uzyskania zasiłku rodzinnego od wielkości przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy. Jak wyżej wskazano kwestia prawidłowego stosowania przez organy administracyjne przepisów art. 3 pkt 2, pkt 23 i pkt 24, art. 5 ust. 4 i 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z § 18 rozporządzenia była już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Stosowanie § 18 ust 1 rozporządzenia nie jest możliwe w jego dosłownym brzmieniu, ale w sposób uwzględniający przede wszystkim reguły wynikające z przepisów ustawy, z uwzględnieniem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. l tak w wyroku z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt l OSK 1321/10 (LEX nr 744973) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "błędnie organy upatrują, jako podstawę do przyjęcia wielkości dochodu przepis §18 ust. 1 rozporządzenia w jego dosłownym brzmieniu. Stosując przepis §18 ust. 1 rozporządzenia według jego literalnego brzmienia, z pominięciem reguł wynikających z u.ś.r. oznaczałby, że o przyznaniu świadczeń rodzinnych decydowałaby nie wielkości określone w u.ś.r., lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym oraz dochodu uzyskanego za pełny przepracowany miesiąc. Stosowana przez organ praktyka uwzględniania uzyskanego dochodu i traktowania go w połączeniu z uprzednio ustaloną wielkością przeciętnego miesięcznego dochodu w roku kalendarzowym, jako wystarczającego do uchylenia lub zmiany decyzji może prowadzić do nierównoprawnego traktowania stron i tym samym naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dla prawidłowego rozumienia §18 ust. 1 rozporządzenia zgodnego z normami ustawowymi konieczna jest jego wykładnia przy zastosowaniu metody systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Przy odczytaniu treści przepisu §18 ust. 1 rozporządzenia nie można pominąć nakazu stosowania tych wyjątkowych przepisów w korelacji z wartościami ujętymi w art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej".
Należy podkreślić, że sposób rozumienia powyższej regulacji w niniejszej sprawie przez organy pozostaje w sprzeczności z celami, jakie stoją przed ustawą o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Pomoc ze strony państwa osobom o niskich dochodach polegająca na zapewnieniu środków umożliwiających wsparcie osób wychowujących dzieci nie może być niweczona wskutek takiego rozumienia prawa, które z nieznanych aksjologicznie przyczyn nakazuje przełamywać zasadę, iż dochodem rodziny jest przeciętny dochód rodziny uzyskany nie w jednym miesiącu, lecz w całym roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Z powyższego punktu widzenia należy wskazać, iż miesięczny dochód członka rodziny uzyskany po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych winien być traktowany, jako element składowy dochodu rodziny, w oparciu, o który ustala się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny w okresie obejmującym kolejny miesiąc, w którym członek rodziny uzyskał dochód. Tym samym użyte w rozporządzeniu pojęcie "dochodu rodziny" nie należy traktować, jako przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym, a więc stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 2 u.ś.r., lecz jako sumę wszystkich składników stanowiących dochód rodziny, na podstawie, którego ustala się dopiero przeciętny miesięczny dochód uzyskany w określonym okresie. Łatwo zauważyć, że tak liczony przeciętny miesięczny dochód, nawet zwiększony o kolejne miesiące po roku kalendarzowym do daty wydania decyzji zasiłkowej w dniu 1 sierpnia 2008, będzie niższy niż to ustaliły organy. Oczywiście stosując zasadę dzielenia dochodu przez rzeczywistą liczbę miesięcy, w którym został on uzyskany. W ocenie Sądu tylko takie rozumienie §18 rozporządzenia da się pogodzić z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącymi podstawę do wydania powyższego rozporządzenia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny dokonać subsumcji stanu faktycznego sprawy, do prawidłowo wskazanych norm prawnych. Przy czym stosowanie powyższych regulacji prawnych winno nastąpić z uwzględnieniem zaprezentowanej w niniejszym uzasadnieniu interpretacji przepisu § 18 rozporządzenia odnośnie do wyliczenia średniego miesięcznego dochodu członka rodziny.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, iż stwierdzone naruszenia przepisów prawa materialnego miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło