III SA/Kr 1773/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 25 września 2023 r., znak: SKO-NP-4115-145/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną przez E. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 25 września 2023 r. znak: SKO-NP.-4115-145/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 21 marca 2023 r.nr SR.5211.7.2022. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M. C. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 21 marca 2023 r. nr ŚR.5211.7.2022, Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ ustalił, że skarżąca od 1 października 2022 r. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad matką, od wskazanej daty zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej jest osobą przewlekle chorą, która ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga stałej opieki w codziennym funkcjonowaniu, pielęgnacji, nadzoru, przygotowania posiłków, podawaniu leków. Pomoc i opiekę tę zapewnia jej skarżąca. Oprócz skarżącej są jeszcze trzy osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej - jej mąż oraz pozostałe dzieci. Mąż niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i sam wymaga pomocy. Z kolei pozostałe rodzeństwo skarżącej nie deklaruje pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką w sposób bezpośredni czy też pośredni, ponieważ mieszka poza miejscem zamieszkania matki, jak również z powodu problemów zdrowotnych i niskich zarobków. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie co prawda nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy do przyznania świadczenia, jednakże z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy należy odmówić wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołał treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych. Podniosło, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Okoliczność, iż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność u matki skarżącej, a znaczny stopnień powstał u niej w wieku 77 lat, nie może więc stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazało Kolegium w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wobec powyższego ustalono, że matka skarżącej jest osobą w wieku 83 lat, mieszaka razem z mężem i skarżącą. Od 2017 r. zarówno matka skarżącej jak i jej mąż legitymują się orzeczeniami kwalifikującymi ich do znacznego stopnia niepełnosprawności. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze względu na niepełnosprawność oznaczoną symbolem 05-R (tj. niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) - jest leczona z powodu stwardnienia rozsianego, ma niedowład kończyn dolnych oraz symbolem 09-M choroby układu moczowo-płciowego, ma marskość nerek, leczona jest dializami, leczona jest również z powodu nadciśnienia. Porusza się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim przy czym nie jest w stanie sama na nim usiąść - wymaga pomocy (jest sadzana), używa pielucho-majtek, nie jest w stanie sama przygotować posiłków i wykonać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, utrzymania higieny osobistej, wymaga pomocy przy ubieraniu rozbieraniu, prowadzeniu leczenia. Pomoc i opiekę w wykonaniu powyższych czynności uzyskuje od skarżącej, która jak wskazano w wywiadzie środowiskowym zapewnia jej pomoc i opiekę w zakresie pielęgnacji, utrzymania higieny osobistej (mycie, czesanie ubieranie, zmiana pielucho-majtek), prowadzi gospodarstwo domowe (robi zakupy, sprząta pierze) przygotowuje i podaje posiłki, przygotowuje opał, ogrzewa, zajmuje się sprawami związanymi z leczeniem (umawia wizyty lekarskie, dowozi matkę na gabinetu lekarskiego na badania), pomaga matce trzy razy w tygodniu przygotować się do wyjazdu na dializy (ubiera ją rozbiera, zakłada i ściąga buty). Ze względu na tę opiekę jak oświadczyła skarżąca od 1 października 2022 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Organ zauważył, że wykonywanie opieki ww. zakresie potwierdziła niepełnosprawna matka skarżącej w oświadczeniu z dnia 2 marca 2022 r. Z kolei skarżąca w oświadczeniu z dnia 23 lutego 2023 r. podała, że jej matka od wielu lat posiada l grupę inwalidzką z powodu stwardnienia rozsianego, a ona przez cały czas trwania choroby zamieszkuje wraz z matką i sprawuje nad nią opiekę. Stan matki pozwalał jej na opłacenie ubezpieczenia w KRUS i pracy w polu. Przy opiece tej pomagał jej ojciec, ale w ostatnim czasie stan zdrowia rodziców się pogorszył. W 2022 r. była około 5 miesięcy poza domem i w tym czasie opiekę nad jej rodzicami miał sprawować jej syn lecz nie sprostał obowiązkom i musiała wrócić do domu, ponieważ oboje rodziców wymagają opieki, a matka całodobowej. W ocenie Kolegium ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności te nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące z członkami rodziny. Czynności wykonywane przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z rodzicami oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. Z oświadczenia odwołującej można wywieść, iż w czasie gdy jej rodzice legitymowali się znacznym stopniem niepełnosprawności, a stopień ten obydwoje uzyskali w tym samym 2017 r. odwołująca nie tylko zajmowała się pracą i prowadzeniem gospodarstwa rolnego ale i wyjeżdżała na dłuższy czas (5 miesięcy). Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia niepełnosprawnych rodziców uległ pogorszeniu i wymagają oni większej opieki niż dotychczas. Jedynym dokumentem są orzeczenia o niepełnosprawności kwalifikujecie od 2017 rodziców do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z akt sprawy nie wynika, aby zarówno matka skarżącej jak i jej mąż byli osobami obłożnie chorymi (leżącymi) i w związku z tym wymagali całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Okoliczności te wskazują, że może on sam funkcjonować przez część dnia, a skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem trudno przyjąć, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Tymczasem, jak wynika z art. 17 ww. ustawy obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Natomiast takie czynności jak: podanie leków, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podanie posiłków, pranie ubrań, mycie naczyń, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że skarżąca wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie prowadzenia czy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Tym bardziej że jak wynika z akt sprawy skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad matką w październiku 2022 r., która jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności wymagała opieki i pomocy od 2017 r. Przy czym, zdaniem organu należy wziąć pod uwagę i to, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych. Z oświadczenia złożonego przez siostrę odwołującej wynika, że mieszka ona w J. odległym od L. około 200 km, więc nie może się na co dzień opiekować matką, a poza tym pozostaje w leczeniu kardiologicznym, a jej zarobki to najniższa krajowa. Stara się jednak przyjeżdżać co dwa tygodnie do rodziców by pomoc jej w opiece nad rodzicami. Druga z siostra skarżącej zam. w B. oświadczyła, iż nie jest w stanie sprawować opieki nad matką w sposób bezpośredni bo nie pozwala jej na to stan zdrowia, jak i nie jest w stanie wspierać jej finansowo, ponieważ pracuje na ½ etatu, a jej mąż jest na rencie. Organ zauważył jednak, że osoby te nie wykazały, że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wskazywałoby na to, iż same wymagają opieki i nie są w stanie współuczestniczyć w opiece nad matką. Ponadto nie przedłożyły żadnych dokumentów potwierdzających, iż stan finansowy rodzin nie pozwala współuczestniczyć w zorganizowaniu opieki nad matką w sposób pośredni. Kolegium nie zakwestionowało, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale rodzeństwa odwołującej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. W skardze na powyższa decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów: 1) art. 7 k.p.a., 8§1 k.p.a., 77 k.p.a., 78§1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez: - brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; - poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; - nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnią i wskazanie, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie istnieje wymagany przez art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych związek, a nadto nie można przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres opieki wykazany przez skarżącą nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z pracy, biorąc pod uwagę również to, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 12 lipca 2022 r., z którego wynika, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2025 r. "Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: nadal." Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W ocenie Sądu trafne zatem jest stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu - mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji - pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodzić się należało z Kolegium, że wskazany błąd organu pierwszej instancji, nie mógł przyczynić się do uchylenia tej decyzji, a to z uwagi na prawidłowo podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Zasadnie bowiem podniosło Kolegium, że "w sprawie niniejszej ustaleniu podlega także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego." W tym zaś zakresie prawidłowa jest zdaniem Sądu ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, która prowadzi do tego, że odnosząc i zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą przy niepełnosprawnej matce, istnienie innych niż skarżąca osób bliskich zobowiązanych do alimentacji wobec matki - męża wymagającej opieki, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz - sióstr skarżącej - które mieszkają, jedna w J. odległym od L. około 200 km, druga w B., i nie mogą się zająć matką, brak było spełnionych przesłanek do przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Zgodzić się bowiem w pełni należy ze stanowiskiem Kolegium, że istnienie bowiem osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ważna, jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala zatem kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Wprawdzie w niniejszej sprawie współmałżonek wymagającej opieki - który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do pomocy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi obiektywną po jego stronie przeszkodę do pomocy współmałżonkowi, to oprócz skarżącej – wymagająca opieki matka posiada jeszcze dwoje dorosłych dzieci – siostry skarżącej – które z uwagi na odległość swojego miejsca zamieszkania od miejsca zamieszkania i egzystencji matki, nie są w stanie wspomóc skarżącej w opiece nad nią. Z akt i ustaleń organów wynika, że jedna z sióstr pozostaje w leczeniu kardiologicznym, a jej zarobki to najniższa krajowa. Stara się jednak ona przyjeżdżać co dwa tygodnie do rodziców by pomoc jej w opiece nad rodzicami. Druga z siostra skarżącej oświadczyła także, iż nie jest w stanie sprawować opieki nad matką w sposób bezpośredni bo nie pozwala jej na to stan zdrowia, jak i nie jest w stanie wspierać jej finansowo, ponieważ pracuje na ½ etatu, a jej mąż jest na rencie. Trafnie jednak podniosło Kolegium, że pomimo