III SA/Kr 1838/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki SO del. Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. K. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2012r. sygn. akt [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych MOPS z dnia [...] 2012 r. znak [...] odmawiającą przyznania jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyżej wskazaną decyzją z dnia 22 października 2012 wydało na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 9 ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z póz. zm.) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925). Organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Organ l instancji odmówił skarżącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Wskazał, iż zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z przedłożonego przez wnioskodawczynię zaświadczenia lekarskiego wynika, że pozostawała pod opieką medyczną od 19 tygodnia ciąży do porodu. Wobec powyższego, organ l instancji stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka z art. 9 ust. 6 w/w ustawy, a zatem świadczenie stronie nie przysługuje. K. F. wniosła odwołanie, od powyższej decyzji. Podniosła w odwołaniu, iż jest matką dziewięciorga dzieci i przedmiotowe świadczenie byłoby dla niej dużym wsparciem, oraz że fizjologiczne zmiany jej organizmu nie wskazywały na to, że jest w ciąży. Nadto skarżąca podała, iż terminy do przychodni rejonowej są odległe i nie była w stanie na czas pójść do lekarza ginekologa. Dodatkowo skarżąca podniosła, iż nie stać jej na prywatne wizyty u lekarza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło pogląd prawny organu I instancji. Wskazało, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 9 wskazuje szereg przesłanek warunkujących przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Jedną z nich jest pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży (ust. 6), co wymaga potwierdzenia zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (ust. 7). Obowiązkiem skarżącej było zatem przedłożenie w/w zaświadczenia, z którego wynikał okres w jakim objęta byłą opieką medyczną. Z zaświadczenia lekarskiego, przedstawionego przez K. F. a wystawionego w dniu 20 sierpnia 2012 r. przez specjalistę ginekologii i położnictwa wynika, że pozostawała pod opieką medyczną dopiero od 19 tygodnia ciąży, nie zaś od 10 tygodnia, jak stanowi przepis art. 9 ust. 6 ustawy. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka przewidziana w/w przepisem, warunkująca przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. F. podniosła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło istotnych faktów, uzasadniając tylko, iż jedyną przesłanką odmawiającą przyznania świadczeń z tytułu urodzenia dziecka było zaświadczenie lekarskie z którego wynika, że pozostawała pod opieką medyczną od 19 tygodnia ciąży, a nie od 10 tygodnia ciąży. Zdaniem skarżącej przepisy są niekonstytucyjne, gdyż nie uwzględniają faktycznych, życiowych sytuacji, które mogą mieć miejsce i doprowadzają do różnicowania obywateli w dostępie do należnych świadczeń. Nie mogła być pod opieką od 10 tygodnia ciąży, gdyż z powodu nieregularnych cykli miesiączkowych nie była świadoma swojej ciąży w pierwszych jej tygodniach i dlatego zgłosiła się do lekarza później. Kolejka do lekarza, kolejka do badania (USG) jest długa i to spowodowało, jej opóźnienie. Dodatkowo powołała się na prawomocne orzeczenie WSA w Olsztynie z 26 czerwca 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol, 397/12) w którym stwierdzono, że obowiązek wykazania pozostawania pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczy kobiet znajdujących się w dziesiątym tygodniu ciąży od dnia 1 stycznia 2012r. Zatem nie obejmował jej obowiązek dostarczenia zaświadczenia o pozostawaniu pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży. Stosowanie bowiem tego przepisu, który przewiduje taki obowiązek (art. 9 ust. 6 u.ś.r.) zostało odroczone do 31 grudnia 2011 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, iż stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka zawiera ustawa z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). W myśl art. 9 ust 1 i 3 u.ś.r. jednorazowy dodatek w wysokości 1000zł z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek ten przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 u.ś.r.). Z kolei okoliczność pozostawania pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust 7 u.ś.r.). Przepisy art. 9 ust. 6 i 7 zostały wprowadzone w do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654) . W myśl treści art. 18 ustawy nowelizującej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże zauważyć należy, co nie dostrzegły organy, iż na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie, bowiem z treścią powołanego artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego, co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. W tych uwarunkowaniach prawnych przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu organy orzekające w sprawie z wniosku K. F. o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia się dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 9 ust. 6 u.ś.r. w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, bowiem obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką nie obejmował skarżącej, bowiem skarżąca urodziła syna 11 maja 2012 r. Stosownie, bowiem do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczył kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży. Do dnia 31 grudnia 2012 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie skarżąca w dniu 1 stycznia 2012 r. znajdowała się w późniejszym okresie ciąży, biorąc pod uwagę datę urodzenia dziecka, niż w 10 tygodniu. Takie stanowisko zostało zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 397/12 i sąd w obecnym składzie w całości je podziela. W związku z powyższym w ocenie Sądu z uwagi na treść art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było podstawy prawnej do wymagania od kobiety potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży – brak było podstaw do prowadzenia stosownej dokumentacji medycznej. Odmienna interpretacja treści art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz art. 3 powołanej ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro, bowiem przepis art. 9 ust. 6 u.ś.r. nie obowiązywał w czasie, gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego, co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady nie działania prawa wstecz. Reasumując skoro zastosowanie przepisu art. 9 ust 6 u.ś.r. zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia, 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży albowiem poród i urodzenie dziecka nastąpiło w dniu 11 maja 2012 r. Należy jeszcze dodać, że strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej. Zwłaszcza, iż przepis art. 68 ust 3 Konstytucji RP przewiduje, iż władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej kobietom ciężarnym. Tym samym termin, od którego kobieta ciężarna znajduje się pod opieką medyczna winien być każdorazowo dokładnie ustalony, powinien być liczony od momentu zgłoszenia się kobiety w stosownej placówce medycznej (publicznej lub niepublicznej) niezależnie od rzeczywistego terminu pierwszego badania lekarskiego. Organy niewłaściwe zastosowały przepisy art. 9 ust. 6 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. odnośnie skarżącej. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o wykonalności zaskarżonej decyzji sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.