III SA/Kr 1975/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej [....] M. S. sprawy ze skargi S. S. reprezentowanego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 września 2014r. nr [ ] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz kuratora A. Ż. ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu S. S. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2014 r. znak: [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego S. S. należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie: 15.600,60 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 7 pkt 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 i 3 kpa. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że decyzjami z dnia [...] 2012 r. przyznano K. S., M. S. oraz A. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 1.300 zł miesięcznie na okres świadczeniowy od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Organ I instancji podkreślił, że decyzje te mają walor decyzji ostatecznych i zostały wydane po stwierdzeniu zaistnienia oraz spełnienia przez uprawnionych ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia. Ponadto Wójt zaznaczył, że S. S. jest dłużnikiem alimentacyjnym, zaś K. S., M. S. i A. S. - osobami uprawnionymi w rozumieniu przepisów odpowiednio art. 2 pkt 3 i art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazano, że S. S. jest osobą zobowiązaną do alimentów na rzecz dzieci na podstawie tytułu wykonawczego, tj. wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt: [...], a egzekucja tego wyroku okazała się bezskuteczna. W toku postępowania ustalono, że w okresie świadczeniowym od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. K. S., M. S. i A. S. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie: 15.600,00 zł, zaś odsetki od tej kwoty na dzień wydania decyzji wynosiły 2.343,77 zł. Organ I instancji powołał się na art. 27 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że w sprawie nie budziło wątpliwości, iż obydwie przesłanki do zastosowania tego przepisu, tj. wydanie decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz zakończenie okresu wypłaty alimentów z rzeczonego funduszu, zostały spełnione. Odwołanie od powyższej decyzji odwołanie wniósł B. O. - kurator dla nieznanego z miejsca pobytu S. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 7 kpa poprzez niedopełnienie ciążącego na organie obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; 2) art. 9 kpa poprzez niedopełnienie ciążącego na organie obowiązku informowania strony o okolicznościach prowadzonej sprawy; 3) art. 77 § 1 kpa poprzez niewywiązanie się przez organ z obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego; 4) art. 10 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, tj. uniemożliwienie kuratorowi poszukiwania nieobecnej strony i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. W uzasadnieniu odwołania kurator podał, że 4 czerwca 2014 r. wysłał do Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, Komisariatu Policji, Powiatowego Urzędu Pracy, Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma z zapytaniem o aktualne miejsce pobytu S. S. lub jego dane kontaktowe, zaś wszystkie te pisma zostały przesłane organowi I instancji. Kurator zarzucił, że organ ten, orzekając zanim kurator miał możliwość zrealizować swoje powinności, rażąco naruszył przepisy postępowania administracyjnego i postawił pod znakiem zapytania celowość ustanawiania kuratora dla osoby nieobecnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 września 2014 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1-2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem Kolegium decyzja Wójta Gminy nie zawierała wad, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia, a zarzuty podniesione w odwołaniu nie miały istotnego wpływu na ocenę rozstrzygnięcia w sprawie. Kolegium uznało, że organ I instancji zebrał materiał dowodowy umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy co do istoty i potwierdzający, że obydwie przesłanki wskazane w art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zostały spełnione, tzn. zarówno przesłanka "funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej prawo do świadczenia alimentacyjnego", jak i przesłanka "zakończenia okresu wypłaty". Kolegium wskazało, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało przyznane na okres od dnia 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. na rzecz K. i M. S. (po 400 zł miesięcznie) oraz na rzecz A. S. (500 zł miesięcznie). Zatem w okresie świadczeniowym 2012/2013 dzieciom S. S. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 15.600 zł. Natomiast z informacji uzyskanych od komornika wynikało, że wpłaty przekazane przez dłużnika alimentacyjnego w dniach 9 stycznia 2013 r., 10 lipca 2013 r., 16 lipca 2013 r., w łącznej wysokości 1.020,85 zł, zostały zaliczone za okres świadczeniowy 2008/2009, zaś wpłaty z dnia 14 grudnia 2011 r., 17 stycznia 2012 r., 16 lutego 2012 r. i z 10 kwietnia 2012 r., w łącznej wysokości 399,96 zł, zaliczono za okres 2011/2012. Kolegium oceniło, że w świetle materiału dowodowego nie było podstaw do zakwestionowania stwierdzenia, że egzekucja należności prowadzona wobec zobowiązanego S. S. na podstawie tytułu wykonawczego, którym jest wyrok SR z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt [...], okazała się bezskuteczna. W takiej zaś sytuacji po zakończeniu okresu świadczeniowego i wypłacie z funduszu alimentacyjnego wskazanej kwoty organ I instancji był zobowiązany wydać decyzje o zwrocie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń w wysokości 15 600,00 zł wraz z odsetkami. Kolegium stwierdziło, że wystąpienie do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby nieobecnej ma na celu zagwarantowanie nieobecnej stronie należytej reprezentacji i zapewnienie prawidłowego toku postępowania administracyjnego. Dlatego organ I instancji, wbrew zarzutom odwołania, nie pozbawił S. S. prawa do czynnego udziału w postępowaniu, skoro dopełnił obowiązku zadbania o jego prawidłową reprezentację, występując do sądu z wnioskiem o ustanowienie dla niego kuratora. Kolegium