twierdzeń w tym zakresie, zawartych w ich oświadczeniach osoby te nie wykazały, że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wskazywałoby na to, iż same wymagają opieki i nie są w stanie współuczestniczyć w opiece nad matką, nadto nie przedłożyły żadnych dokumentów potwierdzających, iż stan finansowy rodzin nie pozwala współuczestniczyć w zorganizowaniu opieki nad matką w sposób pośredni. Prawidłowe jest w tym zakresie stanowisko Kolegium, że siostry skarżącej nie posiadają obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką. W świetle treści § 2 art. 135 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o. osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Nie można zatem tracić z pola widzenia tego, że okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA). Zasadnie więc podnosi Kolegium, ze regulacje prawne umożliwiają możliwość wyegzekwowania od dzieci zobowiązania do współuczestnictwa w opiece. Zdaniem Sądu z akt nie wynika, aby w tym zakresie skarżąca podjęła jakiekolwiek działania w tym zakresie. Podkreślić zatem należy że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Wprawdzie co do zasady obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego, ale nic nie stało na przeszkodzie, by to skarżąca przedstawiła dowody na okoliczności z których wywodzi swoje prawo do przedmiotowego świadczenia, w szczególności, że jest inicjatorem postępowania przed organami domagając się od nich władczego objawu woli w tym przedmiocie. Wobec tego zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, wynikającym z prawidłowo dokonanej oceny zgromadzonego w sposób wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy materiału dowodowego, że nie mogło zapaść inne, jak tylko negatywne w tym wypadku rozstrzygnięcie. Skarżąca nie wykazała, bowiem w sposób nie budzący wątpliwości aby siostry nie były w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od sióstr, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełnił je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o. Do akt sprawy nie zostały też przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, by siostry skarżącej ze względu na stan zdrowia same wymagały opieki i pomocy lub stan finansów jego powoduje, iż nie są w stanie wspomóc skarżącą w opiece nad matką w sposób bezpośredni lub pośredni. W świetle uchwały 7 sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (publ. www.nsa.gov.pl), obiektywną przeszkodą w realizacji ciążącego na osobach obowiązku alimentacyjnego jest tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Praca zawodowa, czy nawet zły stan zdrowia, nie mogą być uznane za obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na podmiotach obowiązku alimentacyjnego. Stanowiska tego, będącego konsekwencją oceny Kolegium materiału dowodowego nie są też w stanie zmienić okoliczności związane ze stanem zdrowia wymagającej opieki matki skarżącej. Trafna i przekonywująca jest w tym względzie dokonana przez Kolegium ocena zebranego materiału dowodowego, że w niniejszym przypadku brak jest rzeczywiście podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z dniem 1 października 2022 r. z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, jak ustaliło Kolegium, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze względu na niepełnosprawność oznaczoną symbolem 05-R (tj. niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) - jest leczona z powodu stwardnienia rozsianego, ma niedowład kończyn dolnych oraz symbolem 09-M choroby układu moczowo-płciowego, ma marskość nerek, leczona jest dializami, leczona jest również z powodu nadciśnienia. Matka skarżącej porusza się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim przy czym nie jest w stanie sama na nim usiąść - wymaga pomocy (jest sadzana), używa pielucho-majtek, nie jest w stanie sama przygotować posiłków i wykonać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, utrzymania higieny osobistej, wymaga pomocy przy ubieraniu rozbieraniu, prowadzeniu leczenia. Mając powyższe ustalenia organów na względzie, uznać należało dokonaną przez Kolegium ocenę materiału dowodowego, z którego wyłania się wskazany powyżej obraz stanu zdrowia matki skarżącej, za prawidłową. Zasadna jest, wobec wskazanych powyżej ustalonych istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności stanu zdrowia matki skarżącej, argumentacja Kolegium, że ustalony zakres i charakter opieki wykonywanej przez skarżącą przy matce nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Czynności opiekuńcze rzeczywiście nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje skarżącej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. Zasadnie podniosło Kolegium, że z oświadczenia skarżącej można wywieść, iż w czasie gdy jej rodzice legitymowali się znacznym stopniem niepełnosprawności, a stopień ten obydwoje uzyskali w tym samym 2017 r. skarżąca nie tylko zajmowała się pracą i prowadzeniem gospodarstwa rolnego ale i wyjeżdżała na dłuższy czas (5 miesięcy), co nie jest bez znaczenia dla oceny możliwości aktywności zawodowej skarżącej. Jednocześnie, co także ważne i co podkreślić należy, z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia niepełnosprawnych rodziców uległ pogorszeniu i wymagają oni większej opieki niż dotychczas. Jedynym dokumentem są orzeczenia o niepełnosprawności kwalifikujecie od 2017 rodziców do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z akt sprawy nie wynika, aby zarówno matka skarżącej jak i jej mąż byli osobami obłożnie chorymi (leżącymi) i w związku z tym wymagali całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Okoliczności te wskazują, że może on sam