III SA/Kr 2033/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec(spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skarg E. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka z dnia 2 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia: - 2 października 2014 r. Nr [....] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2014 r. Nr [....] odmawiającą przyznania E. W. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka A. L.; - 2 października 2014 r. nr [.....] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2014 r. Nr [....] odmawiającą przyznania E. W. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka A. L. W podstawach prawnych decyzji powołano przepisy art. 9 ust. 1, 6 i 7 i 15 b ust. 1, 2, 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały następujące okoliczności stanu faktycznego i prawnego: E. W. zwróciła się do Prezydenta Miasta pismem z dnia 11 lipca 2014 r. o przyznanie jednorazowej zapomogi oraz zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia się w dniu 31 maja 2014 r. dziecka A. L. Prezydent Miasta decyzją z dnia [....] 2014 r. Nr [....] odmówił przyznania E. W. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka z uwagi na niespełnienie ustawowego wymogu pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z załączanego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego wynikało, że skarżąca pozostawała pod opieką lekarską od 21/22 tygodnia ciąży do dnia porodu. Z tego samego powodu odmówiono skarżącej decyzją z dnia [....] 2014 r. Nr [.....] dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Skarżącej przyznany został jedynie zasiłek rodzinny. E. W., odwołując się od powyższych decyzji przedstawiła okoliczności stwierdzenia u niej ciąży dopiero w dniu 4 lutego 2014 r., które związane były z brakiem objawów ciąży przez pierwsze miesiące, co opisane zostało w zaświadczeniu lekarskim z daty [.....] 2014 r. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonych decyzji i podniósł, że bez znaczenia w sprawie pozostaje podany przez skarżącą w odwołaniach powód zgłoszenia się do lekarza po upływie 10 tygodnia ciąży. Tym samym bez znaczenia pozostaje adnotacja lekarza prowadzącego na zaświadczeniu z dnia [.....] 2014 r. Organ wskazał, że jedną z ustawowych przesłanek przyznania jednorazowej zapomogi oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia się dziecka jest pozostawanie przez kobietę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży, co wymaga potwierdzenia zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Skarżąca natomiast przedstawiła zaświadczenie, z którego wynika, że pozostawała pod opieką lekarską dopiero od 21/22 tygodnia ciąży. Powyższe decyzje stały się przedmiotem skargi E. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w których po raz kolejny opisała okoliczności stwierdzenia u niej ciąży, dodając, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w związku z jego wydaniem do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skargi E. W. podlegają uwzględnieniu. Zgodnie z przepisami art. 8 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu urodzenia dziecka. Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 tej ustawy dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka, ust. 6 stanowi, że dodatek, o którym mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka została uregulowana z kolei w przepisach art. 15 b cytowanej ustawy. Ust. 1 i 5 tego przepisu stanowi, że z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że warunkiem niezbędnym przyznania zarówno dodatku z tytułu urodzenia dziecka, jak i jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka żywego jest "pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu". Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7 i art. 15 b ust. 6). Przepisy te zostały dodane do ustawy o świadczeniach rodzinnych na podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654). W uzasadnieniu projektu ustawy zapisano, że intencją jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową. Mając na uwadze ten cel (ratio legis), a także zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej podkreślić należy, że nie można w procesie wykładni wskazanych wyżej przepisów poprzestać na ich literalnym brzmieniu, jak uczyniły to orzekające w niniejszych sprawach organy. Powołane uregulowania, co prawda wprowadzają ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tych przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w podaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Istotne będą zatem dla sprawy ustalenia organu zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawanie w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 9 ust. 6 i 15 b ust. 5 terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozeznania przez kobietę w ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. Podstawowe kierunki prawidłowej wykładni wytyczają zasady konstytucyjne, w tym wyrażona w art. 32 Konstytucji zasada równości. Odwołanie się bowiem jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 9 ust. 6 i 15 b ust. 5 może doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia. Kobiety nie cierpiące na jakikolwiek dolegliwości uniemożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet – również w ciąży – które z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia nie mogłyby w taki sam sposób rozeznać tego, że są w ciąży. W ten sposób nie mogłyby być beneficjentami pomocy dla rodzin przewidzianej przez ustawodawcę (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 580/13, Lex nr 1365876, wyrok WSA w Krakowie z 18 września 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 873/14, Lex nr 1513774). Każdorazowo zatem, w sytuacji niedochowania przez ciężarną przesłanki z art. 9 ust. 6 i 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy wyjaśnić przyczyny takiego zaniechania. W rozpoznawanych sprawach E. W. kilkakrotnie sygnalizowała, że o ciąży dowiedziała się dopiero z końcem stycznia 2014 r., to jest w 22 tygodniu ciąży. Dokładnie w dniu 4 lutego 2014 r. ciąża została potwierdzona badaniami krwi. Wcześniej nie była w stanie rozpoznać swojego stanu, gdyż miała objawy w postaci krwawień. Lekarz ginekolog – położnik opisał te okoliczności w zaświadczeniu lekarskim z dnia [.....] 2014 r. Wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów wskazane okoliczności mają znaczenie w sprawie. Stanowią punkt wyjścia do dalszych wyjaśnień przyczyn rozpoznania ciąży u skarżącej dopiero w 22 tygodniu. Ustaleniu winno podlegać czy rzeczywiście przyczyny były związane ze specyficzną sytuacją zdrowotną i czy sytuacja ta była w istocie na tyle nietypowa, że mogła wpłynąć na niemożność bądź utrudnienie odpowiednio wczesnego rozpoznania ciąży przez skarżącą. Ponadto organy powinny ustalić, jakie uzasadnienie tak późnego zgłoszenia się do lekarza i rozpoznania ciąży skarżąca podała podczas swojej pierwszej wizyty u lekarza ginekologa, i czy pokrywały się one z tymi wskazanymi przez nią w odwołaniu, ewentualnie czy zostały stwierdzone inne jeszcze przyczyny zdrowotne mogące obiektywnie usprawiedliwiać trudności we wcześniejszym rozpoznaniu ciąży. W tym celu organy powinny zwrócić się do lekarza-ginekologa sprawującego opiekę nad skarżącą w czasie ciąży o udzielenie stosownych informacji i udostępnienie (kopii) dokumentacji medycznej – w razie potrzeby przy niezbędnym udziale i za zgodą skarżącej. Dopiero w oparciu o uzyskane informacje i dokumenty organy mogłyby ocenić, czy poddanie się przez skarżącą opiece medycznej dopiero od 22 tygodnia ciąży było spowodowane okolicznościami utrudniającymi lub uniemożliwiającymi jej w sposób naturalny rozeznanie, w terminie określonym art. 9 ust. 6 i 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że jest w ciąży, czy też takie okoliczności nie wystąpiły. Należy zatem stwierdzić, że organy nie przeprowadziły w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, czym naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji, uchylając wydane w sprawie decyzje. Rozpoznając ponownie sprawy organy winny uwzględnić powyższe wskazania i ocenę prawną, stosownie uzupełniając postępowanie wyjaśniające. Dopiero prawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne będzie mogło stanowić podstawę dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.