III SA/Kr 1884/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić ustanowienia adwokata. W dniu 25 listopada 2014r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że dochód jego rodziny wynosi 0 zł, gdyż MOPS odmawia mu przyznania zasiłków. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015r., sygn. akt III SA/Kr 1884/14 referendarz sądowy umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż skarżący jest zwolniony od obowiązku ich ponoszenia na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata, gdyż zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane nie obrazują faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego. Nie jest bowiem możliwe aby pięcioosobowa rodzina wnioskodawcy nie osiągała żadnych dochodów i nie ponosiła żadnych wydatków. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący po lekturze uzasadnień orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i WSA w Krakowie, wydanych w jego licznych sprawach, zdawał sobie sprawę jakie dane należy zawrzeć w formularzu wniosku oraz jakie dokumenty należy przedstawić. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego K. Ś. wniósł sprzeciw. Pismem z dnia 23 marca 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o przedłożenie w terminie 7 dni w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokumentów w postaci: oświadczenia, czy jest osobą bezrobotną, a jeżeli tak to o przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu bezrobotnego; kopii wszystkich decyzji o przyznaniu zasiłków; oświadczenia o braku uzyskania dochodów z prac dorywczych przez skarżącego i jego żonę; oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym kserokopii rachunków i faktur. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 30 marca 2015r., w którym oświadczył, że nie przedłoży żadnych rachunków, gdyż nie płaci za media. Skarżący stwierdził, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, zaś o kopie decyzji Sąd winien zwrócić się do MOPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, iż jest osobą bezrobotną, na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2, a dochód jego rodziny wynosi 0 zł, gdyż nie otrzymuje zasiłków z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Uznając powyższe informacje za niewystarczające Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego w piśmie z dnia 23 marca 2015r. o złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie stosownych dokumentów pozwalających ustalić jego sytuację materialną. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 30 marca 2015r., w którym oświadczył, że nie przedłoży żadnych rachunków, gdyż nie płaci za media. Skarżący stwierdził, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, zaś o kopie decyzji Sąd winien zwrócić się do MOPS. Skoro zatem skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, to jego wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł być rozpatrzony, gdyż Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Pojawia się bowiem pytanie z czego utrzymuje się pięcioosobowa rodzina skarżącego. Nie mając dochodu rodzina skarżącego nie jest w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw, czy środków czystości. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają więc przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a.