funkcjonować przez część dnia, a skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych nad matką, która także może funkcjonować przez część dnia bez pomocy skarżącej. Natomiast takie czynności jak: podanie leków, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podanie posiłków, pranie ubrań, mycie naczyń, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zatem trudno przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy we własnym gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. W przekonywujący sposób argumentuje Kolegium, że z akt sprawy nie wynika, żeby wymagająca opieki matka skarżącej była osobą obłożnie chorą, nie kontaktową. Nie wymaga też całodobowej opieki z uwagi na fakt, iż nie jest osobą całkowicie leżącą, jest w logicznym kontakcie ze środowiskiem. Z uwagi na swoją niepełnosprawność wymaga pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego, jak również pomocy związanej z leczeniem. Nie jest również w stanie samodzielnie wykonywać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Pomoc tą zapewnia jej skarżąca. Wobec powyższych ustalonych okoliczności prawidłowa jest zatem ocena Kolegium, że wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby nawet tej w niepełnym wymiarze czasu pracy, tym bardziej, że chodzi w tym wypadku o pracę w gospodarstwie rolnym i to własnym. Podnieść również należy, że dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również warunkiem jest aby konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego nie rozstrzyga bowiem o istnieniu związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania przez niego opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Różna jest też sytuacja zdrowotna niepełnosprawnych osób posiadających taki stopień niepełnosprawności. Nie chodzi tu o swego rodzaju gradację, lecz ustalenie czy przedmiotowe świadczenie, jako rekompensata za rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym może być przyznane. Nie jest ono wszakże przyznawane za samą opiekę, lecz tylko wtedy gdy zakres i charakter koniecznej opieki nad niepełnosprawnym wyklucza i to jakąkolwiek aktywność zawodową opiekuna. Nie w każdym więc przypadku osoby niepełnosprawnej niezdolnej do samodzielnej egzystencji przyznanie tego świadczenia będzie możliwe. Liczą się także i inne kwestie. W niniejszej sprawie zatem także i ten aspekt, że ocena związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad osobą niepełnosprawną powinna być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności, że praca w gospodarstwie rolnym daje większą elastyczność i możliwość dopasowania czasu pracy do opieki nad osobą niepełnosprawną, niż praca wykonywana na podstawie umowy o pracę, czy stosunku cywilnoprawnego. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że w stanie faktycznym tej sprawy czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są bowiem czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Opisane wyżej czynności - to rzeczywiście typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Jak ustalono, matka skarżącej jest osobą niewątpliwie wymagającą pomocy w codziennym egzystowaniu, ale skarżącą nie zdołała wykazać, że jej stan zdrowia jest aż tak zły, że wyklucza jakąkolwiek pracę, a matka skarżącej wymaga ciągłego jej nadzoru. Same twierdzenia nie wystarczą w tym względzie lecz należało przedstawić stosowną dokumentację medyczną popierającą te twierdzenia. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie w rozumieniu ustawy sprawuje osobistą opiekę nad matką. Żaden z organów, ani też Sąd nie neguje, że skarżąca zajmuje się matką i pomaga jej z racji jej wieku w codziennym funkcjonowaniu, w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowywaniu posiłków, wykonywaniu czynności szeroko rozumianego gospodarstwa domowego, jednak przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest za sprawowanie opieki. Podkreślić należy, że świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Czynności takie jak sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach utrzymywania ciała matki w higienie, przygotowywaniu posiłków, czy innych czynności, wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze w stanie faktycznym tej sprawy, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracy skarżącej. W ocenie Sądu, w zestawieniu ze stwierdzonym stanem zdrowia matki skarżącej, zakresem sprawowanej przez nią opieki – aktywność zawodowa skarżącej w gospodarstwie rolnym jest jednak wbrew twierdzeniom, do pogodzenia z opieką nad matką. Innych okoliczności wskazujących na takie absorbowanie skarżącej niweczących pracę nie przedstawiono. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób. Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu mogło jednak skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 752, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium (jak i organowi pierwszej instancji) zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i sprzeniewierzenie się innym naczelny zasadom postępowania administracyjnego, które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji. Ratio legis pomocy społecznej, powtórnie podkreślić to należy, polega na jej subsydiarnym jej charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Z takim stanem rzeczy jednak w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku, także i z tego powodu, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie zdołał przedstawić przekonywującej argumentacji, popartej dokumentacją medyczną stanu zdrowia matki skarżącej, że stanowisko Kolegium i podjęte rozstrzygnięcie co do istoty sprawy są błędne. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.