III SA/Kr 1877/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 września 2024 r., znak: SKO-NP-4115-173/24, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną przez E. C., zwaną dalej skarżącą, decyzja z dnia 17 września 2024 r., znak: SKO-NP.-4115-173/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia 23 maja 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę – W. C. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 30 listopada 2024 r., znak: GOPS.5202.13.2023, Wójt Gminy O. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: SKO-NP.-4115-524/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 23 maja 2024 r. Wójt Gminy O. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 6 listopada 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ ustalił, że rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie podjąć opieki nad niepełnosprawną matką, jak również nie jest w stanie partycypować w kosztach jej utrzymania. Zdaniem organu rozmiar i charakter sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy przez skarżącą nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co więcej, nie ma żadnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną przy współudziale rodzeństwa skarżącej. Najstarsza córka wymagającej opieki mieszka za granicą, nie jest w stanie sprawować opieki nad matką ze względu na samotne wychowywanie dziecka i ponoszenie kosztów związanych z płaceniem alimentów na drugie dziecko. Syn A. pracuje zawodowo, ma na utrzymaniu żonę i troje dzieci (rodzina wielodzietna). Syn S. ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci. Syn J. pracuje zawodowo, ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, z których jedno również posiada orzeczenie o niepełnosprawności, co jest związane ze zwiększonymi nakładami finansowymi oraz opieką. Syn D. pracuje zawodowo, na utrzymaniu ma trojkę dzieci (rodzina wielodzietna). Najmłodsza z dzieci wymagającej opieki to skarżąca, która mieszka z niepełnosprawną matką i sprawuje nad nią stałą opiekę. Jednocześnie organ stwierdził, że matka skarżącej potrzebuje całodobowej stałej opieki, nie zaś kilka godzin w ciągu dnia, a taka pomoc jest świadczona w przypadku usług opiekuńczych. Ostatecznie jednak organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niepełnosprawność matki skarżącej istnieje bowiem od 61 roku życia – zatem powstała po ukończeniu 18 roku życia jak również po ukończeniu 25 roku życia. Przy tym, zdaniem organu, wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie daje podstawy do uznania aby zaniechać bądź wykluczyć możliwość stasowania art. 17 ust. 1b ww. ustawy. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia wyjaśniło, że z uwagi na fakt że skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r., niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Następnie Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium organ pomocowy pierwszej instancji orzekając w sprawie wniosku strony dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W obecnej sytuacji prawnej nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Tak więc okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki tj. matki skarżącej powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak podało Kolegium, w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. W zw. powyższym ustalono, że skarżąca nie pracuje, ponieważ sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką. Jak podała skarżąca, zrezygnowała z pracy po śmierci ojca, który wcześniej opiekował się chorą żoną. Matka skarżącej jest niezdolną do samodzielnej egzystencji. Od wielu lat choruje na przewlekłe reumatoidalne zapalenie stawów biodrowych, zakrzepicę i choroby układu krążenia. Jest po wielu operacjach i zabiegach kręgosłupa i bioder. Obecnie czeka ją operacja kolana. Schorzenia oraz towarzyszące im bóle i ograniczenia sprawiają, że jest ona całkowicie uzależniona od pomocy i wsparcia innych osób w codziennym funkcjonowaniu; stale pomaga jej mieszkająca wspólnie z nią skarżąca. Sprawuje ona całodobową bezpośrednią opiekę nad matką. Przygotowuje posiłki, pomaga w ich spożywaniu, pomaga w czynnościach higienicznych (mycie, czesanie, przebieranie). Do niedawna matka skarżącej nie była w stanie samodzielnie załatwiać potrzeb fizjologicznych, wymagała całkowitego pampersowania. Obecnie z pomocą córki, w dni które czuje się lepiej, jest w stanie samodzielnie dojść do wc. Bywają jednak dni podczas których samopoczucie chorej nie pozwala nawet wstać z łóżka. Ponadto, skarżąca sprawuje kontrolę nad przyjmowaniem przez matkę leków, zawozi ją do lekarzy, asystuje podczas wizyt u specjalistów, pilnuje by chora stosowała się do ich zaleceń. Ww. dba by otoczenie matki było czyste (sprząta, pierze, zmienia bieliznę pościelową), robi zakupy. Matka skarżącej jest wdową; prócz mieszkającej z nią skarżącej ma pięcioro dzieci mieszkających poza domem. Jednak, jak podała skarżąca każde z nich znajduje się w sytuacji życiowej, która uniemożliwia im sprawowanie opieki nad matką, czy współuczestnictwo w ponoszeniu kosztów związanych z opłaceniem opieki. Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak w niniejszej sprawie istotne jest również to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem są jeszcze dwie osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną (rodzeństwo odwołującej). Syn wymagającej opieki S., zam. w O. pracuje jako pomocnik rolnika, posiada własną rodzinę. Syn J. zam. O. pracuje zawodowo jako pracownik budowlany, posiada dwójkę dzieci i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Syn A. zam. O. pracuje zawodowo na stanowisku murarza, posiada własną rodzinę i również nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Syn D., zam. S. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, posiada własną rodzinę i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Z siostra skarżącej M. mieszka w Niemczech, gdzie pracuje, utrzymuje syna który się uczy oraz płaci alimenty na córkę, która mieszka z ojcem. Zdaniem Kolegium okoliczność polegającą na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, posiadają własne rodziny i wykonują obowiązki zawodowe nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy bowiem do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Przy czym do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo odwołującej nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Kolegium podkreśliło, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie, oprócz skarżącej jest jeszcze pięć osób zobowiązanych do alimentacji, w tym samym stopniu, co skarżąca wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 K.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach -przestępstwo (por. art. 209 Kodeksu karnego). Nadto w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej j świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach wymagającej opieki. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej nie ma takiej konieczności, a zatem organ pierwszej instancji postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia. W skardze na powyższa decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze (k. 3 i następne akt sądowych) i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie bowiem z zapisem art. 63 ust. 1 z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), sprawa podlegała rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do wskazanej daty, jak zasadnie wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem komisji lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Nowym Sączu z dnia 22 września 2024 r., nr akt [...] o okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji od nadal do września 2025 r. Skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 listopada 2023 r., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W konsekwencji prawidłowo uznało Kolegium, że podjęte rozstrzygnięcie - o odmowie przyznania skarżącej żądanego świadczenia przez organ pierwszej instancji - odpowiada prawu. Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po pierwsze, trafne i zasadne były uwagi Kolegium co do wykładni i niewłaściwego zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu w stosunku, do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 1614/16).W obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Ten błąd organu pierwszej instancji w wykładni wskazanego co dopiero art. 17 ust. 1b ustawy i jego zastosowania nie mógł jednak przesądzić o nieprawidłowym rozstrzygnięciu podjętym przez organ pierwszej instancji. Po drugie, bowiem trafna i przekonywująca jest w tym względzie dokonana przez Kolegium ocena zebranego materiału dowodowego, w wyniku której Kolegium podjęło prawidłowe rozstrzygnięcie, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej od wielu lat choruje na przewlekłe reumatoidalne zapalenie stawów biodrowych, zakrzepicę i choroby układu krążenia. Jest po wielu operacjach i zabiegach kręgosłupa i bioder. Obecnie czeka ją operacja kolana. Schorzenia oraz towarzyszące im bóle i ograniczenia sprawiają, że jest ona całkowicie uzależniona od pomocy i wsparcia innych osób w codziennym funkcjonowaniu; stale pomaga jej mieszkająca wspólnie z nią skarżąca. Sprawuje ona całodobową bezpośrednią opiekę nad matką. Przygotowuje posiłki, pomaga w ich spożywaniu, pomaga w czynnościach higienicznych (mycie, czesanie, przebieranie). Do niedawna matka skarżącej nie była w stanie samodzielnie załatwiać potrzeb fizjologicznych, wymagała całkowitego pampersowania. Obecnie z pomocą córki, w dni które czuje się lepiej, jest w stanie samodzielnie dojść do wc. Bywają jednak dni podczas których samopoczucie chorej nie pozwala nawet wstać z łóżka. Ponadto, skarżąca sprawuje kontrolę nad przyjmowaniem przez matkę leków, zawozi ją do lekarzy, asystuje podczas wizyt u specjalistów, pilnuje by chora stosowała się do ich zaleceń. Ww. dba by otoczenie matki było czyste (sprząta, pierze, zmienia bieliznę pościelową), robi zakupy. Matka skarżącej jest wdową; prócz mieszkającej z nią skarżącej ma pięcioro dzieci mieszkających poza domem. Wobec powyższych ustaleń organów, w ocenie Sądu, prawidłowa jest ocena zakresu i charakteru wskazanych czynności opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia i możliwości samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym. Zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, że brak jest jednak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia mimo trudnej sytuacji rodzinnej. Zgodzić się należy z oceną Kolegium, że czynności wykonywane przez skarżącą, ustalone na podstawie wywiadu środowiskowego w dniu 9 maja 2024 r. oraz te (wyżej opisane) wskazane w jej