podkreśliło, że kurator został ustanowiony, w szczególności dlatego, żeby bieg postępowania administracyjnego nie był tamowany i żeby możliwe było wydanie decyzji w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez wydanie skarżonej decyzji przed zakończeniem prowadzonych przez kuratora poszukiwań osoby nieobecnej był niezasadny. Zdaniem Kolegium możliwe było prowadzenie czynności procesowych z udziałem kuratora S. S., niezależnie od stanu realizacji obowiązków nałożonych na niego jako kuratora przez sąd rodzinny, czyli od rezultatów poszukiwań S. S. Skargę na decyzję SKO wniósł S. S. reprezentowany przez kuratora dla nieobecnego B. O., zarzucając jej naruszenie: 1) art. 7 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy wydanej z naruszeniem następujących przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: – art. 7 kpa poprzez niedopełnienie ciążącego na organie I instancji obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu i faktycznego oraz do załatwienia sprawy; – art. 9 kpa poprzez niedopełnienie ciążącego na organie I instancji obowiązku informowania strony o okolicznościach prowadzonej sprawy; – art. 77 § 1 kpa poprzez niewywiązanie się przez organ I instancji z obowiązku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego; – art. 10 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, tj. uniemożliwienie kuratorowi poszukiwania nieobecnej strony i wypowiedzenia się co dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji; 2) art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego błędną wykładnię w postaci uznania, że celem ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej jest przede wszystkim umożliwienie organowi wydania decyzji administracyjnej. Kurator domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po zwolnieniu B. O. z funkcji kuratora skarżącego WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. ustanowił kuratorem S. S. A. Ż., która na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. wniosła o przyznanie wynagrodzenia za sprawowanie funkcji kuratora. Prokurator Rejonowy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. W świetle powyższych zasad skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma treść art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.). Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy obu instancji, stanowił, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem, dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie została wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie została we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji były związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne. W konsekwencji należy przyjąć, że na organie wierzyciela spoczywał obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Podkreślić trzeba, że takie stanowisko było utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych, odnoszącym się do brzmienia art. 27 ust. 2 obowiązującego w dacie orzekania przez organy obu instancji. Ponadto w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie było podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 60/12 oraz w wyroku z 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 839/13 - wszystkie powołane orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu tym organ musiał jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznaczało, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Podsumowując zatem w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zobowiązany był dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń miał obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustalono, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało przyznane na okres od dnia 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. na rzecz K. i M. S. (po 400 zł miesięcznie) oraz na rzecz A. S. (500 zł miesięcznie). Organy ustaliły także, że w okresie świadczeniowym 2012/2013 dzieciom S. S. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 15.600 zł, zaś wpłaty dokonane przez dłużnika alimentacyjnego zostały zaliczone za wcześniejsze okresy świadczeniowe. Ponadto, w ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, ze egzekucja należności prowadzona wobec S. S. na podstawie tytułu wykonawczego (wyrok Sądu Rejonowego z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt [...]) okazała się bezskuteczna. W świetle takich ustaleń po zakończeniu okresu świadczeniowego i wypłacie z funduszu alimentacyjnego wskazanej kwoty zasadnym było wydanie decyzji o zwrocie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń w wysokości 15 600,00 zł wraz z odsetkami. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi wskazujące na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia. Organy obu instancji prawidłowo odczytały treść art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania i zbadały, czy wszystkie określone w tym przepisie przesłanki zostały spełnione. Zatem zaskarżona decyzja opierała się na niewadliwych ustaleniach faktycznych. Nietrafnie również zarzucono w skardze, że błędem organów było prowadzenie postępowania bez oczekiwania na wyniki poszukiwań S. S. prowadzonych przez kuratora. Ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu ma na celu właśnie umożliwienie dalszego prowadzenia postępowania. Natomiast podejmowane przez kuratora czynności zmierzające do odnalezienia osoby nieznanej z miejsca pobytu nie wstrzymują toku postępowania, zaś reprezentowanie interesów osoby nieznanej z miejsca pobytu należy właśnie do obowiązków kuratora. Niezasadnie zatem zarzucono w skardze naruszenie art. 10 § 1 kpa oraz art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi jako bezzasadne na podstawie art. 151 ppsa. Do ustalenia wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla uczestników nieznanych z miejsca pobytu w postępowaniu sądowoadministracyjnym zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1476). W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Z kolei w myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynosi 240 zł. Dlatego, w ocenie Sądu, zasadnym było przyznanie kurator A. Ż. wynagrodzenia w kwocie 240 zł.