oświadczeniach, nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące z członkami rodziny, zwłaszcza, że wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje skarżącej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania, co ważne. przez nią jakiejkolwiek pracy, a zwłaszcza tak specyficznej pracy, jaką jest praca w gospodarstwie rolnym, z której zrezygnowała, jak oświadczyła skarżąca, z dniem 2 listopada 2023 r. Podkreślić należy, że oświadczenie takie, mimo, że składane pod odpowiedzialnością karną podlega także weryfikacji. W okolicznościach stanu faktycznego sprawy trudno zatem rzeczywiście było przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad matką. Nie było więc podstaw w okolicznościach stanu faktycznego sprawy uznać, że w związku z tym wymaga ona całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Istotnie, zdawać należy sobie sprawę z pewnością z trudności z tym związanych, ale doświadczenie życiowe i ogólna wiedza także przemawiają za tym, że może on samodzielnie funkcjonować przez część dnia. Skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może bowiem, dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem, trudno przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Podkreślić należy, że takie czynności jak: podanie leków, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podanie posiłków, pranie ubrań, mycie naczyń, sprzątanie, czy jak w stanie faktycznym sprawy pomoc w czynnościach higienicznych (mycie, czesanie, przebieranie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie prowadzenia czy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Trafnie zwróciło też uwagę Kolegium na aspekt, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Skarżąca nie przedstawiła więc takich okoliczności, które by świadczyły o tym, że stan zdrowia wymagającego opieki matki, jej funkcjonowanie w życiu codziennym w sposób samodzielny, nie jest możliwe bez pomocy skarżącej w sposób ciągły i nieprzerwany, a więc taki, który wymuszał podjęcie przez nią decyzji o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza, że była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest "za sprawowanie opieki". Podkreślić należy, że świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Czynności takie jak: sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach utrzymywania ciała ojca w higienie, przygotowywaniu posiłków, czy innych czynności, wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącej. Nie można również pominąć w tej ocenie zakresu i charakteru czynności opiekuńczych jako elementu związku przyczynowo – skutkowego podnoszonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - że praca w gospodarstwie rolnym - charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu, w zestawieniu ze stwierdzonym stanem zdrowia matki skarżącej, zakresem sprawowanej przez nią opieki – aktywność zawodowa skarżącej w ramach gospodarstwa rolnego, jest jednak wbrew twierdzeniom skarżącej, do pogodzenia z opieką nad matką. Innych okoliczności wskazujących na takie absorbowanie skarżącej niweczących jej pracę w gospodarstwie rolnym, nie przedstawiono. Wprawdzie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyeksponowało również i kwestię związaną z istnieniem innych osób oprócz skarżącej zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki, niemniej jednak istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji nie może bowiem samo przez się stanowić negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Oczywiście, że okoliczność ta nie jest zupełnie bez znaczenia, ale chodzi tu o coś innego - wykazanie jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sama skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym ojcem (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). W tym zakresie skarżąca argumentowała, że nie może liczyć na pomoc rodzeństwa. Kwestia ta nie była jednakże przesadzająca dla stwierdzenia istnienia związku przyczynowo – skutkowego. Prawo do przedmiotowego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały bowiem wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Rację ma Kolegium, ze świadczenie to nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz za rezygnację lub niepodejmowanie aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki, której zakres i charakter uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę, nawet tą w ograniczonym czasie pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium (jak i organowi pierwszej instancji) zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i sprzeniewierzenie się innym naczelny zasadom postępowania administracyjnego, które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji. Ratio legis pomocy społecznej, powtórnie podkreślić to należy, polega na jej subsydiarnym jej charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Z takim stanem rzeczy jednak w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Kolegium mogło więc, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku, a syntetyczność i brak szczegółowego odniesienia się do poszczególnych aspektów stanu zdrowia matki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie mogły być uznane wobec trafności i co kluczowe, zgodności z prawem rozstrzygnięcia, za naruszenie art. 107 § 3 skutkujące uchyleniem kontrolowanej decyzji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.